Οι Ευρωπαίοι φοβούνται ότι η άπειρη αμερικανική διαπραγματευτική ομάδα πιέζει για μια γρήγορη, εντυπωσιακή συμφωνία- πλαίσιο με το Ιράν, η οποία θα μπορούσε να εδραιώσει και όχι να επιλύσει βαθύτερα προβλήματα, λένε διπλωμάτες με εμπειρία στις επαφές με την Τεχεράνη.
Αυτό για το οποίο ανησυχούν είναι πως η Ουάσινγκτον, πρόθυμη να ισχυριστεί μια διπλωματική νίκη για τον Ντόναλντ Τραμπ, θα μπορούσε να «κλειδώσει» μια επιφανειακή συμφωνία για το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν και άρση κυρώσεων, αλλά μετά θα πασχίζει για μήνες, ή ακόμα και χρόνια, σε τεχνικά περίπλοκες συζητήσεις που θα ακολουθήσουν.
«Η ανησυχία δεν είναι ότι δεν θα υπάρξει συμφωνία. Είναι πως θα υπάρξει μια κακή αρχική συμφωνία, που θα δημιουργήσει ατελείωτα προβλήματα στο επόμενο στάδιο», δήλωσε υψηλόβαθμος Ευρωπαίος αξιωματούχος, ένας από τους οχτώ που μίλησαν στο Reuters, οι οποίοι στο έχουν εργαστεί επί του φακέλου των πυρηνικών στο παρελθόν, ή συνεχίζουν να το κάνουν.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
«Ο πρόεδρος Τραμπ έχει αποδεδειγμένο ιστορικό επίτευξης καλών συμφωνιών εκ μέρους των ΗΠΑ και του αμερικανικού λαού και θα αποδεχθεί μόνο μια συμφωνία που βάζει πρώτη την Αμερική», ήταν η απάντηση της εκπροσώπου του Λευκού Οίκου, Άννα Κέλι.
Η πυρηνική συμφωνία του 2015 που εγκατέλειψε ο Τραμπ
Διπλωμάτες από τη Γαλλία, τη Βρετανία και τη Γερμανία, που διαπραγματεύονταν με το Ιράν το 2003, λένε ότι έχουν παραγκωνιστεί. Από το 2013 έως το 2015, οι τρεις τους συνεργάστηκαν με τις ΗΠΑ για την εξασφάλιση μιας συμφωνίας για τον περιορισμό του πυρηνικού προγράμματος του Ιράν, με αντάλλαγμα άρση κυρώσεων, που υπεγράφη επί Μπαράκ Ομπάμα.
Ο Τραμπ αποσύρθηκε από τη συμφωνία το 2018, κατά τη διάρκεια της πρώτης θητείας του, χαρακτηρίζοντάς τη «φριχτά μονόπλευρη». Σε ανάρτηση στο Truth Social, το μεσημέρι της Κυριακής (ώρα Ελλάδας) ανακοίνωσε ότι οι εκπρόσωποί του θα είναι στο Ισλαμαμπάντ το βράδυ της Δευτέρας για διαπραγματεύσεις, συμπληρώνοντας πως οι ΗΠΑ προσφέρουν μια «πολύ δίκαιη και λογική συμφωνία». «Ελπίζω να τη δεχθούν. Αν δεν το κάνουν, οι ΗΠΑ θα καταστρέψουν κάθε εργοστάσιο ενέργειας και κάθε γέφυρα στο Ιράν», απείλησε.
Διπλωμάτες λένε ότι η βαθιά δυσπιστία και τα έντονα διαφορετικά στιλ διαπραγμάτευσης αυξάνουν τον κίνδυνο για ένα εύθραυστο πλαίσιο, το οποίο καμία πλευρά δεν θα μπορεί να διατηρήσει πολιτικά. «Μας πήρε 12 χρόνια και τεράστια τεχνική δουλειά. Πιστεύει κανείς σοβαρά ότι αυτό μπορεί να γίνει σε 21 ώρες;», διερωτήθηκε η Φεντερίκα Μογκερίνι, που συντόνιζε τις συνομιλίες από το 2013 έως το 2015.
Συμφωνία υψηλού επιπέδου, χωρίς λεπτομέρειες
Οι διπλωμάτες λένε ότι μπορεί να είναι εφικτή μια βασική συμφωνία, βασισμένη σε ένα «πακέτο» για τα πυρηνικά και οικονομικά ζητήματα. Όμως, προειδοποιούν ότι το στοιχείο των πυρηνικών παραμένει μακράν το πιο επίμαχο.
«Οι Αμερικανοί πιστεύουν ότι συμφωνείς σε 3-4 σημεία, σε ένα έγγραφο πέντε σελίδων και αυτό είναι όλο. Όμως, στον φάκελο των πυρηνικών, κάθε όρος ανοίγει την πόρτα σε άλλες 12 διαφωνίες», επεσήμανε Ευρωπαίος διπλωμάτης.
Οι συνομιλίες επικεντρώνονται στο απόθεμα περίπου 440 κιλών εμπλουτισμένου ουρανίου έως 60% που έχει το Ιράν. Υλικό που θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί για πυρηνικά όπλα εάν εμπλουτιστεί περαιτέρω. Η προτιμώμενη επιλογή είναι η «ανάμειξη» εντός του Ιράν, υπό την επίβλεψη του Διεθνούς Οργανισμού Ατομικής Ενέργειας.
Μια άλλη υβριδική προσέγγιση είναι μέρος του υλικού να σταλεί στο εξωτερικό. Η Τουρκία και η Γαλλία έχουν αναφερθεί ως πιθανοί προορισμοί. Η αποστολή υλικού στις ΗΠΑ θα είναι κάτι πολιτικά δύσκολο για το Ιράν, ενώ η Ρωσία δεν είναι «ελκυστική» για την Ουάσινγκτον, αναφέρουν δύο από τους διπλωμάτες.
Ακόμα και αυτές οι επιλογές θα απαιτούσαν μακρές διαπραγματεύσεις σχετικά με την ανάκτηση του υλικού που πιθανόν έχει θαφτεί από τις αεροπορικές επιδρομές, για την επιβεβαίωση της ποσότητας και τη μεταφορά τους με ασφάλεια. Επίσης, το Ιράν έχει προτείνει την αποθήκευση υλικού στο εξωτερικό για προκαθορισμένη περίοδο.
«Ό,τι και να συμβεί τώρα, είναι μόνο ένα σημείο εκκίνησης», αναφέρει χαρακτηριστικά Δυτικός διπλωμάτης που στο παρελθόν είχε εμπλακεί στις συζητήσεις για τα πυρηνικά. Για αυτό, συμπληρώνει, η συμφωνία του 2015 ήταν 160 σελίδες.
Πέρα από το απόθεμα, υπάρχει η βαθύτερη διαμάχη για το δικαίωμα του Ιράν να εμπλουτίζει ουράνιο. Δημοσίως ο Τραμπ πιέζει για μηδενικό εμπλουτισμό, ενώ η Τεχεράνη επιμένει ότι έχει δικαίωμα να εμπλουτίζει ουράνιο για πολιτικούς σκοπούς και αρνείται ότι επιδιώκει να κατασκευάσει βόμβα.
Ένας πιθανός συμβιβασμός θα ήταν ένα προσωρινό μορατόριουμ, το οποίο θα ακολουθήσει η επανέναρξη του εμπλουτισμού σε πολύ χαμηλά επίπεδα και υπό αυστηρούς όρους. Οι Ευρωπαίοι τονίζουν ότι είναι σημαντικό να έχει κεντρικό ρόλο ο ΔΟΑΕ, τόσο στην επαλήθευση όσο και στην πρόσβαση άνευ περιορισμών. «Μια διαπραγμάτευση με το Ιράν είναι σχολαστική και προσεγμένη. Κάθε λέξη μετράει. Αυτό δεν είναι κάτι που βιάζεσαι», τονίζει ο Ζεράρ Αρό, επικεφαλής διαπραγματευτής της Γαλλίας από το 2006 έως το 2009.
Η άρση κυρώσεων
Η οικονομική προσέγγιση επικεντρώνεται στην άρση κυρώσεων και το «ξεπάγωμα» ιρανικών κεφαλαίων. Βραχυπρόθεσμα, η Τεχεράνη θέλει πρόσβαση σε περιορισμένα «παγωμένα» κεφάλαια στο εξωτερικό. Μια ευρύτερη άρση κυρώσεων θα ερχόταν αργότερα και θα απαιτούσε ευρωπαϊκή αποδοχή, υπογραμμίζουν οι διπλωμάτες, καθώς οι Ιρανοί θεωρούν κρίσιμο το ευρωπαϊκό εμπόριο, μακροπρόθεσμα.
Αξιωματούχοι λένε πως η Ουάσινγκτον ξανά διαχωρίζει μια συμφωνία επί της αρχής από την επίπονη επόμενη φάση, μια προσέγγιση που, υπογραμμίζουν, ενέχει τον κίνδυνο να παρερμηνεύσει την ιρανική πολιτική κουλτούρα. «Αυτές οι συνομιλίες δεν είναι μια συμφωνία στα κτηματομεσιτικά που κλείνει με μια χειραψία», λέει υψηλόβαθμος διπλωμάτης της περιοχής, που έχει ενημερωθεί από την Τεχεράνη. Το σχόλιό του αφορά το υπόβαθρο των βασικών διαπραγματευτών του Αμερικανού προέδρου, του Στιβ Γουίτκοφ και του Τζάρεντ Κούσνερ. «Περιλαμβάνουν σειρά κινήσεων, άρση κυρώσεων και αμοιβαία βήματα στα πυρηνικά», συμπληρώνει αναφερόμενος στις διαπραγματεύσεις.
Ο πόλεμος έχει σκληρύνει τη στάση της Τεχεράνης, που δείχνει ότι μπορεί να απορροφήσει τις πιέσεις, ακόμα κι όταν επιδιώκει οικονομική ανακούφιση, σημειώνουν διπλωμάτες. Οι χώρες του Κόλπου θέλουν να αντιμετωπιστεί επίσης το πυραυλικό πρόγραμμα του Ιράν και η στήριξη της Τεχεράνης σε οργανώσεις της περιοχής, ενώ το Ισραήλ πιέζει για μέγιστους περιορισμούς. Από την άλλη, το Ιράν βλέπει τις πυραυλικές δυνατότητες που του έχουν απομείνει ως ζωτικής σημασίας αποτρεπτικό παράγοντα. Η απαίτηση για πλήρη εγκατάλειψη θα είναι μη ρεαλιστική χωρίς ευρύτερες εγγυήσεις ασφαλείας, λένε διπλωμάτες.
Στο περιθώριο η Ευρώπη
Ευρωπαίοι αξιωματούχοι αναγνωρίζουν πως παραγκωνίστηκαν εν μέρει επειδή πέρυσι πίεζαν για επαναφορά των κυρώσεων του ΟΗΕ και επειδή οι Φρουροί της Επανάστασης χαρακτηρίστηκαν τρομοκρατική οργάνωση.
Όμως, σημειώνουν ότι η απόφαση της Ευρώπης να μείνει μακριά από τον πόλεμο δεν έχει περάσει απαρατήρητη στην Τεχεράνη. «Απλά, δεν υπάρχει αρκετή εμπειρογνωμοσύνη στην αμερικανική ομάδα», λέει Ευρωπαίος αξιωματούχος και σημειώνει πως στις συνομιλίες του 2015 ενεπλάκησαν περίπου 200 διπλωμάτες και ειδικοί επί των πυρηνικών και των οικονομικών. «Δουλέψαμε σε αυτό τον φάκελο επί δύο δεκαετίες», τονίζει.
