Έντονες αντιδράσεις προκαλεί η συμφωνία της Ελλάδας με την Αυστρία, τη Δανία, τη Γερμανία και την Ολλανδία για τη δημιουργία «κέντρου επιστροφών» μεταναστών στη Ρουάντα, με 47 οργανώσεις και φορείς από 15 χώρες να ζητούν την ακύρωση του σχεδίου.
Σε κοινή ανακοίνωσή τους, με ημερομηνία 16 Νοεμβρίου, οι οργανώσεις απορρίπτουν κατηγορηματικά τη δημιουργία των λεγόμενων «κέντρων επιστροφών» εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης, κάνοντας λόγο για ένα ακόμη βήμα προς τη μεταφορά της διαχείρισης του μεταναστευτικού σε τρίτες χώρες.
Όπως επισημαίνουν, «με βάση τον νέο Κανονισμό της ΕΕ για τις Επιστροφές, τα σχέδια αυτά επιτρέπουν τη μεταφορά ανθρώπων που δεν έχουν δικαίωμα παραμονής στην ΕΕ σε χώρες με τις οποίες δεν έχουν απολύτως κανέναν δεσμό. Οι πολιτικές αυτές μεταφέρουν τους ίδιους τους ανθρώπους, καθώς και την ευθύνη για την ασφάλεια και τα δικαιώματά τους, μακριά από τη δημόσια θέα και πέρα από κάθε ουσιαστικό έλεγχο. Καμία επιλογή χώρας-εταίρου, καμία νομική εγγύηση και κανένας θεσμικός μηχανισμός εποπτείας δεν μπορεί να εξαλείψει τους εγγενείς κινδύνους που συνδέονται με τέτοιου είδους "κέντρα επιστροφών"».
Οι οργανώσεις αμφισβητούν, παράλληλα, την ορολογία που χρησιμοποιούν οι 5 χώρες που ανακοίνωσαν τη συμφωνία, οι οποίες παρουσιάζουν αυτά τα κέντρα ως «κέντρα υποδοχής» ή ως «ευκαιρίες» για τους ανθρώπους που βρίσκονται σε μετακίνηση. Όπως υποστηρίζουν, πρόκειται για έναν ευφημισμό που συγκαλύπτει τον αναγκαστικό εκτοπισμό ανθρώπων, στο πλαίσιο μιας πολιτικής που αγνοεί πλήρως τη βούληση και την αυτοδιάθεση των μεταναστών και αντιμετωπίζει τη χώρα υποδοχής ως εκείνη που δικαιούται να αποφασίζει για τη ζωή και το μέλλον τους. Οι άνθρωποι θα μεταφέρονται παρά τη θέλησή τους σε αυτά τα κέντρα, συχνά αφού έχουν ζήσει και εργαστεί επί χρόνια στην Ευρώπη, για να βρεθούν σε μια χώρα στην οποία ενδέχεται να μην έχουν κατοικήσει ποτέ, χωρίς οικογενειακούς δεσμούς, κοινωνικό δίκτυο ή ουσιαστικές προοπτικές.
«Η εξέλιξη αυτή δείχνει ότι τα κράτη-μέλη είναι διατεθειμένα να αποδεχθούν τον κίνδυνο σοβαρών παραβιάσεων των ανθρωπίνων δικαιωμάτων σε βάρος μιας από τις πλέον περιθωριοποιημένες κοινωνικές ομάδες, προκειμένου να επιτύχουν τον στόχο της αποτροπής που, όπως δείχνουν τα διαθέσιμα στοιχεία, δεν πρόκειται να επιτευχθεί. Τέτοιου είδους σκληρά μέτρα εντείνουν την ανασφάλεια των ανθρώπων και ενδέχεται να κάνουν ακόμη πιο επικίνδυνες τις μεταναστευτικές διαδρομές», υπογραμμίζει η ανακοίνωση.
Όταν το Ισραήλ απέλασε ανθρώπους στη Ρουάντα και την Ουγκάντα, τους είχαν διαβεβαιώσει ότι θα αποκτούσαν καθεστώς νόμιμης παραμονής και θα ήταν ασφαλείς. Ωστόσο, σύμφωνα με έρευνες, στη συνέχεια πολλοί εξωθήθηκαν σε επικίνδυνες μετακινήσεις προς άλλες χώρες, καταλήγοντας στα χέρια δικτύων εμπορίας ανθρώπων.
«Η αλλαγή ονομασίας τέτοιων συμφωνιών δεν αλλάζει την πραγματική τους φύση: πρόκειται για αναγκαστικές μεταφορές ανθρώπων εκτός της Ευρωπαϊκής Ένωσης, οι οποίες θολώνουν τα όρια της ευθύνης και της δικαιοδοσίας, οδηγώντας τους σε χώρες που έχουν συχνά επιδείξει αδιαφορία για τα δικαιώματά τους», αναφέρει η ανακοίνωση.
Οι καταγγελίες για τη Ρουάντα
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στις συνθήκες προστασίας των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στη Ρουάντα. Οι 47 οργανώσεις υποστηρίζουν ότι η χώρα δεν πληροί τις προϋποθέσεις που θέτει ο νέος ευρωπαϊκός Κανονισμός για τις Επιστροφές, ο οποίος επιτρέπει τη σύναψη συμφωνιών μόνο με χώρες που σέβονται τα διεθνή πρότυπα προστασίας των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και την απαγόρευση της επαναπροώθησης.
«Η Ρουάντα δεν πληροί αυτές τις προϋποθέσεις», επισημαίνουν οι οργανώσεις.
Επικαλούνται, μεταξύ άλλων, στοιχεία της αυστριακής υπηρεσίας ασύλου για τη Ρουάντα, σύμφωνα με τα οποία έχουν καταγραφεί περιστατικά βασανιστηρίων σε χώρους κράτησης, αυθαίρετες συλλήψεις και ατιμωρησία στις υπηρεσίες ασφαλείας.
Παράλληλα, αναφέρονται στην απόφαση του Ανώτατου Δικαστηρίου του Ηνωμένου Βασιλείου το 2023, το οποίο διαπίστωσε τι υπήρχε πραγματικός κίνδυνος επαναπροώθησης, επισημαίνοντας ότι άνθρωποι που είχαν μεταφερθεί στη Ρουάντα στο πλαίσιο της προηγούμενης συμφωνίας με το Ισραήλ προωθούνταν συστηματικά και μυστικά στην Ουγκάντα.
«Στη Ρουάντα, τα δικαστήρια δεν είναι ανεξάρτητα από την κυβέρνηση, ενώ οι δυνάμεις ασφαλείας προχωρούν σε αυθαίρετες συλλήψεις και κρατήσεις χωρίς την τήρηση των νόμιμων διαδικασιών. Οι καταγγελίες για κακομεταχείριση αγνοούνται συστηματικά και η χώρα δεν έχει αποδείξει ότι διαθέτει την ικανότητα να διασφαλίζει δίκαιες διαδικασίες και επαρκή προστασία για ανθρώπους που μεταφέρονται εκεί αναγκαστικά από άλλη χώρα», υπογραμμίζει η ανακοίνωση.
Ερωτήματα για την εποπτεία και τον ρόλο της Frontex
Ένα από τα βασικά ζητήματα που θέτουν οι οργανώσεις αφορά τον τρόπο με τον οποίο θα διασφαλίζεται η τήρηση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων μετά τη μεταφορά των ανθρώπων στη Ρουάντα.
Όπως σημειώνουν, ο ευρωπαϊκός Κανονισμός για τις Επιστροφές προβλέπει ανεξάρτητο μηχανισμό παρακολούθησης της συμφωνίας μόνο στις περιπτώσεις όπου προβλέπονται περαιτέρω μεταφορές των ανθρώπων σε άλλες χώρες. Ωστόσο, κατά την άποψή τους, η πρόβλεψη αυτή δεν επαρκεί, καθώς δεν αποσαφηνίζεται τι θα συμβαίνει όταν διαπιστώνονται παραβιάσεις που δεν καλύπτονται από το πεδίο εφαρμογής της συμφωνίας.
Στο επίκεντρο της κριτικής βρίσκεται και η Frontex. Οι οργανώσεις εκφράζουν ανησυχία για τη νέα πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τον κανονισμό λειτουργίας της Frontex, που θα έδινε στον οργανισμό τη δυνατότητα να συνδράμει σε επιχειρήσεις επιστροφής σε τρίτες χώρες, ακόμη και αναλαμβάνοντας ρόλο στη λειτουργία των λεγόμενων «κέντρων επιστροφών», εφόσον έχει προηγηθεί σχετική συμφωνία με την ΕΕ.
«Η Frontex εξακολουθεί, στην πράξη, να λειτουργεί χωρίς ουσιαστική λογοδοσία. Η ασάφεια ως προς τον καταμερισμό των αρμοδιοτήτων μεταξύ του οργανισμού και των κρατών-μελών έχει επί μακρόν εμποδίσει την αποτελεσματική απόδοση δικαστικής ευθύνης. Αντί να αντιμετωπίζει αυτές τις αδυναμίες, η νέα πρόταση καταργεί την ισχύουσα υποχρέωση ορισμού τουλάχιστον ενός Παρατηρητή Θεμελιωδών Δικαιωμάτων σε κάθε επιχείρηση. Έτσι, η Frontex θα αποκτήσει περισσότερες εξουσίες, χωρίς να ενισχυθεί αντίστοιχα η λογοδοσία της», αναφέρει η ανακοίνωση.
Έκκληση προς τις πέντε κυβερνήσεις
Οι 47 οργανώσεις καλούν την Αυστρία, τη Δανία, τη Γερμανία, την Ελλάδα και την Ολλανδία «να εγκαταλείψουν τα σχέδια για τη δημιουργία του λεγόμενου "κέντρου επιστροφών" στη Ρουάντα και να μην προχωρήσουν στη μεταφορά ανθρώπων σε χώρες με τις οποίες δεν έχουν ουσιαστικούς δεσμούς.
»Αντίθετα, τα κράτη-μέλη της ΕΕ οφείλουν να τηρούν τις διεθνείς υποχρεώσεις τους και να προσφέρουν βιώσιμες λύσεις, διαθέτοντας επαρκείς πόρους, ώστε οι άνθρωποι αυτοί να έχουν πραγματική ευκαιρία να ενταχθούν πλήρως στην κοινωνία.
»Αυτές είναι οι αξίες στις οποίες θεμελιώνεται η Ευρωπαϊκή Ένωση και καλούμε την ίδια την ΕΕ να τις εφαρμόσει στην πράξη».
Με πληροφορίες από rescue.org



























