Η Ευρώπη προετοιμάζεται για το ενδεχόμενο ειρήνης στην Ουκρανία, χωρίς να έχει αποφασίσει τι θα απογίνουν οι κυρώσεις κατά της Ρωσίας. Την ώρα που η Ε.Ε. καταργεί σταδιακά τις εισαγωγές ρωσικού υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG), η Ελλάδα έχει εξασφαλίσει εξαίρεση για τη μεταφορά του προς τρίτες χώρες, και η ρύθμιση δοκιμάζει κατά πόσον η προστασία προπολεμικών συμβάσεων συμβιβάζεται με τον στόχο περιορισμού των ρωσικών εσόδων.
Τον Ιούλιο η Αθήνα καθυστέρησε την έγκριση του 21ου πακέτου κυρώσεων, προκειμένου να εξασφαλίσει τη ρύθμιση. Αυτή αφορά περιορισμένο αριθμό μεταφορέων, μεταξύ των οποίων ελληνικές ναυτιλιακές, και καλύπτει μεταφορές βάσει μακροχρόνιων συμβάσεων που είχαν συναφθεί πριν από τη ρωσική εισβολή. Σύμφωνα με το Κέντρο Ερευνας για την Ενέργεια και τον Καθαρό Αέρα (CREA), οι ευρωπαϊκοί μεταφορείς διακίνησαν το 2025 προς τρίτες χώρες σχεδόν 2 εκατ. τόνους ρωσικού LNG, αξίας περίπου ενός δισ. ευρώ.
Η απαγόρευση των εισαγωγών ρωσικού αερίου στηρίζεται, πέρα από τις κυρώσεις, και σε χωριστό κανονισμό για την ενέργεια και το εμπόριο, η κατάργηση του οποίου θα απαιτούσε νέα νομοθετική διαδικασία, ακόμη και έπειτα από ειρηνευτική συμφωνία. Οι μεταφορές προς τρίτες χώρες, αντίθετα, ρυθμίζονται μόνο από το καθεστώς των κυρώσεων, και η ναυτιλιακή εξαίρεση παραμένει σε ισχύ χωρίς νέα έγκριση, εκτός αν το Συμβούλιο αποφασίσει διαφορετικά.
Το μέτρο της εξαίρεσης εξαρτάται από τον τρόπο υπολογισμού του ετήσιου ορίου, αφού, για κάθε μεταφορέα, ο κανονισμός λαμβάνει ως βάση τις συνολικές ποσότητες ρωσικού LNG που διακίνησε το 2025 βάσει επιλέξιμων μακροχρόνιων συμβάσεων, ανεξαρτήτως προορισμού. Με τη σταδιακή κατάργηση των ευρωπαϊκών εισαγωγών, ο μεταφορέας μπορεί να χρησιμοποιήσει το ίδιο όριο αποκλειστικά για τρίτες χώρες, εφόσον τηρούνται οι συμβατικοί όροι. Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις του CREA, αυτό θα μπορούσε να επιτρέψει σχεδόν τετραπλάσιες μεταφορές προς τις αγορές αυτές σε σχέση με το 2025.
Στο σκεπτικό του κανονισμού, το ποσοτικό όριο αποσκοπεί στο να αποτρέψει την αύξηση των ρωσικών εσόδων. Ωστόσο, ο περιορισμός των μεταφερόμενων ποσοτήτων δεν συνεπάγεται αντίστοιχο περιορισμό εσόδων: η ανακατεύθυνση φορτίων μπορεί να μεταβάλει το οικονομικό αποτέλεσμα χωρίς να παραβιάζεται το όριο. Η αναντιστοιχία αυτή θα απασχολήσει την Κομισιόν, η οποία οφείλει να αξιολογήσει την εξαίρεση έως τον Ιούνιο του 2027, προτού το Συμβούλιο κρίνει αν θα την περιορίσει ή θα την καταργήσει. Τα στοιχεία που υποβάλλουν ανά τρίμηνο οι μεταφορείς για τις συμβάσεις, τις ποσότητες, τους προορισμούς και τα έσοδα θα επιτρέψουν να εξεταστούν τόσο η τήρηση των συμβατικών όρων όσο και οι οικονομικές συνέπειες της ρύθμισης.
Σε αυτά τα δεδομένα θα χρειαστεί να στηρίξει η Αθήνα την υπεράσπιση της εξαίρεσης. Αν στο μεταξύ προχωρήσουν οι διαπραγματεύσεις για την Ουκρανία, θα έχει λόγο να επιδιώξει τη διατήρησή της, ώστε η τύχη της να κριθεί μαζί με τις κυρώσεις και τα ανταλλάγματα που θα διαπραγματευτεί η Ε.Ε. με τη Μόσχα.
(Ο Γιώργος Καλπαδάκης είναι κύριος ερευνητής, Ακαδημία Αθηνών (ΚΕΙΝΕ)- Το άρθρο αποτελεί αναδημοσίευση από την εφημερίδα "Η Καθημερινή")
































