Εκτενείς αναφορές στην υπόθεση των υποκλοπών στην Ελλάδα κάνει η Έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για το Κράτος Δικαίου, εστιάζοντας τόσο στην καθυστερημένη έρευνα της Δικαιοσύνης, όσο και στα προσκόμματα που έχουν τεθεί στην λειτουργία και στις αποφάσεις της Αρχής Διασφάλισης του Απορρήτου των Επικοινωνιών (ΑΔΑΕ).
Η τελική έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την κατάσταση του κράτους δικαίου στην Ελλάδα και τα άλλα κράτη μέλη, η οποία δόθηκε πρόσφατα στη δημοσιότητα, περιλαμβάνει μια σειρά από κριτικές και συστάσεις για την ελληνική πραγματικότητα.
Η έκθεση αναφέρει ότι η εμπιστοσύνη των πολιτών στην ανεξαρτησία της δικαιοσύνης στην Ελλάδα παραμένει σε μέτρια επίπεδα. Συγκεκριμένα, το 40% των πολιτών και το 48% των επιχειρήσεων εκφράζουν εμπιστοσύνη στην ανεξαρτησία της δικαιοσύνης. Η έκθεση σημειώνει την έντονη αντίδραση των Ελλήνων δικαστών στο ψήφισμα του Ευρωκοινοβουλίου για το κράτος δικαίου στην Ελλάδα, υπογραμμίζοντας παράλληλα την τοποθέτηση του Δικηγορικού Συλλόγου Αθηνών, ο οποίος επεσήμανε ότι η δικαιοσύνη δεν μπορεί να είναι υπεράνω κριτικής. Επίσης, επισημαίνονται τα συνεχιζόμενα προβλήματα με τη διάρκεια των δικαστικών διαδικασιών στα πολιτικά δικαστήρια και το Συμβούλιο της Επικρατείας, παρόλο που υπήρξαν βελτιώσεις στα τακτικά διοικητικά δικαστήρια.
Η καταπολέμηση της διαφθοράς αναφέρεται ως ένας τομέας με σημαντικά προβλήματα, με την έκθεση να επισημαίνει τις καθυστερήσεις στην ολοκλήρωση των διώξεων και των δικών για υποθέσεις διαφθοράς. Σε σχέση με την ελευθερία του Τύπου, η έκθεση σημειώνει τις ανησυχίες των δημοσιογραφικών ενώσεων για τις αλλαγές στον Ποινικό Κώδικα και τον Κώδικα Ποινικής Δικονομίας, οι οποίες αύξησαν την ελάχιστη ποινή για συκοφαντική δυσφήμηση και περιόρισαν τη δυνατότητα αναστολής των ποινών σε περίπτωση έφεσης. Αν και η ελληνική κυβέρνηση αναφέρει ότι δεν έχουν επιβληθεί ποινές φυλάκισης άνω των δύο ετών σε δημοσιογράφους για συκοφαντική δυσφήμηση, η έκθεση τονίζει τις ανησυχίες για τις καταχρηστικές αγωγές τύπου SLAPP και την ασφάλεια των δημοσιογράφων απέναντι σε απειλές.
Η λειτουργία των ανεξάρτητων αρχών στην Ελλάδα περιγράφεται επίσης με αρνητικό πρόσημο. Η έκθεση σημειώνει την έλλειψη προσωπικού σε αυτές τις αρχές και αναφέρει θετικά τη δράση του Συνηγόρου του Πολίτη, ιδιαίτερα όσον αφορά την ανεξάρτητη έρευνα για το ναυάγιο της Πύλου. Ωστόσο, επισημαίνονται τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν η Αρχή Διασφάλισης του Απορρήτου των Επικοινωνιών και η Αρχή Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα, ειδικά σε σχέση με την υπόθεση των υποκλοπών.
Σημειώνεται δε ότι η ΑΔΑΕ, τον Οκτώβριο του 2023, αυτοανακηρύχθηκε αναρμόδια να συγκρίνει τις λίστες των ατόμων που παρακολουθούνταν από την ΕΥΠ και το Predator. Η έκθεση επισημαίνει ότι η καθυστέρηση και οι αντιπαραθέσεις που έχουν προκύψει στην έρευνα έχουν προκαλέσει ανησυχία για πιθανές προσπάθειες παρέμβασης. Οι οργανώσεις για την ελευθερία του Τύπου εξέφρασαν ανησυχία για την καθυστέρηση και την έλλειψη σαφήνειας στις έρευνες, ζητώντας από την Ελλάδα να προχωρήσει σε ανεξάρτητες και άμεσες έρευνες.
Επιπλέον, η έκθεση επισημαίνει την καθυστέρηση στην εφαρμογή αποφάσεων του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων (ΕΔΑΔ), με 28 αποφάσεις να εκκρεμούν στην Ελλάδα την 1η Ιανουαρίου 2024. Η έκθεση τονίζει ότι μία από τις παλαιότερες υποθέσεις αφορά την ελευθερία του συνεταιρίζεσθαι και παραμένει εκκρεμής για πάνω από 15 χρόνια.
Τέλος, η έκθεση αναφέρεται στα προβλήματα με το νομοθετικό πλαίσιο για τη δράση των ΜΚΟ, ειδικά στον τομέα του μεταναστευτικού, τονίζοντας τις ανησυχίες που υπάρχουν για την αδιαφανή εφαρμογή των νομικών απαιτήσεων και τις αυξημένες διατυπώσεις που δυσκολεύουν τη λειτουργία των οργανώσεων.
Στις τελικές συστάσεις, η Κομισιόν επισημαίνει την ανάγκη για βελτίωση σε διάφορους τομείς, όπως η διασφάλιση της αποτελεσματικής διαβούλευσης για τα νομοθετήματα, η ενίσχυση της προστασίας των δημοσιογράφων και η δημιουργία ενός ισχυρού ιστορικού διώξεων και τελεσίδικων αποφάσεων σε υποθέσεις διαφθοράς. Η Κομισιόν υπογραμμίζει επίσης την ανάγκη για δομημένο διάλογο με τις οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών και τις ΜΚΟ, για να αντιμετωπιστούν τα προβλήματα που έχουν ανακύψει.
