Πέντε κράτη μέλη της ΕΕ, Αυστρία, Γερμανία, Δανία, Ελλάδα, Ολλανδία, ανακοίνωσαν ότι θα δημιουργηθεί το πρώτο Κέντρο Επιστροφών στη Ρουάντα για απορριφθέντες αιτούντες άσυλο. Σύμφωνα με τις δηλώσεις των πέντε η λειτουργία του κόμβου θα ξεκινήσει εντός του 2027, χωρίς να δίνεται συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα.
Οι πρώτες πληροφορίες μιλούν για κάποιες δεκάδες επιστροφές σε μια πιλοτική φάση με το κόστος να καλύπτεται από τις εμπλεκόμενες χώρες (μεταφορά προς την Ρουάντα, φιλοξενία και παροχή βασικών υπηρεσιών).
Πριν τις ανακοινώσεις στη Βιέννη διπλωματικές πηγές ανέφεραν ότι κάθε χώρα θα στείλει 20 άτομα, στη λογική ότι οι υπάρχουσες δομές, οι οποίες ετοιμάστηκαν για τη συμφωνία Αγγλία – Ρουάντας (που δεν προχώρησε) έχουν συγκεκριμένη χωρητικότητα.
Στη συνέχεια όσοι μεταφέρονται στη Ρουάντα θα έχουν κάποιους μήνες να αποφασίσουν εάν θα επιστρέψουν εθελοντικά στις χώρες καταγωγής ή θα παραμείνουν εκεί με την Ρουάντα να προσφέρει δυνατότητες νόμιμης παραμονής.
Να θυμίσουμε ότι στην αρχή, τουλάχιστον σε ότι αφορά στην Ελλάδα, η ιδέα ήταν να δημιουργηθεί ένα κέντρο κράτησης απορριφθέντων αιτούντων άσυλο. Τελικά προκύπτει ότι ο κόμβος θα είναι, επί της ουσίας, μια ανοιχτή δομή η οποία θα επιτρέπει την κοινωνική ένταξη των φιλοξενούμενων, οι οποίοι θα αποφασίσουν να μείνουν.
Το βασικό επιχείρημα των πέντε κυβερνήσεων για την επιλογή δημιουργίας κόμβου επιστροφών είναι η αποτροπή των αφίξεων. Υποστηρίζουν δηλαδή ότι κάποιος που θα θέλει να έρθει στην Ευρώπη και γνωρίζει ότι έχει λίγες πιθανότητες να πάρει άσυλο και άρα μπορεί να βρεθεί στη Ρουάντας, θα σκεφτεί δύο φορές να έρθει. Γνωρίζουμε βέβαια ότι η λογική της αποτροπής δεν έχει αποτέλεσμα και, συνήθως, αυτή η επιλογή έχει να κάνει περισσότερο με επικοινωνία και μικροπολιτική ενόψει εκλογών.
Όσο περνούν οι μέρες θα προκύπτουν και νέες πληροφορίες για τα πρακτικά ζητήματα, αφού οι διαπραγματεύσεις δεν έχουν ολοκληρωθεί. Επιπλέον θα πρέπει να δούμε εάν οι πέντε χώρες θα υπογράψουν την ίδια συμφωνία ως προς το περιεχόμενο ή εάν η καθεμία θα προχωρήσει σε διαφορετικές διευθετήσεις. Ήδη ο υπουργός μετανάστευσης και ασύλου συναντήθηκε με τον υπουργό εσωτερικών της Ρουάντα για την «εμβάθυνση σε επιμέρους τεχνικές και επιχειρησιακές λεπτομέρειες που αφορούν τη λειτουργία και τη διασύνδεση με κόμβο επιστροφής στη Ρουάντα, ως μέρος μιας ολοκληρωμένης προσέγγισης για την αποτελεσματική διαχείριση των επιστροφών πολιτών τρίτων χωρών που δεν δικαιούνται διεθνούς προστασίας».
Αν και η πρωτοβουλία των πέντε είναι εκτός του πλαισίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, με την έννοια ότι δεν είναι ενωσιακή πολιτική, έχει ήδη λάβει τη στήριξη της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, η οποία πιθανά βλέπει μια δυνατότητα υιοθέτησης της πρωτοβουλίας σε ευρωπαϊκό επίπεδο.
Προκύπτουν διάφορα ερωτήματα για την επιλογή αυτή αφού αν συγκρίνουμε το πόσους αφορά το πιλοτικό πρόγραμμα με το πόσοι φτάνουν π.χ. στην Κρήτη το τελευταίο διάστημα, μοιάζει εκτός πραγματικότητας η προσδοκία ότι θα αποτραπούν οι αφίξεις. Στο διήμερο 1-2/11 έφτασαν στην Κρήτη πάνω από 600 άνθρωποι και συνολικά για το 2026 μέχρι στιγμής πάνω από 24.000.
Στη διαδικασία αυτή πρέπει να λάβουμε υπόψη μας και τα ζητήματα παραβίασης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων για τα οποία έχουν ήδη τοποθετηθεί διεθνείς οργανισμοί και οργανώσεις υπεράσπισης δικαιωμάτων όπως ο Ύπατος Αρμοστής του ΟΗΕ για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα, ο Επίτροπος για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα του Συμβουλίου της Ευρώπης, η Εθνική Επιτροπή για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου κ.α.
Οι άνθρωποι που απορρίπτεται το αίτημά τους για άσυλο δεν χάνουν τα δικαιώματα στην αξιοπρέπεια, στην ασφάλεια, στην ανθρώπινη μεταχείριση και στην προστασία από αυθαίρετες πρακτικές. Οι υποχρεώσεις των κρατών και της ΕΕ δεν μπορούν να κρυφτούν κάτω από το χαλί όσο μακριά και αν είναι.
Η αναζήτηση μιας καλύτερης ζωής δεν είναι αδίκημα, κι όμως η Ευρώπη επιλέγει την τιμωρία. Και το όνομα αυτής, Ρουάντα.
(Ο Λευτέρης Παπαγιαννάκης είναι διευθυντής του Ελληνικού Συμβουλίου για τους Πρόσφυγες -Το άρθρο αποτελεί αναδημοσίευση από το K-Report)


































