Για χρόνια, όταν αναφερόμασταν σε προβλήματα που αφορούσαν την εξωτερική εικόνα του σώματος των νέων, η συζήτηση επικεντρωνόταν κυρίως στα κορίτσια και στην εμμονή με την απώλεια βάρους. Ωστόσο, μια διαφορετική και ολοένα πιο έντονη τάση καταγράφεται στους νέους άνδρες και είναι η αδιάκοπη προσπάθεια να αποκτήσουν μεγαλύτερη μυϊκή μάζα.
Το πρόβλημα είναι ότι η συγκεκριμένη συμπεριφορά μπορεί εύκολα να περάσει απαρατήρητη. Η άσκηση, η προπόνηση με βάρη και η αύξηση της μυϊκής δύναμης θεωρούνται συνήθως σημάδια πειθαρχίας και καλής υγείας. Σε ορισμένες περιπτώσεις, όμως, πίσω από αυτή την εικόνα μπορεί να κρύβεται μια σοβαρή διαταραχή της εικόνας του σώματος.
Ο Δρ. Ρομπέρτο Ολιβάρντια, κλινικός ψυχολόγος που μελετά εδώ και περισσότερες από τρεις δεκαετίες τις διαταραχές της εικόνας του σώματος, προειδοποιεί ότι το φαινόμενο εμφανίζεται πλέον σε όλο και μικρότερες ηλικίες, με τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης να διαδραματίζουν καθοριστικό ρόλο.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
Από την απώλεια βάρους στην εμμονή με τους μύες
Σύμφωνα με τον ειδικό, η κοινωνία έχει μάθει να αναγνωρίζει πιο εύκολα τα σημάδια μιας προβληματικής σχέσης με το σώμα στα κορίτσια. Αντίθετα, η αντίστοιχη κατάσταση στα αγόρια μπορεί να παραμένει κρυφή, ακριβώς επειδή η αύξηση της μυϊκής μάζας αντιμετωπίζεται ως κάτι θετικό.
Η εικόνα ενός πολύ μυώδους άνδρα δεν προκαλεί συνήθως την ίδια ανησυχία με την εικόνα ενός εξαιρετικά αδύνατου κοριτσιού. Ωστόσο, ένας άνδρας μπορεί να διαθέτει ήδη σημαντική μυϊκή μάζα και παρ' όλα αυτά να θεωρεί οτι ακόμα δεν έχει καταφέρει να είναι «πιο φουσκωτός».
Αυτό ακριβώς αποτελεί ένα από τα χαρακτηριστικά της λεγόμενης μυϊκής δυσμορφίας, η επίμονη δηλαδή πεποίθηση ότι το σώμα δεν είναι αρκετά μυώδες, ακόμη και όταν αντικειμενικά είναι ιδιαίτερα γυμνασμένο.
Οι άνθρωποι που αντιμετωπίζουν το συγκεκριμένο πρόβλημα μπορεί να σκέφτονται συνεχώς το μέγεθος και την εμφάνισή τους, φοβούμενοι ότι οποιαδήποτε στιγμή θα φανούν πιο αδύναμοι.
Ένα φαινόμενο που άλλαξε με την ποπ κουλτούρα
Τα πρότυπα για το ανδρικό σώμα άρχισαν να αλλάζουν σημαντικά στα τέλη της δεκαετίας του 1970 και στις αρχές της δεκαετίας του 1980.
Η άνοδος σταρ όπως ο Άρνολντ Σβαρτσενέγκερ και ο Σιλβέστερ Σταλόνε, συνέβαλε στην καθιέρωση ενός νέου ανδρικού προτύπου, στο οποίο η μυϊκή μάζα αποτελούσε βασικό στοιχείο της εικόνας και της αρρενωπότητας.
Σε αντίθεση με τα μηνύματα που εδώ και δεκαετίες απευθύνονται στα κορίτσια και τις γυναίκες σχετικά με την ανάγκη να μην καθορίζεται η αξία τους από την εμφάνισή τους, αντίστοιχες συζητήσεις για τα αγόρια έχουν γίνει πολύ λιγότερο συχνά.
Το μήνυμα ότι «περισσότεροι μύες σημαίνουν περισσότερη αρρενωπότητα», παραμένει ισχυρό και ενισχύεται σήμερα από τα social media.
Τα social media επηρεάζουν
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί το γεγονός ότι τα προβλήματα για την εικόνα του σώματος εμφανίζονται πλέον σε ολοένα μικρότερες ηλικίες.
Ειδικός αναφέρει ότι βλέπει στο ιατρείο του παιδιά ηλικίας μόλις 10 ετών που αντιμετωπίζουν τέτοιου είδους προβλήματα.
Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης έχουν δημιουργήσει ένα περιβάλλον στο οποίο οι νεαροί άνδρες μπορούν να εκτίθενται καθημερινά και για πολλές ώρες σε περιεχόμενο που προβάλλει συγκεκριμένα πρότυπα εμφάνισης.
Μία από τις πρώτες ερωτήσεις που κάνει στους άνδρες ασθενείς του είναι ποιους ακολουθούν στα social media. Όπως εξηγεί, ένας ειδικός μπορεί να βλέπει έναν ασθενή για περίπου 50 λεπτά την εβδομάδα, ενώ ένας influencer μπορεί να έχει την προσοχή του ίδιου ανθρώπου για 10 ή 15 ώρες.
«Όλοι είναι ειδικοί»
Ένα ακόμη πρόβλημα που εντοπίζει ο ειδικός είναι η δημιουργία μιας κουλτούρας στην οποία η δημοτικότητα θεωρείται συνώνυμη της αξιοπιστίας.
Ένας influencer με εκατομμύρια followers μπορεί να παρουσιάζει απόψεις σχετικά με τη διατροφή, την άσκηση ή την εμφάνιση χωρίς επιστημονική τεκμηρίωση, αλλά η μεγάλη απήχησή του να λειτουργεί ως «απόδειξη» ότι γνωρίζει τι λέει.
Το αποτέλεσμα είναι οι επιστημονικές συμβουλές να τίθενται συχνά στο ίδιο επίπεδο με τις απόψεις ανθρώπων που απλώς διαθέτουν μεγάλη διαδικτυακή προβολή.
Όταν το «lookmaxxing» γίνεται επικίνδυνο
Ορισμένες διαδικτυακές τάσεις έχουν οδηγήσει την εμμονή με την εμφάνιση ακόμη πιο μακριά. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί το λεγόμενο lookmaxxing, μια ευρύτερη διαδικτυακή κουλτούρα που ενθαρρύνει τους άνδρες να κάνουν ό,τι θεωρούν απαραίτητο για να βελτιώσουν την εξωτερική τους εμφάνιση.
Όταν τέτοιες πρακτικές προβάλλονται συνεχώς στα social media, συμπεριφορές που παλαιότερα θα θεωρούνταν ακραίες μπορούν σταδιακά να φαίνονται φυσιολογικές.
Παράλληλα, οι νεαροί άνδρες στους οποίους απευθύνεται αυτό το περιεχόμενο βρίσκονται συχνά σε μια ηλικία κατά την οποία αναζητούν αποδοχή, αυτοπεποίθηση και κοινωνική σύνδεση.
Το μήνυμα που μπορεί να λαμβάνουν είναι ότι ένα πιο μυώδες ή «βελτιωμένο» σώμα θα τους προσφέρει μεγαλύτερη δύναμη, σεβασμό και αποδοχή.
Πότε η γυμναστική παύει να είναι υγιής;
Η άσκηση από μόνη της δεν αποτελεί πρόβλημα. Το κρίσιμο στοιχείο είναι η σχέση που αναπτύσσει το άτομο με αυτήν.
Ειδικός προτείνει στους γονείς και τους προπονητές να παρατηρούν δύο βασικά σημάδια.
Πρώτον, την αντίληψη που έχει το παιδί για το σώμα του. Αν ένας έφηβος θεωρεί ότι είναι υπέρβαρος ενώ δεν είναι ή πιστεύει ότι είναι πολύ αδύνατος ενώ έχει ήδη σημαντική μυϊκή μάζα, αυτό μπορεί να αποτελεί προειδοποιητικό σημάδι.
Δεύτερον, τον βαθμό στον οποίο η ενασχόληση με την εμφάνιση και την άσκηση επηρεάζει την καθημερινότητά του.
Ένας έφηβος που περνά πολλές ώρες καθημερινά στο γυμναστήριο, παραμελεί το σχολείο, την οικογένεια, τους φίλους ή τον ύπνο του και αισθάνεται ότι δεν μπορεί να σταματήσει την προπόνηση, χρειάζεται μεγαλύτερη προσοχή.
Οι κίνδυνοι της υπερβολής
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλούν και οι επικίνδυνες πρακτικές που μπορεί να συνοδεύουν την εμμονή με τη μυϊκή ανάπτυξη, όπως η χρήση αναβολικών στεροειδών ή άλλων ουσιών.
Η υπερβολική προπόνηση μπορεί επίσης να οδηγήσει σε τραυματισμούς, εξάντληση και έναν φαύλο κύκλο όπου το άτομο συνεχίζει να γυμνάζεται παρά τον πόνο ή την κόπωση.
Το βασικό μήνυμα, σύμφωνα με τον ειδικό, δεν είναι ότι η άσκηση ή η υγιεινή διατροφή πρέπει να αποθαρρύνονται. Αντίθετα, αποτελούν σημαντικά στοιχεία μιας υγιούς ζωής.
Το πρόβλημα ξεκινά όταν η υγεία αντικαθίσταται από την εμμονή.
Η άσκηση μπορεί να είναι ευεργετική, όμως περισσότερη άσκηση δεν σημαίνει απαραίτητα καλύτερα αποτελέσματα. Το ίδιο ισχύει και για τον ύπνο, τη διατροφή και κάθε άλλη συμπεριφορά που είναι ωφέλιμη όταν βρίσκεται σε ισορροπία.
Για τους γονείς, τους εκπαιδευτικούς και τους προπονητές, το ζητούμενο είναι επομένως να κοιτούν πέρα από την εικόνα ενός «πειθαρχημένου» και γυμνασμένου εφήβου και να αναγνωρίζουν πότε η άσκηση και η προσπάθεια βελτίωσης της εμφάνισης έχουν μετατραπεί σε εμμονή.
