Ρωτήστε έναν συνταξιούχο πόση είναι η συμμετοχή του στα φάρμακα και θα σας πει «25%», ή «10%» αν είναι διαβητικός. Ρωτήστε τον πόσα πλήρωσε τον περασμένο μήνα στο φαρμακείο και θα ακούσετε ένα ποσό που δεν βγαίνει με κανέναν από τους δύο αριθμούς. Η απόσταση ανάμεσα σε αυτό που ορίζει ο νόμος και σε αυτό που πληρώνει ο ασθενής είναι ένα από τα πιο αθόρυβα προβλήματα του συστήματος υγείας. Αξίζει να το δούμε τώρα, που η Βουλή ψηφίζει τον προϋπολογισμό του 2027 και ο ΕΟΠΥΥ αναθεωρεί ως το τέλος Νοεμβρίου τον Ενιαίο Κανονισμό Παροχών Υγείας, μαζί και τις συμμετοχές.
Στον πάγκο του φαρμακείου η εικόνα είναι καθαρή. Στις μηνιαίες συνταγές χρόνιων ασθενών ο ασθενής πληρώνει συχνά από το 25% έως και πάνω από το μισό της αξίας τους. Ένας διαβητικός με συντελεστή 10% στον συνδυασμό βιλνταγλιπτίνης με μετφορμίνη πληρώνει τελικά το 42% της τιμής. Μαζί με το ένα ευρώ ανά συνταγή, που θεσπίστηκε το 2012 και ισχύει ακόμη, ο χρόνιος ασθενής δίνει 300 έως 430 ευρώ τον χρόνο μόνο για τα σταθερά του φάρμακα.
Κατά το ΙΟΒΕ, που δουλεύει με στοιχεία του ΕΟΠΥΥ σε συνεργασία με τον Σύνδεσμο Φαρμακευτικών Επιχειρήσεων, οι ασθενείς πλήρωσαν το 2024 πάνω από 800 εκατ. ευρώ στο φαρμακείο για φάρμακα που αποζημιώνει ο ΕΟΠΥΥ, περίπου ένα τέταρτο περισσότερα από το 2019. Οι συντελεστές δεν άλλαξαν. Άλλαξε η διαφορά ανάμεσα στη λιανική τιμή του φαρμάκου και στην τιμή μέχρι την οποία το αποζημιώνει ο ΕΟΠΥΥ, που είναι πλέον σχεδόν το μισό της επιβάρυνσης.
Ο μηχανισμός είναι απλός. Ο ΕΟΠΥΥ αποζημιώνει κάθε φάρμακο ως μια τιμή αναφοράς, που την ορίζουν τα φθηνότερα ισοδύναμα. Ο ασθενής πληρώνει το ποσοστό του πάνω σε αυτή την τιμή και, αν το φάρμακό του είναι ακριβότερο, ολόκληρη τη διαφορά. Όταν λήγει μια πατέντα και μπαίνουν γενόσημα, η τιμή αναφοράς πέφτει, το πρωτότυπο συνήθως λιγότερο, και ο ασθενής που συνεχίζει το φάρμακο που έπαιρνε για χρόνια βλέπει τον λογαριασμό του να μεγαλώνει. Γι' αυτό η επιβάρυνση ανεβαίνει ενώ οι τιμές πέφτουν, και τα φάρμακα εκτός πατέντας φέρνουν σήμερα περίπου τα τρία τέταρτα της διαφοράς. Ο ΕΟΠΥΥ παίρνει πίσω από τις εταιρείες, με rebates και clawback, περίπου το 38% όσων δίνει στα ιδιωτικά φαρμακεία. Ο ασθενής πληρώνει το ποσοστό του στη δημόσια τιμή, χωρίς καμία έκπτωση.
Το βάρος πέφτει πιο πολύ στους φτωχότερους. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας κατέγραψε πέρυσι ότι σχεδόν ένα στα δέκα ελληνικά νοικοκυριά έχει καταστροφικές δαπάνες υγείας και ότι στο φτωχότερο 20% τις προκαλούν κυρίως τα φάρμακα. Κατά τον ΟΟΣΑ, το 12,1% των Ελλήνων ανέβαλε ή έχασε ιατρική φροντίδα το 2024, το υψηλότερο ποσοστό στις χώρες του Οργανισμού με συγκρίσιμα στοιχεία.
Ο Πολυετής Δημοσιονομικός Προγραμματισμός 2026-2029 ανεβάζει το όριο της δημόσιας φαρμακευτικής δαπάνης κατά 100 εκατ. τον χρόνο, από 3,2 σε 3,8 δισ. ευρώ. Για τον λογαριασμό του ασθενή δεσμεύει 23 εκατ. τον χρόνο, για την επέκταση της απαλλαγής των χαμηλοσυνταξιούχων. Το μέτρο είναι σωστό, αντιστοιχεί όμως σε λιγότερο από το 3% όσων πληρώνουν οι ασθενείς. Για ανώτατο όριο επιβάρυνσης ή για τη διαφορά τιμής δεν προβλέπει τίποτα. Η αναθεώρηση του Κανονισμού είναι η ευκαιρία να διορθωθεί αυτό, αρκεί να μη μείνει σε μεμονωμένες εκπτώσεις.
Το γενόσημο είναι μέρος της λύσης. Όταν μπήκαν γενόσημα σε ένα γνωστό αντιπηκτικό, ο κάτοχος μείωσε την τιμή του πρωτοτύπου και ο ασθενής πληρώνει σήμερα λιγότερα απ' ό,τι πριν. Χρειάζεται όμως ένα σύστημα που προστατεύει και όποιον δεν μπορεί να διαλέξει. Προτείνουμε τέσσερα βήματα, σύμφωνα με όσα συνιστά ο ίδιος ο ΠΟΥ για την Ελλάδα.
Πρώτο, ανώτατο όριο στη διαφορά τιμής και μηδενική συμμετοχή για τον χρόνια πάσχοντα που παίρνει γενόσημο. Αυτό γίνεται ήδη αποσπασματικά. Τον Φεβρουάριο του 2024 υπουργική απόφαση έβαλε μέσα σε λίγες ημέρες πλαφόν 3 ευρώ στη διαφορά των γενοσήμων, και στον διαβήτη και τη νόσο Alzheimer το γενόσημο έχει ήδη μηδενική συμμετοχή. Πρέπει να γίνει κανόνας.
Δεύτερο, ο ασθενής να ξέρει τι πληρώνει. Η συνταγή τυπώνει ήδη το ελάχιστο και το μέγιστο ποσό για κάθε φάρμακο, στην κλοπιδογρέλη από 2,08 έως 6,54 ευρώ το κουτί, τρεις φορές περισσότερο για την ίδια δραστική ουσία. Ο γιατρός το βλέπει στη συνταγογράφηση και συχνά το συζητά, στο λίγο όμως χρόνο ενός ραντεβού αυτό δεν γίνεται πάντα. Η πληροφορία πρέπει να φτάνει και στον ίδιο τον ασθενή, χωρίς νέα γραφειοκρατία για τον γιατρό. Η εφαρμογή myΕΟΠΥΥ δείχνει ήδη στον ασφαλισμένο τη δαπάνη του. Το επόμενο βήμα είναι να του δείχνει, για κάθε φάρμακο και για όλο τον χρόνο, και πόσα θα γλίτωνε με το ισοδύναμο, ώστε να το συζητήσει με τον γιατρό του και η θεραπεία του να μη γίνεται παζάρι στον πάγκο του φαρμακείου.
Τρίτο, ετήσιο ανώτατο όριο επιβάρυνσης συνδεδεμένο με το εισόδημα, με αυτόματη απαλλαγή των χαμηλοσυνταξιούχων και των βαριά πασχόντων, όπως στη Γερμανία και τη Σουηδία. Τέταρτο, ο ΕΟΠΥΥ να δημοσιεύει κάθε χρόνο πόσα πληρώνουν οι ασθενείς, ανά θεραπευτική κατηγορία και περιφέρεια. Τα στοιχεία υπάρχουν στην ηλεκτρονική συνταγογράφηση και απλώς δεν δημοσιεύονται.
Η ενημέρωση του ασθενή και η ετήσια έκθεση του ΕΟΠΥΥ κοστίζουν ελάχιστα, γιατί τα στοιχεία υπάρχουν ήδη. Το όριο στη διαφορά και η μηδενική συμμετοχή στο γενόσημο έχουν κόστος, σπρώχνουν όμως τη ζήτηση προς τα φθηνότερα φάρμακα, κάτι που ωφελεί και τον ΕΟΠΥΥ. Το ετήσιο πλαφόν είναι το ακριβότερο μέτρο. Μελέτη που παρουσίασε φαρμακευτική εταιρεία στο πρόσφατο συνέδριο της Ένωσης Ασθενών Ελλάδας υπολογίζει το κόστος ενός πλαφόν 250 ευρώ τον χρόνο σε περίπου 160 εκατ. Ο αριθμός θέλει ανεξάρτητο έλεγχο, που μπορεί να γίνει μόνο με τα στοιχεία της ηλεκτρονικής συνταγογράφησης. Δείχνει πάντως ότι το μέτρο είναι εφικτό μέσα στον δημοσιονομικό χώρο που ανοίγει ο ίδιος ο προγραμματισμός για το φάρμακο ως το 2029, με σταδιακή εφαρμογή που ξεκινά από τους χαμηλοσυνταξιούχους και τους χρόνια πάσχοντες. Ο μακροπρόθεσμος στόχος πρέπει να είναι ένα σύστημα όπου ο χρόνια πάσχων δεν πληρώνει για να πάρει τη θεραπεία του. Το ζητούμενο από σήμερα είναι να μετρά ο ασθενής όταν μοιράζονται τα χρήματα που ήδη εγγράφονται.
Ένα δημόσιο σύστημα υγείας κρίνεται στο πιο απλό σημείο, στο αν ο ασθενής χρειάζεται να ανοίξει το πορτοφόλι του για να έχει πρόσβαση σε αυτό. Μπορούμε να έχουμε ένα σύστημα όπου ο συνταξιούχος που ρωτήσαμε στην αρχή ξέρει από πριν τι θα πληρώσει, όπου κανείς δεν κόβει τη θεραπεία του επειδή δεν του φτάνουν τα χρήματα και όπου η συνταγή του γιατρού σημαίνει το ίδιο για όλους, όποιο κι αν είναι το εισόδημά τους. Δεν χρειάζεται θαύμα, χρειάζεται απόφαση. Ο νέος Κανονισμός του ΕΟΠΥΥ είναι η πρώτη ευκαιρία να παρθεί. Τότε το «25%» θα σημαίνει επιτέλους 25%, και ο λογαριασμός θα πάψει να μεγαλώνει εκεί όπου κανείς δεν τον βλέπει εκτός από τον ασθενή, στην τσέπη του.
(Ο Θάνος Φιλίππου είναι φαρμακοποιός και επιστήμονας πολιτικής υγείας, μέλος του Τομέα Υγείας της Ελληνικής Αριστερής Συμπαράταξης)


































