Η αρκτική πολική δίνη, ένας δακτύλιος ισχυρών ανέμων που περιβάλλει τον Βόρειο Πόλο και περιορίζει τη διασπορά του ψυχρού αέρα προς νοτιότερες περιοχές, εξασθενεί φέτος ασυνήθιστα νωρίς, σύμφωνα με τους μετεωρολόγους. Η εξέλιξη αυτή δεν σημαίνει απαραίτητα ότι έρχεται ένας βαρύς χειμώνας. Ωστόσο, η διαταραχή της πολικής δίνης ενδέχεται να αυξήσει τις πιθανότητες για χαμηλότερες θερμοκρασίες και πιο ξηρό καιρό σε περιοχές του Βόρειου Ημισφαιρίου τους επόμενους μήνες.
Τι είναι η πολική δίνη
Η πολική δίνη διακρίνεται σε δύο τύπους, ανάλογα με το στρώμα της ατμόσφαιρας στο οποίο αναπτύσσεται: τη στρατοσφαιρική και την τροποσφαιρική.
Το ενδιαφέρον των μετεωρολόγων επικεντρώνεται αυτή την περίοδο στη στρατοσφαιρική πολική δίνη. Πρόκειται για έναν δακτύλιο ισχυρών ανέμων που πνέουν από τα δυτικά προς τα ανατολικά, κυκλώνουν την Αρκτική και συμβάλλουν στον εγκλωβισμό εξαιρετικά ψυχρών αέριων μαζών πάνω από τον Βόρειο Πόλο, σε ύψος περίπου 10 έως 50 χιλιομέτρων από την επιφάνεια της Γης.
Η ένταση του συστήματος μπορεί να επηρεάσει τα καιρικά φαινόμενα σε χαμηλότερα στρώματα της ατμόσφαιρας, αυξάνοντας ενδεχομένως την πιθανότητα εκδήλωσης ψυχρών εισβολών σε περιοχές της Ευρώπης και της Βόρειας Αμερικής κατά τη διάρκεια του χειμώνα.
Πώς επηρεάζει τον καιρό;
Υπό φυσιολογικές συνθήκες, η πολική δίνη παραμένει ισχυρή πάνω από την Αρκτική, συγκρατώντας τις ψυχρές αέριες μάζες και έχοντας περιορισμένη επίδραση στον καιρό σε νοτιότερες περιοχές.
Ωστόσο, κατά τη διάρκεια ορισμένων χειμώνων μπορεί να εξασθενήσει ή να διαταραχθεί, σαν μια περιστρεφόμενη σβούρα που χάνει την ισορροπία της, εξηγεί η Αμερικανίδα κλιματολόγος Τζένιφερ Φράνσις.
Όταν συμβαίνει αυτό, ο ψυχρός αέρας της Αρκτικής μπορεί να μετατοπιστεί προς νοτιότερα γεωγραφικά πλάτη, αυξάνοντας την πιθανότητα εκδήλωσης έντονων χειμερινών φαινομένων στην Ευρασία και τη Βόρεια Αμερική.
Ένας από τους βασικούς μηχανισμούς που προκαλούν αυτή τη διαταραχή είναι η λεγόμενη αιφνίδια στρατοσφαιρική θέρμανση, κατά την οποία η θερμοκρασία στα ανώτερα στρώματα της ατμόσφαιρας πάνω από την Αρκτική αυξάνεται απότομα.
Αν και η θέρμανση εκδηλώνεται σε μεγάλο υψόμετρο, η εξασθένηση της πολικής δίνης μπορεί να επηρεάσει τους ανέμους κοντά στην επιφάνεια της Γης, συνήθως μία ή δύο εβδομάδες αργότερα. Έτσι, ψυχρές αέριες μάζες από τα ανατολικά μπορούν να κινηθούν προς την Ευρώπη, εκτοπίζοντας τους συνήθως ηπιότερους και πιο υγρούς δυτικούς ανέμους που πνέουν από τον Ατλαντικό.
Το αποτέλεσμα μπορεί να είναι χαμηλότερες θερμοκρασίες, παγετός και χιονοπτώσεις.
Τέτοιου είδους διαταραχές εμφανίζονται συχνότερα τον Ιανουάριο και τον Φεβρουάριο. Φέτος, ωστόσο, η εξασθένηση σημειώθηκε ασυνήθιστα νωρίς.
Ο Άνταμ Σκέιφ, επικεφαλής της υπηρεσίας μακροπρόθεσμων μετεωρολογικών προβλέψεων της βρετανικής Μετεωρολογικής Υπηρεσίας (Met Office), ανέφερε ότι έχουν καταγραφεί φαινόμενα κατάρρευσης της πολικής δίνης τον Νοέμβριο, αλλά ποτέ τόσο νωρίς μέσα στον μήνα.
Γιατί εξασθενεί τόσο νωρίς φέτος
Η ασυνήθιστα πρώιμη εξασθένηση σημαίνει ότι οι συνθήκες που προκαλούν τη διαταραχή της πολικής δίνης αναπτύχθηκαν νωρίτερα από το συνηθισμένο, σύμφωνα με το Εθνικό Κέντρο Ατμοσφαιρικών Επιστημών της Βρετανίας.
Οι επιστήμονες δεν έχουν ακόμη καταλήξει στα αίτια του φαινομένου. Εκτιμούν, ωστόσο, ότι η πρόωρη εξασθένηση της πολικής δίνης ενδέχεται να οφείλεται στον συνδυασμό ατμοσφαιρικών διαταραχών και ασυνήθιστα υψηλών θερμοκρασιών των θαλάσσιων υδάτων στην Αρκτική.
Ένας πιθανός παράγοντας είναι το ιδιαίτερα ισχυρό φαινόμενο Ελ Νίνιο που αναπτύσσεται φέτος. Το Ελ Νίνιο μεταβάλλει τα πρότυπα βροχοπτώσεων στον Ειρηνικό Ωκεανό, προκαλώντας μεγάλης κλίμακας ατμοσφαιρικά κύματα, τα οποία μπορούν να κινηθούν προς τον Βόρειο Πόλο και να ασκήσουν πίεση στην πολική δίνη, εξασθενίζοντας τους ανέμους της. Ωστόσο, η επίδρασή του είναι συνήθως εντονότερη αργότερα μέσα στον χειμώνα, γεγονός που καθιστά λιγότερο πιθανό να εξηγεί από μόνο του την τόσο πρώιμη διαταραχή.
Ένας ακόμη πιθανός παράγοντας είναι οι ασυνήθιστα υψηλές θερμοκρασίες των θαλάσσιων υδάτων βόρεια της Σκανδιναβίας και της δυτικής Ρωσίας. Πρόσφατες έρευνες υποδεικνύουν ότι η μείωση της θαλάσσιας παγοκάλυψης στην περιοχή επιτρέπει στον ωκεανό να απελευθερώνει περισσότερη θερμότητα στην ατμόσφαιρα, κάτι που ενδέχεται να διαταράσσει την πολική δίνη.
Θα έχουμε ψυχρό χειμώνα;
Η εξασθένηση της πολικής δίνης αυξάνει την πιθανότητα εμφάνισης χαμηλότερων θερμοκρασιών, αλλά δεν αποτελεί από μόνη της αξιόπιστη πρόβλεψη για έναν βαρύ χειμώνα.
Άλλα ατμοσφαιρικά συστήματα μπορούν είτε να ενισχύσουν είτε να περιορίσουν την επίδρασή της. Σύμφωνα με επιστημονικές έρευνες, περίπου τα δύο τρίτα των επεισοδίων αιφνίδιας στρατοσφαιρικής θέρμανσης ακολουθούνται από ψυχρότερες και ξηρότερες από το κανονικό συνθήκες στη βόρεια και βορειοδυτική Ευρώπη.
Επηρεάζει η κλιματική αλλαγή;
Μέχρι στιγμής δεν υπάρχουν σαφείς επιστημονικές ενδείξεις ότι η κλιματική αλλαγή έχει προκαλέσει μακροπρόθεσμη τάση ενίσχυσης ή εξασθένησης της πολικής δίνης.
Αντίθετα, το σύστημα παρουσιάζει σημαντικές φυσικές διακυμάνσεις από χρονιά σε χρονιά αλλά και από δεκαετία σε δεκαετία. Περίοδοι κατά τις οποίες η πολική δίνη παρέμενε εξασθενημένη, όπως στις αρχές της δεκαετίας του 1960, συνέπεσαν με ορισμένους από τους ψυχρότερους χειμώνες στην Ευρώπη. Αντίστοιχα, περίοδοι ισχυρότερης πολικής δίνης, όπως τη δεκαετία του 1990, συνδέθηκαν με ηπιότερους και πιο υγρούς χειμώνες.
Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι απαιτούνται περισσότερες παρατηρήσεις και δεδομένα προτού εξαχθούν ασφαλή συμπεράσματα για οποιαδήποτε σύνδεση του φαινομένου με την κλιματική αλλαγή.
Με πληροφορίες από Reuters































