Στο casus belli, τα F-35, το Ιράν και την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία αναφέρθηκε ο κ. Μητσοτάκης αμέσως μετά την ολοκλήρωση της Συνόδου του ΝΑΤΟ.
Σε δηλώσεις του στους δημοσιογράφους τόνισε ότι η πώληση F-35 στην Τουρκία αντιμετωπίζει σημαντικά νομικά εμπόδια:
«Μπορώ να μιλήσω για την Ελλάδα, και αυτό το οποίο μπορώ να σας πω είναι ότι οι Έλληνες πιλότοι θα αρχίσουν μέσα στο 2027 να εκπαιδεύονται στα ελληνικά F-35, τα οποία, όπως γνωρίζετε, ήδη κατασκευάζονται και η αγορά τους έχει πρακτικά δρομολογηθεί.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
Δεν είναι δική μου δουλειά να σχολιάζω τις επιλογές άλλων χωρών, ούτε προφανώς η Ελλάδα είναι αυτή η οποία θα υποδείξει στις Ηνωμένες Πολιτείες σε ποιους θα πουλήσει ή δεν θα πουλήσει αμυντικά συστήματα.
Κάνω απλά μια πραγματολογική παρατήρηση, ότι αυτή τη στιγμή υπάρχουν σημαντικά νομικά εμπόδια στην αμερικανική νομοθεσία προκειμένου η Τουρκία να προμηθευτεί τα F-35, γιατί θυμίζω ότι ο λόγος για τον οποίο η Τουρκία είχε απομακρυνθεί από το πρόγραμμα των F-35 συνδεόταν με την αγορά του συστήματος S-400, ένα σύστημα το οποίο το ΝΑΤΟ και οι Ηνωμένες Πολιτείες θεωρούν ότι είναι ευθέως ανταγωνιστικό προς το ίδιο το πρόγραμμα των F-35.
Οπότε, κρατήστε το γεγονός ότι η Ελλάδα έχει παραγγείλει τα δικά της F-35. Η Ελλάδα από το 2019, από τότε που έχω την τιμή να είμαι Πρωθυπουργός της χώρας, έχει ενισχύσει σημαντικά την αεροπορία της. Θέλω να θυμίσω ότι τότε παραλάβαμε ένα πρόγραμμα εκσυγχρονισμού των F-16 στην εκδοχή Viper το οποίο καρκινοβατούσε. Σήμερα, το πρόγραμμα αυτό «τρέχει» με γρήγορους ρυθμούς. Έχουμε ξεπεράσει τα 50 αεροσκάφη και θα φτάσουμε σύντομα στα 83. Έχουμε προμηθευτεί 24 υπερσύγχρονα Rafale, με πολύ γρήγορες διαδικασίες. Και προφανώς έχουμε ήδη μπει και συμμετέχουμε ενεργά στο πρόγραμμα των F-35».
Για το casus belli ανέφερε: «Δεν είναι η πρώτη φορά που έχω αναφερθεί στο casus belli. Είχα την ευκαιρία να το κάνω κι όταν βρέθηκα στη διμερή μας συνάντηση με τον Πρόεδρο Ερντογάν πριν από κάποιους μήνες.
Νομίζω ότι είναι μια ιστορική ανορθογραφία, η οποία δεν συντάσσεται ούτε με τη Διακήρυξη των Αθηνών, ούτε με το καλό κλίμα το οποίο θέλουμε να χτίσουμε ως δύο γειτονικές χώρες που, παρά τις διαφορές μας, θα πρέπει να μάθουμε να ζούμε ειρηνικά και να χτίζουμε σχέσεις καλής γειτονίας.
Νομίζω ότι όλοι οι συνάδελφοί μου στην Ευρώπη αντιλαμβάνονται ότι δεν –θα έλεγα– ταιριάζει και με το κλίμα της Συμμαχίας να υπάρχει αυτή η απειλή πολέμου, η οποία, όπως σας είπα, έρχεται από το βαθύ παρελθόν, από το 1995. Νομίζω ότι έχει έρθει η ώρα πια να την αφήσουμε πίσω μας».
{https://exchange.glomex.com/video/v-djt90739wbnl?integrationId=40599y14juihe6ly}
Αναλυτικά όσα είπε ο κ. Μητσοτάκης
Προκειμένου να διαφυλαχθεί η ενότητα του ΝΑΤΟ, αλλά και ο ευρωατλαντικός χαρακτήρας του, ήταν απολύτως απαραίτητο οι ευρωπαϊκές χώρες να αναλάβουν ένα μεγαλύτερο βάρος ως προς την κατανομή των ευθυνών εντός της Συμμαχίας. Αυτό σημαίνει, με απλά λόγια, να δαπανούμε περισσότερους πόρους, έτσι ώστε να επέλθει μια στοιχειώδης ισορροπία μεταξύ των δαπανών των Ηνωμένων Πολιτειών και των υπόλοιπων μελών του ΝΑΤΟ.
Ο Πρόεδρος Τραμπ, θέλω να θυμίσω, από την πρώτη θητεία του, εδώ και οκτώ χρόνια, είχε θέσει με τον δικό του, θα έλεγα ιδιαίτερο, τρόπο αυτή την αναγκαιότητα. Είχε απολύτως δίκιο.
Πιστεύω ότι τα τελευταία χρόνια, και ως αποτέλεσμα της ρωσικής εισβολής στην Ουκρανία αλλά και ως αποτέλεσμα μιας συζήτησης περί στρατηγικής αυτονομίας η οποία ωριμάζει πια εντός των κύκλων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, οι ευρωπαϊκές χώρες έχουν αντιληφθεί ότι πρέπει να αναλάβουν ένα μεγαλύτερο μερίδιο ευθύνης για τη δική τους άμυνα. Η ενίσχυση, λοιπόν, αυτού που αποκαλούμε ευρωπαϊκού πυλώνα του ΝΑΤΟ αποτελεί μια αναντίρρητη προτεραιότητα, θα έλεγα συνθήκη επιβίωσης της ίδιας της Συμμαχίας.
Η Ελλάδα είναι μία από τις πέντε χώρες του ΝΑΤΟ που ήδη –και αναφέρομαι στα επίσημα στοιχεία του ΝΑΤΟ– για το 2026 έχει πετύχει κι έχει ξεπεράσει τον στόχο του 3,5% ως προς τις κύριες αμυντικές δαπάνες ως ποσοστό του ΑΕΠ. Άρα, εμείς βρισκόμαστε ήδη εκεί όπου άλλες ευρωπαϊκές χώρες ελπίζουν να βρεθούν το 2035.
Προφανώς, η Ελλάδα έχει ιδιαίτερες γεωπολιτικές συνθήκες, τις οποίες πρέπει να αντιμετωπίσει, γι’ αυτό και πάντα –και την εποχή της κρίσης– ξεπερνούσε τον τότε στόχο του 2% των αμυντικών δαπανών ως ποσοστό του ΑΕΠ.
Όμως, αυτό που είναι πολύ σημαντικό είναι ότι και πολλές άλλες ευρωπαϊκές χώρες αυτή τη στιγμή έχουν αντιληφθεί ότι αυτή πια αποτελεί μια αδιαπραγμάτευτη προτεραιότητα.
Η δε στήριξη συνολικά του ευρωπαϊκού αμυντικού πυλώνα του ΝΑΤΟ έρχεται και συνδέεται και με τη συζήτηση που γίνεται εντός Ευρωπαϊκής Ένωσης –γιατί οι πιο πολλές χώρες είμαστε μέλη και της Ευρωπαϊκής Ένωσης και του ΝΑΤΟ–, την ωρίμανση μιας συζήτησης για το πώς θα μπορέσουμε να κάνουμε και επιχειρησιακά πιο ενεργή τη ρήτρα αμοιβαίας συνδρομής. Αναφέρομαι στο Άρθρο 42.7 της ευρωπαϊκής συνθήκης.
Άρα, κρατήστε ότι η Ελλάδα είναι πρωταγωνίστρια σε αυτή τη μεγάλη προσπάθεια του ΝΑΤΟ, κάτι το οποίο αναγνωρίζεται και από τον Γενικό Γραμματέα του ΝΑΤΟ και από τις Ηνωμένες Πολιτείες, οι οποίες, όπως σας είπα, είναι αυτές που ξεκίνησαν όλη αυτή την προσπάθεια, η οποία τώρα αποδίδει σαφέστατους καρπούς.
Δεν αποχωρούν οι ΗΠΑ από το ΝΑΤΟ
Δεν θεωρώ ότι υπάρχει καμία πιθανότητα οι Ηνωμένες Πολιτείες να αποχωρήσουν από το ΝΑΤΟ. Πρέπει να σας πω, μάλιστα, ότι και ο Πρόεδρος Τραμπ στην καταληκτική του τοποθέτηση στη σημερινή Σύνοδο υπήρξε πολύ θετικός για το κλίμα το οποίο διαμορφώθηκε και για το γεγονός ότι οι Ευρωπαίοι ανταποκρίθηκαν στο, όπως σας είπα, δικαιολογημένο κάλεσμά του να δαπανούν περισσότερα τελικά για τη δική τους, για τη δική μας ασφάλεια. Άρα, θεωρώ ότι το ΝΑΤΟ πια μπαίνει σε μια καινούργια εποχή, και αυτό είναι σίγουρα πολύ θετικό για όλα τα μέλη της Συμμαχίας.
Μπορώ να μιλήσω για την Ελλάδα, και αυτό το οποίο μπορώ να σας πω είναι ότι οι Έλληνες πιλότοι θα αρχίσουν μέσα στο 2027 να εκπαιδεύονται στα ελληνικά F-35 τα οποία, όπως γνωρίζετε, ήδη κατασκευάζονται και η αγορά τους έχει πρακτικά δρομολογηθεί.
Δεν είναι δική μου δουλειά να σχολιάζω τις επιλογές άλλων χωρών, ούτε προφανώς η Ελλάδα είναι αυτή η οποία θα υποδείξει στις Ηνωμένες Πολιτείες σε ποιους θα πουλήσει ή δεν θα πουλήσει αμυντικά συστήματα.
Κάνω απλά μια πραγματολογική παρατήρηση, ότι αυτή τη στιγμή υπάρχουν σημαντικά νομικά εμπόδια στην αμερικανική νομοθεσία προκειμένου η Τουρκία να προμηθευτεί τα F-35, γιατί θυμίζω ότι ο λόγος για τον οποίο η Τουρκία είχε απομακρυνθεί από το πρόγραμμα των F-35 συνδεόταν με την αγορά του συστήματος S-400, ένα σύστημα το οποίο το ΝΑΤΟ και οι Ηνωμένες Πολιτείες θεωρούν ότι είναι ευθέως ανταγωνιστικό προς το ίδιο το πρόγραμμα των F-35.
Οπότε, κρατήστε το γεγονός ότι η Ελλάδα έχει παραγγείλει τα δικά της F-35. Η Ελλάδα από το 2019, από τότε που έχω την τιμή να είμαι Πρωθυπουργός της χώρας, έχει ενισχύσει σημαντικά την αεροπορία της. Θέλω να θυμίσω ότι τότε παραλάβαμε ένα πρόγραμμα εκσυγχρονισμού των F-16 στην εκδοχή Viper το οποίο καρκινοβατούσε. Σήμερα, το πρόγραμμα αυτό «τρέχει» με γρήγορους ρυθμούς. Έχουμε ξεπεράσει τα 50 αεροσκάφη και θα φτάσουμε σύντομα στα 83. Έχουμε προμηθευτεί 24 υπερσύγχρονα Rafale, με πολύ γρήγορες διαδικασίες. Και προφανώς έχουμε ήδη μπει και συμμετέχουμε ενεργά στο πρόγραμμα των F-35.
Για Στενά Ορμούζ και επιχείρηση «Aspides»
Κοιτάξτε, και στο παρελθόν είχαμε, θα έλεγα, προσωρινές εχθροπραξίες. Πιστεύω, και επιτρέψτε μου να βλέπω το ποτήρι μισογεμάτο, ότι θα επανέλθουμε σε ένα καθεστώς συζητήσεων και συνέχισης των συζητήσεων μεταξύ Ιράν και ΗΠΑ και ενός νέου σεβασμού αυτής της εύθραυστης εκεχειρίας, η οποία έχει ήδη συμφωνηθεί.
Άρα, εδώ εγώ θέλω να είμαι αισιόδοξος. Δεν εκτιμώ ότι θα επανέλθουμε σε ένα καθεστώς πολεμικών επιχειρήσεων, όπως αυτό το οποίο είδαμε τους τελευταίους μήνες.
Από εκεί και πέρα, η Ελλάδα είναι μια παγκόσμια ναυτική υπερδύναμη. Και ως μια παγκόσμια ναυτική υπερδύναμη, θα υπερασπίζεται πάντα του δικαιώματος της ελεύθερης ναυσιπλοΐας, πάνω στο οποίο στηρίζεται το διεθνές εμπόριο και ουσιαστικά το όλο πλαίσιο του Δικαίου της Θάλασσας, όπως αυτό έχει αναπτυχθεί και ερμηνευτεί τις τελευταίες δεκαετίες.
Το να μείνουν τα Στενά του Ορμούζ ελεύθερα, χωρίς την επιβολή οποιουδήποτε είδους «διοδίου» ή άλλης επιβάρυνσης, αποτελεί κεντρική προτεραιότητα όχι μόνο της χώρας μας, αλλά νομίζω όλων των ευρωπαϊκών χωρών αλλά και των ΗΠΑ.
Η Ελλάδα είναι παρούσα στη Μέση Ανατολή, είναι παρούσα στην επιχείρηση «Aspides», ευρωπαϊκή επιχείρηση η οποία έχει ως σκοπό την προστασία της ελεύθερης ναυσιπλοΐας στην Ερυθρά Θάλασσα, και εφόσον μας ζητηθεί και εφόσον θα εσυμφωνείτο σε επίπεδο Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών, θα ήμασταν παρόντες και σε μια αντίστοιχη επιχείρηση στα Στενά του Ορμούζ.
Δεν είναι κάτι το οποίο αυτή τη στιγμή συζητείται, αλλά η Ελλάδα έχει και την επιχειρησιακή δυνατότητα αλλά και το συμφέρον να υπερασπίζεται πάντα την ελευθερία της ναυσιπλοΐας. Και αυτό θα εξακολουθούμε να κάνουμε.
Προσωρινή η άνοδος του πετρελαίου
Προφανώς με προβληματίζει, αλλά θέλω να πιστεύω ότι είναι μια προσωρινή άνοδος.
Βλέπετε ότι το πετρέλαιο έχει αρκετές διακυμάνσεις, δεν θέλω να κοιτάω τις τιμές σε ορίζοντα εβδομάδων ή μηνών. Είμαστε σε μια καθοδική τάση και πιστεύω ότι, από τη στιγμή που θα εκτονωθεί και αυτή η κρίση, θα επανέλθουμε σε τιμές οι οποίες, για την ελληνική οικονομία τουλάχιστον, είναι τιμές διαχειρίσιμες.
Η Ελλάδα πρέπει να διατηρεί μια ισχυρή αποτρεπτική δυνατότητα
Η Ελλάδα έχει ήδη ένα συμφωνημένο εξοπλιστικό πρόγραμμα 28 δισ. ευρώ, εγκεκριμένο από το ΚΥΣΕΑ. Ένα πρόγραμμα το οποίο θέλω να πιστεύω ότι απολαμβάνει και μιας ευρύτερης διακομματικής στήριξης. Είναι το τίμημα για την ελευθερία μας.
Έχω πει πολλές φορές ότι αναγκαζόμαστε να καταβάλλουμε ένα αυξημένο κόστος σε σχέση με άλλες χώρες, όχι μόνο γιατί θέλουμε να είμαστε συνεπείς στις δεσμεύσεις μας με το ΝΑΤΟ, αλλά γιατί η Ελλάδα πρέπει πάντα να διατηρεί μια ισχυρή αποτρεπτική δυνατότητα, και αυτό θα εξακολουθούμε να κάνουμε.
Πιστεύω ότι οι Έλληνες αναγνωρίζουν αυτή τη «θυσία» στην οποία πρέπει να υποβληθούμε, διότι τα χρήματα αυτά προφανώς και λείπουν από άλλες κρατικές δαπάνες. Αισθάνονται, όμως, και την ίδια υπερηφάνεια όταν βλέπουν τις φρεγάτες Belharra να καταφθάνουν στο Αιγαίο, όταν βλέπουν τα αεροσκάφη μας να πετούν στους ελληνικούς ουρανούς και όταν βλέπουν επίσης μια ελληνική αμυντική βιομηχανία η οποία αναπτύσσεται με πολύ γοργά βήματα, είτε μιλάμε για ναυπηγοεπισκευαστικές μονάδες είτε μιλάμε για πάρα πολλές ελληνικές startups, οι οποίες ήδη αρχίζουν και πουλάνε προϊόντα και υπηρεσίες στις ελληνικές Ένοπλες Δυνάμεις.
Αυτό είναι το τίμημα της ελευθερίας, της ανεξαρτησίας και της προάσπισης της κυριαρχίας και των κυριαρχικών μας δικαιωμάτων. Πιστεύω ότι όσο είμαι Πρωθυπουργός –πιστεύω ότι εδώ διερμηνεύω και τα αισθήματα όλων των Ελλήνων– αυτό θα εξακολουθούμε να κάνουμε.
Iστορική ανορθογραφία το Casus Belli
Δεν είναι η πρώτη φορά που έχω αναφερθεί στο casus belli. Είχα την ευκαιρία να το κάνω κι όταν βρέθηκα στη διμερή μας συνάντηση με τον Πρόεδρο Ερντογάν πριν από κάποιους μήνες.
Νομίζω ότι είναι μια ιστορική ανορθογραφία, η οποία δεν συντάσσεται ούτε με τη Διακήρυξη των Αθηνών, ούτε με το καλό κλίμα το οποίο θέλουμε να χτίσουμε ως δύο γειτονικές χώρες που, παρά τις διαφορές μας, θα πρέπει να μάθουμε να ζούμε ειρηνικά και να χτίζουμε σχέσεις καλής γειτονίας.
Νομίζω ότι όλοι οι συνάδελφοί μου στην Ευρώπη αντιλαμβάνονται ότι δεν –θα έλεγα– ταιριάζει και με το κλίμα της Συμμαχίας να υπάρχει αυτή η απειλή πολέμου, η οποία, όπως σας είπα, έρχεται από το βαθύ παρελθόν, από το 1995. Νομίζω ότι έχει έρθει η ώρα πια να την αφήσουμε πίσω μας.
Κυριάκος Μητσοτάκης: Δεν είναι δική μου δουλειά να υποδείξω σε κανέναν, και σίγουρα όχι στις Ηνωμένες Πολιτείες, τι θα πουλήσουν και πού θα πουλήσουν. Όπως δεν δέχομαι κι εγώ υποδείξεις για το τι θα αγοράσουμε εμείς ως χώρα, προκειμένου να θωρακίσουμε τις Ένοπλες Δυνάμεις μας και να ασφαλίσουμε τη χώρα.
Κυριάκος Μητσοτάκης: Καταρχάς, όπως γνωρίζετε, πάντα ήμουν υπέρ μιας εποικοδομητικής, λειτουργικής και παραγωγικής σχέσης μεταξύ των δύο χωρών μας, αυτό ήταν και το πνεύμα της Διακήρυξης των Αθηνών. Πιστεύω ότι σε πολλούς τομείς η σχέση μας έχει προοδεύσει.
Θα ήθελα απλώς να αναφερθώ στη διαχείριση του μεταναστευτικού, έναν τομέα στον οποίο συνεργαζόμαστε αποτελεσματικά. Το διασυνοριακό εμπόριο έχει βελτιωθεί. Πολλοί συμπατριώτες σας έρχονται στα ελληνικά νησιά του Ανατολικού Αιγαίου μέσω ενός προγράμματος ταχείας χορήγησης βίζας. Και πιστεύω πάντα στην αξία των σχέσεων μεταξύ των λαών.
Πέρα από αυτό, ήμουν επίσης πολύ σαφής κατά την επίσκεψή μου στην Άγκυρα πριν από μερικούς μήνες ότι έχουμε μια βασική διαφορά με την Τουρκία, και αυτή είναι η οριοθέτηση των θαλάσσιων ζωνών στο Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο. Και το πλαίσιο για την επίλυση αυτού του μακροχρόνιου προβλήματος είναι η τήρηση του Διεθνούς Δικαίου και ειδικά η εφαρμογή του Διεθνούς Δικαίου και της Σύμβασης για το Δίκαιο της Θάλασσας.
Πάντα εκτιμώ την τουρκική φιλοξενία και, θα το ξαναπώ, η Τουρκία διοργάνωσε μια εξαιρετική Σύνοδο Κορυφής του ΝΑΤΟ. Θα συνεχίσω να συνεργάζομαι με τον Πρόεδρο Ερντογάν στην κατεύθυνση μιας εποικοδομητικής σχέσης.
Ακόμη και αν –θέλω να είμαι απολύτως σαφής σε αυτό– δεν επιλύσουμε αυτό το μακροχρόνιο πρόβλημα, το οποίο, όπως έχουμε πει, χρονολογείται από τη δεκαετία του ’70, αυτό δεν σημαίνει ότι δεν μπορούμε να ζούμε ειρηνικά και να ασχολούμαστε με άλλα θέματα της ατζέντας.
Και γι’ αυτό πιστεύω ότι τα προβλήματα που προέρχονται από το παρελθόν, οι αποφάσεις που έλαβε η τουρκική Εθνοσυνέλευση τη δεκαετία του ’90, απλά δεν έχουν θέση στον σημερινό κόσμο.
