Στις ευρωεκλογές του 2024 αποτυπώθηκε μια ασυνήθιστη για την ελληνική πολιτική σκηνή διάταξη δυνάμεων. Η ΝΔ παρέμενε ο κυρίαρχος, αλλά όχι πια ηγεμονικός πόλος με 28,3% (από 40,5% στις εθνικές εκλογές του 2023). Η Κεντροαριστερά, αν άθροιζε κανείς με μεγάλη δόση αυθαιρεσίας τους ψηφοφόρους του τότε ΣΥΡΙΖΑ με του ΠΑΣΟΚ, ήταν ένας δεύτερος πόλος με 28%. Και διαμορφωνόταν κι ένας διασπασμένος σε πολλά σχήματα αλλά διακριτός τρίτος πόλος στα δεξιά της δεξιάς, που, ελαφρά ενισχυμένος, προσέγγιζε το 20%. Το ερώτημα ήταν αν αυτή ήταν μια συγκυριακή εικόνα της στιγμής σε «εκλογές δεύτερης τάξης» και χαλαρής ψήφου, ή αν καθρέφτιζε τάσεις και αλλαγές μονιμότερου χαρακτήρα.
Είναι, λοιπόν, εντυπωσιακό ότι, τριάντα μήνες τώρα, αυτός ο συσχετισμός επαναλαμβάνεται αναλλοίωτος- με εσωτερικές αλλαγές στον κεντροαριστερό πόλο - σε όλα τα κύματα των δημοσκοπήσεων που έχουν μεσολαβήσει. Επιβεβαιώνεται και στην εκτίμηση ψήφου της πρόσφατης έρευνας της Metron (19 Νοεμβρίου): Η ΝΔ εκτιμάται στο 29,5%. Η ΕΛΑΣ και το ΠΑΣΟΚ είναι μαζί λίγο πάνω από 28%. Και ο ακροδεξιός πόλος, με όλες τις συνιστώσες του, βρίσκεται κι αυτός κοντά στο 20%.
Τι θα μπορούσε να ξεπαγώσει αυτήν την παγωμένη εικόνα; Υπήρξαν στιγμές που η είσοδος ενός νέου παίκτη στο γήπεδο έμοιαζε ικανή να ταρακουνήσει τις ισορροπίες. Η Πλεύση Ελευθερίας και η εκτόξευσή της στην δεύτερη επέτειο των Τεμπών ήταν μια πρώτη τέτοια στιγμή, αλλά εξατμίστηκε γρήγορα. Η μετάβαση της Μαρίας Καρυστιανού από το πένθος στην πολιτική δεν βρήκε την ανταπόκριση που η ίδια και αρκετοί άλλοι περίμεναν. Η εντυπωσιακή επάνοδος του Αλέξη Τσίπρα και η συγκρότηση της ΕΛΑΣ έχουν, μέχρι στιγμής, αποκαταστήσει απλώς (και ίσως όχι οριστικά) τις εσωτερικές ισορροπίες της κεντροαριστεράς στα επίπεδα των ευρωεκλογών με την ΕΛΑΣ στο 15,3% (Metron) όσο και ο ΣΥΡΙΖΑ το 2024 (14,9%) και το ΠΑΣΟΚ στο 13,3% (από 12,8%). Μένει να μετρήσουμε την εμφάνιση και του τελευταίου από τους υποψήφιους νέους παίκτες, του κόμματος του Αντώνη Σαμαρά. Αλλά και αυτή, μπορεί να επηρεάσει οριακά τους συσχετισμούς αλλά κανείς δεν περιμένει ότι θα αλλάξει τους όρους του εκλογικού παιχνιδιού.
Συμπέρασμα; Οι όποιες αλλαγές στην πλευρά της πολιτικής «προσφοράς» επιχειρήθηκαν ως τώρα δεν κατάφεραν να αλλάξουν αυτήν την καθηλωμένη, μίζερη ισορροπία που διαμορφώθηκε στις ευρωεκλογές του 2024. Ο πόλος της αντιπολίτευσης («συστημικής» και «αντί-συστημικής») έχει τη βελόνα κολλημένη. Αλλά η ΝΔ είναι κι αυτή κολλημένη μακριά από ποσοστά που θα επέτρεπαν ελπίδες αυτοδυναμίας. Εκείνη, όμως, έχει τουλάχιστον μια πολιτική στρατηγική την οποία ακολουθεί πιστά.
Με ένα δίλημμα που διατυπώνεται ως επιλογή ανάμεσα «στην ελπίδα ή την περιπέτεια» (Σεπτέμβριος στην ΔΕΘ) , «σταθερότητα ή ακυβερνησία και οικονομικές περιπέτειες» (Οκτώβριος στον ΣΕΒ) ή «ανάμεσα στη ρεαλιστική ελπίδα και στους πειραματισμούς» (Wall street journal), ο Κυριάκος Μητσοτάκης επιδιώκει την συσπείρωση εκείνων που «έχουν κάτι να χάσουν», εκείνων που θα ψηφίσουν με κίνητρο τον φόβο του χειρότερου και δεν έχουν απομακρυνθεί.
Πόσοι είναι αυτοί; Στην έρευνα της Metron ένα 28% θεωρεί ότι η χώρα πηγαίνει προς τη σωστή κατεύθυνση, ένα 27% αξιολογεί θετικά την κυβέρνηση κι ένα 29% θεωρεί τον Μητσοτάκη καταλληλότερο για πρωθυπουργό. Αρκούν; Δύσκολα, αν σκεφθεί κανείς ότι αυτοί οι τρεις δείκτες, σε ανάλογο σημείο του πολιτικού χρόνου πριν τέσσερα χρόνια, ήταν 36% (η χώρα πηγαίνει καλά), 39% (θετικές κρίσεις για την κυβέρνηση) και 44% (για το πρόσωπο του πρωθυπουργού) και η εκτίμηση ψήφου για την ΝΔ ήταν στο 36,5%. Η απόσταση μοιάζει αγεφύρωτη.
Αν όμως ο, συρρικνωμένος έστω, πυρήνας μείνει συσπειρωμένος και η συμμετοχή στις εκλογές παραμείνει χαμηλή, η ΝΔ θα ελπίζει να αποσπάσει- με την πρώτη ή με την δεύτερη- κι ένα ποσοστό εκείνων που είναι μεν απογοητευμένοι με τις κυβερνητικές της επιδόσεις ή και οργισμένοι με την πολιτική της στα μεγάλα θέματα της ακρίβειας και της διαφθοράς (χαρακτηριστικό: μόνον 14% κρίνουν θετικά τις επιδόσεις της στα θέματα αυτά), αλλά στο δίλημμα «σταθερότητα ή αλλαγή», προκρίνουν την «σταθερότητα». Είναι μια δεξαμενή της τάξης του 38%, στην οποία προς το παρόν η ΝΔ φαίνεται να αλιεύει μόνη της.
Μικρή, αλλά κρίσιμη λεπτομέρεια. Το ερώτημα «σταθερότητα ή αλλαγή» είχε τεθεί από την Metron και στην έρευνα του Νοεμβρίου 2022, όταν απείχαμε από τις εκλογές όσο απέχουμε και τώρα. Εκείνοι που επέλεγαν «σταθερότητα» ήταν τότε 39%, σχεδόν όσοι και τώρα. Αλλά ανάμεσά τους, ένα 73% θεωρούσε την ΝΔ συνώνυμο της σταθερότητας αυτής. Το αντίστοιχο ποσοστό τώρα είναι στο 59%. Πράγμα που σημαίνει ότι ο χώρος της «σταθερότητας» παραμένει, φυσικά, προνομιακός για τον Κυριάκο Μητσοτάκη. Αλλά δεν το μονοπωλεί πια στον ίδιο βαθμό. Ή, για να το πούμε αλλιώς, η «σταθερότητα» ως πολιτική προτεραιότητα δεν ταυτίζεται με την «συνέχεια» στην διακυβέρνηση ως εκλογική επιλογή. Αφ’ ενός γιατί η συσσωρευμένη δυσαρέσκεια είναι υπερβολικά μεγάλη. Αφ’ ετέρου επειδή ανάμεσα στο 2022 και 2026 η επιλογή της «συνέχειας» έχει χάσει το αναγκαίο συστατικό της προσδοκίας, της ελπίδας.
Θεωρητικά- αλλά μόνον θεωρητικά- αυτή η διαπίστωση θα έδινε στην προοδευτική αντιπολίτευση το περιθώριο να αναπτύξει μια στρατηγική που να συνδυάζει το αίτημα της σταθερότητας με το αίτημα της αλλαγής (το οποίο καταγράφεται πλειοψηφικό σε ποσοστό 62%) και που θα μπορούσε να ανατρέψει τις παγιωμένες ισορροπίες. Όχι τόσο γιατί θα απελευθερώσει, ίσως, μετακινήσεις ψηφοφόρων. Όσο γιατί μπορεί να αλλάξει δραματικά το επίπεδο και την σύνθεση της συμμετοχής στις εκλογές. Αυτός ήταν άλλωστε και ο παράγοντας που έκρινε τα πιο πρόσφατα μεγάλα εκλογικά δράματα στον κόσμο- στην Ουγγαρία, την Σερβία, την Βραζιλία και τις ΗΠΑ. Το πρόβλημα είναι ότι αυτή τη στιγμή, η αντιπολίτευση είναι υπερβολικά απορροφημένη στον εσωτερικό της ανταγωνισμό, ώστε να έχει τέτοιες φιλοδοξίες.
(Ο Παύλος Τσίμας είναι δημοσιογράφος- Το άρθρο αποτελεί αναδημοσίευση από την εφημερίδα "Νέα Σαββατοκύριακο")


































