Η κυβέρνηση ενεργοποιεί την πρώτη γραμμή άμυνας απέναντι στη νέα ενεργειακή πίεση, προτάσσοντας τη στήριξη για το πετρέλαιο θέρμανσης και αφήνοντας ανοικτό το ενδεχόμενο πρόσθετων παρεμβάσεων σε βενζίνη και diesel, ανάλογα με την πορεία των τιμών. Η λογική που επικρατεί στο οικονομικό επιτελείο είναι ότι οι αποφάσεις για τα καύσιμα κίνησης θα λαμβάνονται ακόμη και μήνα-μήνα, καθώς η ένταση στη Μέση Ανατολή καθιστά εξαιρετικά δύσκολη οποιαδήποτε ασφαλή πρόβλεψη.
Στην κορυφή του σχεδιασμού βρίσκεται το επίδομα θέρμανσης, για το οποίο αναμένεται οριζόντια αύξηση, αλλά και διεύρυνση των κριτηρίων ώστε να καλυφθούν περισσότερα νοικοκυριά. Παράλληλα, κυβέρνηση και διυλιστήρια αναμένεται να συμβάλουν στη συγκράτηση της τιμής του πετρελαίου θέρμανσης κατά την έναρξη της περιόδου διάθεσής του.
Ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης έχει προαναγγείλει σχετικές ανακοινώσεις, εκτιμώντας ότι το πετρέλαιο θέρμανσης θα κάνει πρεμιέρα σε επίπεδο χαμηλότερο από τα 1,75 ευρώ το λίτρο. Ταυτόχρονα επανέρχεται το πλαφόν στο περιθώριο κέρδους, ενώ παρατείνεται και τον Οκτώβριο η επιδότηση στο diesel κίνησης.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
Στην παρούσα φάση, πάντως, η κυβέρνηση δεν προκρίνει μειώσεις στους φόρους των καυσίμων. Η βασική κατεύθυνση είναι να αξιοποιηθούν στοχευμένες ενισχύσεις, με εργαλεία που έχουν εφαρμοστεί και στο παρελθόν, όπως το Fuel Pass και οι επιδοτήσεις στην αντλία, εφόσον οι τιμές της αμόλυβδης και του diesel κινηθούν σε επίπεδα που θα απαιτούν πρόσθετη παρέμβαση.
Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται και στον χρόνο καταβολής του επιδόματος θέρμανσης. Στο οικονομικό επιτελείο εξετάζεται οι πληρωμές να πραγματοποιηθούν νωρίτερα από πέρυσι, όταν η πρώτη δόση είχε καταβληθεί λίγο πριν από τα Χριστούγεννα. Στόχος είναι τα νοικοκυριά να έχουν ενισχυθεί νωρίτερα, καθώς από τις 15 Οκτωβρίου αρχίζουν οι παραγγελίες πετρελαίου θέρμανσης.
Ο κρίσιμος Οκτώβριος και ο αρχικός δημοσιονομικός «κουμπαράς»
Πίσω από την πρώτη αυτή γραμμή μέτρων βρίσκονται οι κυβερνητικές εφεδρείες. Ο αρχικός δημοσιονομικός «κουμπαράς» για την αντιμετώπιση της ενεργειακής κρίσης προσδιορίζεται στα 200 εκατ. ευρώ, χωρίς ωστόσο να θεωρείται δεδομένο ότι το ποσό θα επαρκέσει. Είναι χαρακτηριστικό ότι μόνο το περσινό επίδομα θέρμανσης κόστισε 165,2 εκατ. ευρώ για 868.466 δικαιούχους, σε μια περίοδο κατά την οποία οι τιμές ήταν χαμηλότερες.
Για τον λόγο αυτό το οικονομικό επιτελείο έχει επεξεργαστεί τόσο αρνητικά όσο και πολύ αρνητικά σενάρια. Εφόσον η διεθνής τιμή του πετρελαίου παραμείνει σε ιδιαίτερα υψηλά επίπεδα, θεωρείται πιθανό να απαιτηθούν πρόσθετοι δημοσιονομικοί πόροι και αναπροσαρμογή του σχεδιασμού εν κινήσει.
Στις εφεδρείες περιλαμβάνεται η επέκταση των επιδοτήσεων στα καύσιμα κίνησης, αλλά και η επαναφορά ευρύτερων παρεμβάσεων τύπου Fuel Pass. Σε ακραίο σενάριο έχουν τεθεί προς συζήτηση ακόμη και μέτρα που θυμίζουν την περίοδο της πανδημίας, όπως η μεγαλύτερη αξιοποίηση της τηλεργασίας για τον περιορισμό των μετακινήσεων και της κατανάλωσης καυσίμων. Πρόκειται, πάντως, για επιλογές που θα μπορούσαν να εξεταστούν μόνο εφόσον οι ενεργειακές τιμές οδηγηθούν σε ακραία επίπεδα.
Ο Οκτώβριος αποτελεί το κρίσιμο ορόσημο, καθώς τότε θα υπάρχει σαφέστερη εικόνα τόσο για τις διεθνείς τιμές όσο και για το πραγματικό δημοσιονομικό κόστος των παρεμβάσεων. Το μεγάλο ερώτημα είναι εάν η ενεργειακή πίεση θα περάσει με μεγαλύτερη ένταση στην πραγματική οικονομία.
Ήδη οι επιχειρήσεις βρίσκονται αντιμέτωπες με αυξημένο κόστος ενέργειας, μεταφορών και πρώτων υλών. Οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις εμφανίζονται περισσότερο ευάλωτες, καθώς έχουν περιορισμένα περιθώρια να απορροφήσουν νέες επιβαρύνσεις, ενώ στη βιομηχανία επανέρχονται πρακτικές εξοικονόμησης ενέργειας που είχαν χρησιμοποιηθεί στην προηγούμενη ενεργειακή κρίση.
Η μεγαλύτερη ανησυχία αφορά πλέον τις ανατιμήσεις. Παραγωγοί και προμηθευτές επιχειρούν προς το παρόν να απορροφήσουν μέρος του πρόσθετου κόστους, γνωρίζοντας ότι η αγοραστική δύναμη των νοικοκυριών παραμένει πιεσμένη. Όσο όμως οι τιμές ενέργειας διατηρούνται υψηλές, τόσο το κόστος περνάει σταδιακά στο ράφι.
Κρίσιμο «ορόσημο» είναι ο Οκτώβριος, καθώς η αγορά δεν έχει δεσμευθεί για διατήρηση των πρωτοβουλιών συγκράτησης των τιμών πέραν αυτού του χρονικού ορίου. Εάν οι ανατιμήσεις σε καύσιμα, ηλεκτρική ενέργεια και μεταφορές συνεχιστούν, η πίεση αναμένεται να διαχυθεί σε ολόκληρη την εφοδιαστική αλυσίδα, ανοίγοντας ένα νέο μέτωπο για νοικοκυριά, επιχειρήσεις και κυβέρνηση ενόψει του χειμώνα.
