Πολλά είναι τα παραμύθια γύρω από τα γεγονότα του Πολυτεχνείου το Νοέμβρη του 1973 με στόχο την άμεση ή έμμεση απαξίωση της εξέγερσης και των δημοκρατικών μηνυμάτων τα οποία εκπέμπει διαχρονικά. Επιπλέον, με πολιορκητικό κριό τα σχετικά φέικ νιους βάλλεται και η επέτειος ως σύμβολο που «καπηλεύονται, τάχα, οι κομμουνιστές και η Αριστερά». Στο στόχαστρο βρίσκεται και η μεταπολίτευση του 1974. Συλλήβδην και γενικώς. Κατηγορείται αυθαίρετα και αβασάνιστα η «γενιά του Πολυτεχνείου» περίπου για όλα τα δεινά, ακόμη και για καταστάσεις δεκαετίες αργότερα.
Είδαμε την περασμένη βδομάδα ένα βασικό τρίπτυχο των αρνητών του λαϊκού ξεσηκωμού. Δηλαδή, ότι δεν έγιναν, δεν υπήρξαν τραυματισμοί και δεν ασκήθηκε ωμή βία από το χουντικό καθεστώς.
Ιδού μερικά ακόμη από τα φέικ νιους, που βρίσκουν ευήκοα ώτα και σε καλοπροαίρετους πολίτες.
1) Έπεσε από τον… ουρανό
Απολύτως ανιστόρητη θέση. Η εξέγερση ήταν μεν αυθόρμητη, με την έννοια ότι δεν σχεδιάστηκε, εκπονήθηκε και καθοδηγήθηκε από κομματικά ή άλλα κέντρα. Υπήρξε, όμως, ώριμο τέκνο των αντιδικτατορικών διεργασιών. Με αποκορύφωμα το αντιστασιακό κλίμα που επικράτησε μετά το 1971 στα Πανεπιστήμια. Δεν έπεσε από τον ουρανό και «προετοιμάστηκε» από το φοιτητικό κίνημα μέσα από καταλήψεις σχολών τους προηγούμενους μήνες (ειδικά της Νομικής το Φεβρουάριο και Μάρτιο 1973), συλλαλητήρια (μνημόσυνο Παπανδρέου) κ.α.
2) Ο ξεσηκωμός ήταν τυχαίος
Αν και η εκτίμηση αυτή έχει κάποια βάση, όπως άλλωστε συμβαίνει και με άλλα ιστορικά γεγονότα, δεν ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα. Οι λίγες εκατοντάδες φοιτητές, οι οποίοι συγκεντρώθηκαν στις 14 Νοεμβρίου στο κτίριο του ΕΜΠ κι άλλοι τόσοι, που έσπευσαν την ίδια μέρα, από το κτίριο της Νομικής, δεν είδαν την …πόρτα ανοικτή και μπήκαν μέσα τυχαία. Είναι αλήθεια ότι οι τελευταίοι «έτρεξαν» από την οδό Σόλωνος και τη Σίνα προς τη Στουρνάρη και την Πατησίων μετά από κάλεσμα «όλοι στο Πολυτεχνείο, γίνονται επεισόδια», αν και δεν σημειώνονταν τέτοια ακόμη. Πράγματι ήταν ακριβές. Για την κατάληψη, όμως, του Ιδρύματος υπήρξε απόφαση του πλήθους των συγκεντρωμένων στο Πολυτεχνείου. Ήταν μια επιλογή με γενναιότητα και επίγνωση των κινδύνων.
3) Η χούντα άφησε τα γεγονότα να εξελιχθούν
Το «σενάριο» ότι η δικτατορία άφησε τα γεγονότα να εξελιχθούν ανεμπόδιστα για να τα εκμεταλλευτεί κατάλληλα δεν τεκμηριώνεται. Ούτε από τις εξελίξεις, ούτε εκ των υστέρων από ντοκουμέντα και μαρτυρίες. Αιφνιδιάστηκε και εκτίμησε αρχικώς ότι μπορούσε να έχει τον έλεγχο. Τουλάχιστον, μέχρι το μεσημέρι της Παρασκευής 16 Νοεμβρίου. Τότε άρχισε να συνειδητοποιεί ότι ο ξεσηκωμός προσλάμβανε παλλαϊκές διαστάσεις και αποφάσισε την καταστολή με την αστυνομική και στρατιωτική βία. Στην επέκταση του ξεσηκωμού και με τα όπλα.
4) Έργο προβοκατόρων
Αν και με την έναρξη των γεγονότων υπήρξε μεγάλη σύγχυση, καταφανής αμηχανία και φόβος για τις εξελίξεις, ακόμη και στις πιο οργανωμένες αντιδικτατορικές δυνάμεις, ούτε έργο προβοκατόρων ήταν η κατάληψη, ούτε σκοτεινών μηχανισμών. Εκ των υστέρων έχει χυθεί πολύ μελάνι για ένα κείμενο (εφημερίδα της αντιΕΦΦΕ- «Πανσπουδαστική»), που εξέφραζε μόνο τους απληροφόρητους και ευφάνταστους συντάκτες του. Αλλά πρόκειται για υπόθεση χωρίς κάποια επαφή με την πραγματικότητα. Προβοκάτορες ασφαλώς και έδρασαν μέσα κι έξω από το Πολυτεχνείο. Μερικοί απ’ αυτούς, μάλιστα, αποκαλύφτηκαν.
5) Ο Ιωαννίδης στο παρασκήνιο
Προφανώς ο Ιωαννίδης και η ομάδα του διοικητή της ΕΣΑ προσπάθησε να επωφεληθεί από τα γεγονότα και κινήθηκε αναλόγως παρασκηνιακά για την ανατροπή της ομάδας Παπαδόπουλου. Άλλωστε, αυτό ήταν και βασικό αντικείμενο στη δίκη των υπευθύνων του Πολυτεχνείου. Ο κατοπινός «αόρατος δικτάτορας», που θ΄ ανατρέψει στις 25 Νοεμβρίου τον Παπαδόπουλο, διευκολύνθηκε στα σχέδιά του. Αλλά η εκμετάλλευση αυτή, βεβαίως, είναι ανόητο να θεωρείται ως κάποιο γενεσιουργό αίτιο του Πολυτεχνείου.
6) Δεν έριξε τη χούντα
Με τυπικούς όρους αυτό είναι σωστό. Το καθεστώς Παπαδόπουλου έπεσε πράγματι μια βδομάδα αργότερα από τη χούντα του Ιωαννίδη- Γκιζίκη. Αλλά με ουσιαστικούς όρους η εξέγερση ράγισε ανεπανόρθωτα και διέσπασε την ηγετική ομάδα της χούντας. Η «πολιτικοποίηση» της δικτατορίας, που μεθόδευαν ο «πρόεδρος» και ο δοτός πρωθυπουργός Μαρκεζίνης για το μέλλον ματαιώθηκε. Η εξέγερση ήταν η αρχή του τέλους της δικτατορίας, που θα σφραγιστεί αργότερα με την προδοσία και την τραγωδία της Κύπρου και την κατάρρευση του δικτατορικού καθεστώτος. Συνήθως, όμως, η επισήμανση ότι το Πολυτεχνείο δεν έριξε τη χούντα χρησιμοποιείται υστερόβουλα για να μειωθεί η σημασία και η συμβολή του στην έλευση της κοινοβουλευτικής δημοκρατίας. Να υπογραμμιστεί ακόμη, δήθεν, η ματαιότητα των αγώνων τότε και οι αχρείαστες θυσίες.
7) Μια μικρή μειοψηφία
Ανακριβές καθόλα ότι ξεσηκώθηκε μια μειοψηφία. Περίπου 5000 «ελεύθεροι πολιορκημένοι» επί 56 ώρες, άλλες 5-10000 δημοκράτες γύρω από τα κάγκελα τότε και σταδιακά 100-150000 πολίτες σε διάσπαρτες διαδηλώσεις δεν αποτελούν κάποια μειοψηφία στις συνθήκες της δικτατορίας και με τα όπλα στραμμένα εναντίον τους. Η αντιδικτατορική αντίθεση εκείνες τις μέρες, ανεξαρτήτως πως εκδηλωνόταν, προσλάμβανε παλλαϊκές διαστάσεις. Κοινή είναι η διαπίστωση ότι αν δεν εκκενώνονταν το Πολυτεχνείο, τα ξημερώματα του Σαββάτου 18 Νοεμβρίου και δεν κηρυσσόταν στρατιωτικός νόμος, σε όλη την Αθήνα και άλλες πόλεις, θα πύκνωναν οι εστίες εξέγερσης. Άλλωστε «μικρά Πολυτεχνεία», υπήρξαν και σε άλλες μεγάλες πόλεις (Θεσσαλονίκη, Πάτρα, Γιάννενα κ.α.), ενώ σημειώθηκαν και αρκετές διαδηλώσεις.
8) Αχρείαστο και επιβλαβές
Σύμφωνα με τη λογική αυτή, που διατυπώνεται από διάφορες αφετηρίες, αν δεν είχε γίνει το Πολυτεχνείο: α) θα προχωρούσε η «φιλελευθεροποίηση» του καθεστώτος, θα διεξάγονταν εκλογές και θα υπήρχαν ομαλές εξελίξεις, β) δεν θα επιβαλλόταν η πιο σκληρή χούντα του Ιωαννίδη, γ) δεν θ’ ακολουθούσε η κυπριακή τραγωδία και η εισβολή των Τούρκων στο νησί. Πρόκειται για υποθέσεις, οι οποίες ουδεμία σχέση έχουν με την αξιολόγηση μεγάλων ιστορικών σταθμών, όπως το Πολυτεχνείο. Με τα «αν» δεν μιλάμε για ιστορία, αλλά για μυθιστορίες. Όσο για τη δεύτερη χούντα αυτή ξέρουμε, πια, ότι προετοιμαζόταν από καιρό, είχε αναβληθεί λίγο νωρίτερα ένα “αντιπραξικόπημα” και εν πάση περιπτώσει προϋπήρχε ως σχέδιο στη διχασμένη και αλληλο-υπονομευόμενη τότε χούντα.
9) Ξένος «δάκτυλος»
Το Πολυτεχνείο ήταν «πρόβα» για να πέσει ο Παπαδόπουλος, επειδή δεν συγκατένευσε στις στρατιωτικές διευκολύνσεις, που ζητούσαν οι Αμερικανοί λόγω του αραβο-ισραηλινού πολέμου. Η εκδοχή αυτή βασίζεται κυρίως στις αναμνήσεις του δοτού πρωθυπουργού Μαρκεζίνη, ο οποίος συνδέει άμεσα την πτώση του καθεστώτος με τη «βοήθεια», που ζητούσαν και δεν πήραν οι ΗΠΑ, από την «ουδετέρα Ελλάδα» (χρήση εναέριου χώρου, αεροδρόμιο, λιμάνια κλπ). Δεν αποκλείεται, τουλάχιστον θεωρητικά, η «ουδετερότητα» να έπαιζε κάποιο ρόλο στην αντικατάσταση της μιας χούντας από την άλλη αμέσως μετά το Πολυτεχνείο. Δεν προκύπτει από πουθενά, όμως, συσχέτιση της αντικατάστασης της παλιάς με τη νέα χούντα λόγω του αραβο-ισραηλινού πολέμου. Άλλωστε, τις παραμονές των γεγονότων υπάρχει ευχαριστήριο του αμερικανικού Πενταγώνου προς το καθεστώς Παπαδόπουλου για τις διευκολύνσεις που πρόσφερε προς τις αμερικανικές δυνάμεις (βάση Σούδας κ.α.)
10) Η προδοσία της Κύπρου
Μερικοί εκτός πραγματικότητας, αν όχι εκ του πονηρού, ισχυρίζονται ότι η ανατροπή της χούντας του Παπαδόπουλου από την κλίκα του Ιωαννίδη μετά την εξέγερση του Πολυτεχνείου, οδήγησε στην προδοσία της Κύπρου με το χουντικό πραξικόπημα κατά του Μακαρίου, την τουρκική εισβολή και τις ευρύτερες συνέπειες. Ξεχνώντας ότι η προδοσία άρχισε από το 1967 με την απόσυρση της ελληνικής μεραρχίας από το νησί. Ότι η κυπριακή ηγεσία ήταν στόχος της Αθήνας των δικτατόρων από τα προηγούμενα χρόνια. Ακόμη και με δολοφονία του Μακαρίου, όπως η απόπειρα που έγινε το 1970. Ότι όλοι αυτοί που οργάνωσαν το πραξικόπημα στην Κύπρο και άναψαν το «πράσινο φως» για την τουρκική εισβολή βυσσοδομούσαν κατά του «Κάστρου της Μεσογείου» όλο το προηγούμενο διάστημα.
11) Καθεστωτικός μύθος
Πολιτικές δυνάμεις της μεταπολίτευσης έπλασαν, δήθεν, το μύθο του Πολυτεχνείου και τη σχετική τελετουργία της «εθνικής επετείου» για να νομιμοποιούσουν την εξουσία τους. Η σχετική επιχειρηματολογία, παρακάμπτοντας το γεγονός ότι οι πρώτοι γιορτασμοί της επετείου εμποδίστηκαν ουσιαστικά από τις κυβερνήσεις Καραμανλή, προβάλλεται κατά κόρο από ακροδεξιούς, αλλά και από ορισμένες άλλες πλευρές με διάφορες στοχεύσεις. Να θυμίσουμε ότι ακριβώς στην πρώτη επέτειο (17 Νοεμβρίου 1974) η ΝΔ προκήρυξε εκλογές προκαλώντας έντονες αντιδράσεις και το σύνθημα «ντροπή» στις συγκλονιστικές επετειακές διαδηλώσεις της επόμενης βδομάδας. Γενικώς τις συντηρητικές πολιτικές δυνάμεις έκαναν ό,τι μπορούσαν για να περιορίσουν και να ευνουχίσουν τ’ αριστερά -ανατρεπτικά μηνύματα του Πολυτεχνείου. Μετά το 1976, με την απαγόρευση της πορείας προς την αμερικανική πρεσβεία, ακολούθησαν μέτρα βίαιης καταστολής με τραυματισμούς και νεκρούς, με στόχους τον εκφυλισμό της επετείου. Ενοχλούσαν και ενοχλούν οι μαζικές παλλαϊκές επετειακές εκδηλώσεις και τα συγχρονισμένα μηνύματα- αιτήματα με τις τρέχουσες ανάγκες της δημοκρατίας και των καιρών, που εκπέμπει το Πολυτεχνείο.
(Ο Τάκης Κατσιμάρδος είναι δημοσιογράφος- Το άρθρο αποτελεί αναδημοσίευση από το Fraktal)
































