Δεν είναι η πρώτη φορά που μια εκλογική δοκιμασία του Ντόναλντ Τραμπ μεταφράζεται σε Οδό του Μαρτυρίου για τον Βολοντίμιρ Ζελένσκι. Στις 25 Ιουλίου του 2019, λίγο πριν ξεκινήσει η εκστρατεία για τις προεδρικές εκλογές του 2020, ο Αμερικανός πρόεδρος τηλεφώνησε στον Ουκρανό ομόλογό του για να του «ζητήσει μια χάρη», όπως είπε: να συνεργαστεί με τον γενικό εισαγγελέα Ουίλιαμ Μπαρ και τον προσωπικό του δικηγόρο Ρούντι Τζουλιάνι ώστε να έρθουν στο φως στοιχεία για τις δοσοληψίες του Τζο Μπάιντεν και του γιου του Χάντερ με τον ουκρανικό ενεργειακό όμιλο Burisma. Η σκανδαλιστική συνομιλία διέρρευσε στις ΗΠΑ και έγινε αφορμή για την πρώτη παραπομπή του 45ου προέδρου από τη Βουλή των Αντιπροσώπων με το ερώτημα της καθαίρεσης. Ο Τραμπ δεν συγχώρησε ποτέ στον Ζελένσκι αυτό το κάζο, όπως έδειξε το πρωτοφανές πολιτικό λιντσάρισμα του Ουκρανού προέδρου μπροστά στις τηλεοπτικές κάμερες, μέσα στο Οβάλ Γραφείο, στις 28 Φεβρουαρίου του 2025.
Στροφή στη στροφή
Η πρόθεση του Τραμπ να επιβάλει μια λύση στο Ουκρανικό με όρους αποδεκτούς από τη Μόσχα έγινε σαφής στη συνάντησή του με τον Βλαντιμίρ Πούτιν στην Αλάσκα, στις 15 Αυγούστου του 2025. Παρ’ όλα αυτά, οι ΗΠΑ συνέχισαν να στηρίζουν την Ουκρανία, έστω κι αν μετέφεραν το οικονομικό βάρος στους ώμους των συμμάχων τους. Από τον Ιούλιο του 2025, το πρόγραμμα PURL επιτρέπει την αγορά αμερικανικών όπλων από τους Ευρωπαίους και τον Καναδά, ώστε να μεταφερθούν με διαδικασίεςεξπρές στο Κίεβο. Πολύτιμη είναι και η βοήθεια που παρέχουν στους Ουκρανούς οι αμερικανικές μυστικές υπηρεσίες και το δορυφορικό δίκτυο του Ελον Μασκ, Starlink. Στις 18 Σεπτεμβρίου ο Αμερικανός πρόεδρος υπέγραψε νόμο που έφερε το όνομα του πρόσφατα εκλιπόντος Ρεπουμπλικανού γερουσιαστή Λίντσεϊ Γκράχαμ και επέβαλε νέες, αυστηρότερες κυρώσεις στη Ρωσία. Ωστόσο, η προοπτική βαριάς ήττας των Ρεπουμπλικανών στις εκλογές της 3ης Νοεμβρίου για το Κογκρέσο λόγω (και) της εκτίναξης της τιμής των καυσίμων οδήγησαν τον Τραμπ σε μία ακόμη οβιδιακή μεταμόρφωση.
Την Παρασκευή 9 Οκτωβρίου, ο ειδικός απεσταλμένος του Λευκού Οίκου Στιβ Γουίτκοφ φιλοξένησε στην ιδιωτική του λέσχη γκολφ, στο Μαϊάμι, ανώτερους αξιωματούχους της Ουκρανίας και των ισχυρότερων Ευρωπαίων συμμάχων της για τις προοπτικές της ειρηνευτικής διαδικασίας. Κάποια στιγμή, διέκοψε τις διαβουλεύσεις για να επικοινωνήσει με την Ουάσιγκτον και επέστρεψε κομίζοντας μια βόμβα: σε τηλεφωνική επικοινωνία του με τον Πούτιν, ο Τραμπ είχε συμφωνήσει να άρει τις κυρώσεις στις εξαγωγές ρωσικού πετρελαίου (για τις οποίες, μέχρι πρότινος, απειλούσε με δευτερογενείς κυρώσεις την Κίνα και την Ινδία), ώστε η Ρωσία να ρίξει το αμέσως προσεχές διάστημα στην αγορά γύρω στα 4 εκατομμύρια τόνους ντίζελ. Μιλώντας σε δημοσιογράφους, την ίδια ημέρα, ο Αμερικανός πρόεδρος δεν έκρυψε το ψηφοθηρικό κίνητρο γι’ αυτό το πισώπλατο χτύπημα στο Κίεβο: «Απόλυτη προτεραιτότητά μου είναι να ρίξω τις τιμές για τους Αμερικανούς, ιδίως για τους αγρότες, τους κτηνοτρόφους και τους οδηγούς φορτηγών», είπε χαρακτηριστικά.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
Ο εκβιασμός
Οπως έγραψαν οι New York Times, ο Γουίτκοφ και ο γαμπρός του Αμερικανού προέδρου, Τζάρεντ Κούσνερ, που ήταν παρών στις συνομιλίες, απείλησαν, εμμέσως πλην σαφώς, τους Ουκρανούς ότι αν δεν σταματούσαν να πλήττουν ρωσικά διυλιστήρια, θα αντιμετώπιζαν περιορισμούς στην αμερικανική βοήθεια, ιδίως στον κρίσιμο τομέα των πληροφοριών. Η άρνηση του Ζελένσκι να υπακούσει φαίνεται ότι ήταν η σταγόνα που ξεχείλισε το ποτήρι του Τραμπ. «Θα μπορούσε να είχε τελειώσει αυτόν τον πόλεμο πολλές φορές, πάρα πολλές φορές, αλλά επιλέγει να μην το κάνει... Θα πρότεινα στους Ουκρανούς να βρουν έναν άλλο πρόεδρο, ο οποίος θα μπορεί να κλείσει συμφωνία», δήλωσε το περασμένο Σάββατο ο Αμερικανός πρόεδρος.
Την επομένη ανακοίνωσε μονομερώς «ενεργειακή εκεχειρία», κάτι που ούτε το Κίεβο ούτε η Μόσχα επιβεβαίωσαν. Ο Ζελένσκι δήλωσε ότι ήταν έτοιμος να την εφαρμόσει, αρκεί να σταματούσε η Ρωσία τις επιθέσεις εναντίον των ενεργειακών της εγκαταστάσεων, αλλά ο Τραμπ ξεκαθάρισε ότι η υποτιθέμενη εκεχειρία αφορούσε μόνο τα διυλιστήρια των δύο πλευρών. Ομως η Ουκρανία διαθέτει αυτή τη στιγμή μόνο ένα λειτουργικό διυλιστήριο, ενώ η Ρωσία γύρω στα 33, κάτι που σημαίνει ότι η εκεχειρία θα ήταν μια τεράστια ανακούφιση για τους Ρώσους (που έχουν χάσει το 20%-30% της παραγωγής τους από τα ουκρανικά πλήγματα), ενώ οι Ουκρανοί θα ήταν καταδικασμένοι να ξεπαγιάσουν αυτόν τον χειμώνα, με το ενεργειακό τους δίκτυο να συνεχίζει να καταστρέφεται από τα ρωσικά όπλα.
Οι απειλές των Αμερικανών δεν έμειναν στο επίπεδο των δηλώσεων. Την Τρίτη και την Τετάρτη ο ρωσικός στρατός εξαπέλυσε δύο μεγάλης έκτασης πλήγματα στο Κίεβο, για τα οποία δεν υπήρξε καμία έγκαιρη ενημέρωση από τις αμερικανικές υπηρεσίες, όπως ανέφερε ο Ζελένσκι, ερμηνεύοντας το γεγονός ως μία ακόμη προσπάθεια άσκησης πίεσης από την Ουάσιγκτον. Από την Τρίτη το βράδυ, το Starlink και η στρατιωτική του εκδοχή Starshield, που ελέγχεται από το Πεντάγωνο, έθεσαν περιορισμούς στη χρήση τους από τον ουκρανικό στρατό, εξασθενίζοντας τις δυνατότητές του για πτήσεις drones και πλήγματα σε μεγάλο βάθος της ρωσικής επικράτειας. Ας σημειωθεί ότι ο Ελον Μασκ, ο οποίος τα έχει ξαναβρεί με τον Τραμπ και ρίχνει άφθονο χρήμα στον προεκλογικό αγώνα των Ρεπουμπλικανών, ταυτίστηκε με τον Αμερικανό πρόεδρο στην επίθεση εναντίον του Ζελένσκι, γράφοντας στην πλατφόρμα του Χ ότι «το έχει παρατραβήξει» και ότι «ήρθε η ώρα να φύγει» από την εξουσία.
Πληρώνει για το Ιράν
Αν και οι ουκρανικοί βομβαρδισμοί εναντίον των ρωσικών διυλιστηρίων ασφαλώς πιέζουν προς τα πάνω τις διεθνείς τιμές του πετρελαίου, όλοι οι σοβαροί αναλυτές αναγνωρίζουν ότι πολύ μεγαλύτερο ρόλο παίζει ο πόλεμος του Ιράν. Θα έλεγε κανείς ότι ο Ζελένσκι πληρώνει τα σπασμένα για τα ιρανικά αδιέξοδα του Τραμπ, αν ο Ουκρανός πρόεδρος δεν ήταν άξιος της μοίρας του. Με το που ξεκίνησε ο πόλεμος στον Κόλπο, έσπευσε να πλασαριστεί ως χρήσιμος εταίρος των Αμερικανών και των περιφερειακών τους συμμάχων. Οι μυστικές υπηρεσίες του συνεργάστηκαν με τις ισραηλινές για την αναχαίτιση των ιρανικών drones, ένα πεδίο στο οποίο η Ουκρανία έχει συσσωρεύσει τεράστια τεχνογνωσία, καθώς αντιμετωπίζει καθημερινά τέτοιου είδους αεροσκάφη του ρωσικού στρατού. Ο ίδιος ο Ζελένσκι περιόδευσε τον Μάρτιο σε Σαουδική Αραβία, Εμιράτα και Κατάρ, προσφέροντας ουκρανική βοήθεια στην αεράμυνά τους. Σήμερα αντιμετωπίζει και αυτός τη μοίρα όλων των «δεδομένων» που μετρούν το μπόι τους από τη σκιά τους σε λάθος ώρα.
Οι «επενδύσεις»
Πέραν του κυνισμού της, όμως, η τακτική του Τραμπ ελέγχεται για την προφανή αναποτελεσματικότητά της. Τα 4 εκατομμύρια τόνοι ρωσικού ντίζελ που προβλέπεται να μπουν στην αμερικανική και την παγκόσμια αγορά το επόμενο τρίμηνο δεν θα προλάβουν να έχουν επίπτωση στις αμερικανικές εκλογές, από τις οποίες μας χωρίζουν πλέον μόνο δύο εβδομάδες. Ούτως ή άλλως, η επίδρασή τους στην αμερικανική οικονομία θα είναι μικρή, αφού οι ΗΠΑ παράγουν κάθε μήνα γύρω στα 65 εκατ. τόνους. Αν υπάρχει κάποια λογική στην κίνηση του Τραμπ, ενδεχομένως να εντάσσεται σε μια γενικότερη στρατηγική οικονομικών συμφωνιών με τη Μόσχα. Στις 3 Οκτωβρίου, οι New York Times έγραψαν ότι ο Πούτιν πρότεινε στους Γουίτκοφ και Κούσνερ, στις 5 Σεπτεμβρίου, την πώληση περιουσιακών στοιχείων του πετρελαϊκού γίγαντα Lukoil στο Νιου Τζέρσεϊ, στην Ευρώπη και στο Καμερούν. Το ενδιαφέρον του Τραμπ για επικερδή deal έπαιξε ρόλο στην απόφασή του να σπάσει τη διπλωματική καραντίνα, προσκαλώντας τον Ρώσο υπουργό Οικονομικών σε σύνοδο του G20, κάτι που θεωρήθηκε προπομπός για πρόσκληση του ιδίου του Πούτιν στη σύνοδο κορυφής της ομάδας, τον ερχόμενο Δεκέμβριο, στη Φλόριντα.
Πλην της Ουκρανίας, μεγάλος ζημιωμένος από τη νέα στροφή Τραμπ είναι η Ευρώπη. Αφού αντικατέστησαν το φθηνό φυσικό αέριο της Ρωσίας με το ακριβό, αμερικανικό LNG στο όνομα της ατλαντικής αλληλεγγύης, οι ηγέτες της μένουν εκτεθειμένοι απέναντι στους ψηφοφόρους τους, καθώς η Αμερική, που τους ώθησε να πυροβολήσουν τα πόδια τους, δεν έχει τώρα κανένα πρόβλημα να κάνει η ίδια business με τη Ρωσία. Κι αυτό, τη στιγμή που ξεκινάει στο Αμβούργο η δίκη ενός Ουκρανού αξιωματικού για την ανατίναξη των αγωγών Nordstream στη Βαλτική, με την εισαγγελία να κατηγορεί ευθέως το ουκρανικό κράτος. Η συνέχεια αναμένεται με μεγάλο ενδιαφέρον.
(Ο Πέτρος Παπακωνσταντίνου είναι δημοσιογράφος και συγγραφέας- Το άρθρο αποτελεί αναδημοσίευση από την εφημερίδα "Η Καθημερινή" της Κυριακής)
