Δέος. Αυτό το συναίσθημα κυριαρχούσε παντού τις πρώτες μέρες μετά τον θρίαμβο της ακροδεξιάς Εναλλακτικής για τη Γερμανία (AfD) στις εκλογές της 6ης Σεπτεμβρίου στην Σαξονία-Άνχαλτ.
Δέος αναμειγμένο με αναγνώριση για τους «θαυματοποιούς» της AfD στο διεθνές ακροδεξιό στρατόπεδο. «MGGA!!! - Make Germany Great Again!» έγραψε στην ηλεκτρονική πλατφόρμα του Truth Social ο Αμερικανός Πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ, παραφράζοντας το σύνθημα του «MAGA», που θέλει μεγάλη την Αμερική. Το δέος μετουσιώθηκε σε έκσταση δυο εβδομάδες αργότερα, στις 20 Σεπτεμβρίου, μετά την δεύτερη απανωτή εκλογική νίκη της Εναλλακτικής στο κρατίδιο του Μεκλεμβούργου-Δυτικής Πομερανίας, όπου αναδείχθηκε πρώτο σε δύναμη κόμμα με 38,5% των ψήφων.
Και, αντιστρόφως, δέος γεμάτο φρίκη στη δημοκρατική κοινωνία των πολιτών. «Είμαι θλιμμένη, είμαι εξοργισμένη, είμαι φοβισμένη», δήλωσε χαρακτηριστικά η Πρόεδρος της Διεθνούς Επιτροπής του Άουσβιτς Εύα Ουμλάουφ: «Με φοβίζει η ιδέα μιας νέας δικτατορίας, επειδή, ως Εβραία, είμαι ελεύθερη βορά για τους ανθρώπους της Εναλλακτικής».
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
Γιατί όμως τέτοια διεθνής αναστάτωση για δυο πληθυσμιακά μάλλον «ασήμαντα» κρατίδια – το Μεκλεμβούργο-Δυτική Πομερανία μετρά μόλις 2,6 εκατομμύρια κατοίκους, η Σαξονία-Άνχαλτ 2,3 εκατομμύρια – στο οποίο μάλιστα δεν είναι καθόλου σίγουρο ότι η Εναλλακτική θα κατορθώσει να σχηματίσει δική της κυβέρνηση δεδομένου ότι δεν διαθέτει σε κανένα από αυτά κοινοβουλευτική αυτοδυναμία; Και γιατί ήταν οι αντιδράσεις πολύ πιο μετρημένες για άλλες ασύγκριτα μεγαλύτερες χώρες, στις οποίες η εξουσία πέρασε πραγματικά σε ακροδεξιά χέρια, όπως σε εκείνα των νεοφασιστών της Τζόρτζια Μελόνι στην Ιταλία;
Οι λόγοι γι’ αυτό είναι, με μια πρώτη ματιά, δύο – ο πρώτος ιστορικός, ο δεύτερος επίκαιρος.
Ο πρώτος έχει να κάνει με το παρελθόν της Γερμανίας, που βαρύνεται α) με την ενοχή για δύο παγκόσμιους πολέμους και β) με την πιο βάρβαρη μορφή του φασισμού, τον ναζισμό, που μαζί προκάλεσαν μια πρωτοφανή στην ιστορία της ανθρωπότητας «πολιτιστική ρήξη». Με αποτέλεσμα, κάθε ένδειξη για αναβίωση της Ακροδεξιάς να διεγείρει (στην Ευρώπη κυρίως) τα πιο φοβικά ανακλαστικά ενόψει ενός πιθανού πισωγυρίσματος σε ναζιστικές πρακτικές.
Ο επίκαιρος λόγος: η Σαξονία-Άνχαλτ είναι μεταπολεμικά το πρώτο γερμανικό κρατίδιο στο οποίο η Εναλλακτική έφτασε στο κατώφλι της εξουσίας, συντρίβοντας κυριολεκτικά στις εκλογές τα κόμματα του «δημοκρατικού τόξου» (πήρε τόσες ψήφους όσες οι Χριστιανοδημοκράτες, οι Σοσιαλδημοκράτες, οι Πράσινοι και η Αριστερά μαζί). Το αν θα διαβεί τελικά αυτό το κατώφλι είναι άδηλο. Όμως, ανεξάρτητα από αυτό, η επιτυχία της είναι δεδομένη. Χάρη στα πανύψηλα εκλογικά ποσοστά της, η Εναλλακτική έχει πλέον καθιερωθεί ως κόμμα εξουσίας, και αποτελεί στην κυριολεξία εναλλακτική λύση στα παραδοσιακά κόμματα. Το ερώτημα δεν είναι λοιπόν πλέον εάν, αλλά πότε θα μπει σε κάποια τοπική κυβέρνηση ή και στην ομοσπονδιακή, δεδομένου ότι η AfD είναι σήμερα, με 29% των ψήφων, μακράν το πρώτο κόμμα στις δημοσκοπήσεις – οι Χριστιανοδημοκράτες, που την ακολουθούν, κινούνται γύρω στο 20%.
Με την AfD αρχίζει να καταρρέει το γερμανικό πολιτικό σύστημα – όπως τουλάχιστον το ξέραμε μέχρι σήμερα. Μαζί του γκρεμίζεται και η Γερμανία ως το συμβολικά και πολιτικά τελευταίο και σημαντικότερο οχυρό κατά της ακροδεξιάς πλημμυρίδας στην Ευρώπη. Για ολόκληρη τη μεταπολεμική εποχή το οχυρό αυτό φάνταζε απόρθητο, επειδή είχε δύο φαινομενικά «ακλόνητα» στηρίγματα: αφενός τη γεωπολιτική και στρατιωτική αυτοσυγκράτηση των κυρίαρχων ελίτ, που, έχοντας πάρει τα μαθήματά τους από το παρελθόν, δεν ήθελαν πλέον να μπλέκονται «στα τυφλά» στους κάθε λογής πολεμικούς κινδύνους – και προτιμούσαν έτσι να μένουν στο απυρόβλητο· αφετέρου τη μοναδική στην Ευρώπη ισχυροποίηση της κοινωνίας των πολιτών, που, ιδίως μετά την «πολιτιστική επανάσταση» του 1968, είχε γίνει πρότυπο ειρηνισμού και δημοκρατίας – υψώνοντας, κατά κανόνα επιτυχώς, τη φωνή της κατά των ευκαιριακών προτροπών ορισμένων πολιτικών για την ανάγκη επιστροφής στα πολεμικά πεδία.
Το ίσως πιο χτυπητό σύμπτωμα αυτής της κατάρρευσης: Η «έξωση» των Χριστιανοδημοκρατών από την τοπική Βουλή του Μεκλεμβούργου-Δυτικής Πομερανίας, αφού δεν κατάφεραν να φτάσουν το εκλογικό όριο του 5% των ψήφων. Είναι η πρώτη φορά στην ιστορία τους που μένουν εκτός κάποιας τοπικής Βουλής – κάτι που είναι ο χειρότερος οιωνός για το εγγύς μέλλον.
Ανάποδος κόσμος: Στις πρώτες μεταπολεμικές δεκαετίες ο τότε «ισχυρός» άνδρας των Χριστιανοδημοκρατών Φραντς-Γιόζεφ Στράους αποφαινόταν, ότι «δεξιά της Χριστιανοδημοκρατίας [πρέπει να] υπάρχει μόνο ο τοίχος» - κανένα άλλο δεξιό, ή ακροδεξιό κόμμα. Αυτό το πετύχαινε ενσωματώνοντας τα κάθε λογής φασιστοειδή ρεύματα στο κόμμα του, κάνοντας βέβαια σε αυτά τις ανάλογες πολιτικές παραχωρήσεις. Σήμερα είναι η Εναλλακτική που επιχειρεί να αποκλείσει οτιδήποτε αριστερότερο από αυτήν στον δεξιό-ακροδεξιό χώρο. Ή, για να το πούμε στην ελληνική αργκό, να μετατρέψει σε καθαρά ακροδεξιό άντρο την δεξιά «πολυκατοικία». Μόνο που αυτή είναι πολύ πιο «μονοκόμματη» από την Χριστιανοδημοκρατία – όποιος/α διαβεί το ακροδεξιό κατώφλι πρέπει να αφήσει κάθε ελπίδα για τη λήψη πολιτικών παραχωρήσεων.
Αλλά και όποιοι μένουν απ’ έξω δεν περνούν σήμερα καλύτερα. Παράδειγμα, ο χριστιανοδημοκράτης καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς, στον οποίο φορτώνεται σήμερα η πανωλεθρία του κόμματός του. Όλα δείχνουν, πως οι μέρες του στην καγκελαρία είναι μετρημένες – οι δελφίνοι, κυρίως ορισμένοι «πετυχημένοι» πρωθυπουργοί κρατιδίων, ακονίζουν ήδη τα μαχαίρια.
Υπάρχει βέβαια και το αντίπαλο δέος στην Εναλλακτική: Αφενός η δημοκρατική κοινωνία των πολιτών, που διατηρεί λίγο ή πολύ αλώβητες τις δυνάμεις της, και αφετέρου, σε ορισμένες περιοχές, όπως στην πόλη-κρατίδιο του Βερολίνου, η Linke (Αριστερά). Η εντυπωσιακή «πρωτιά» της με 25,8% των ψήφων στις εκλογές της 20ης Σεπτεμβρίου έχει βρει επίσης διεθνή απήχηση. Κι αυτό όχι μόνο από εκλο-λογική άποψη: Το βασικό αίτημα του προεκλογικού αγώνα της ήταν η «κοινωνικοποίηση» 260.000 περίπου κατοικιών, πρακτικά δηλαδή την απαλλοτρίωση των οικοδομικών εταιρειών- κολοσσών, για τη λύση του στεγαστικού προβλήματος, που ταλανίζει τα φτωχότερα κυρίως στρώματα της πόλης. Με το αίτημα αυτό η Linke έθεσε υπό αίρεση το πιο ιερό και όσιο του αστικού συστήματος, την ιδιωτική (μεγάλη) περιουσία και, όπως έδειξε το εκλογικό αποτέλεσμα, με περισσή επιτυχία. Ο τίτλος της αριστερής-εναλλακτικής εφημερίδας: «To Βερολίνο έγινε κόκκινο» σηματοδοτεί έτσι και μια ριζοσπαστική αλλαγή του πεδίου αντιπαράθεσης μεταξύ Δεξιάς και Αριστεράς, που συμπεριλαμβάνει, για πρώτη φορά στα μεταπολεμικά χρονικά, το λεγόμενο «συστημικό ζήτημα» – όχι απλώς την θεωρητική αμφισβήτηση των βάσεων του αστικού καθεστώτος, αλλά την πρακτική κατεδάφισή τους.
Όμως το βερολινέζικο χελιδόνι δεν φτάνει για να φέρει την άνοιξη. Η Εναλλακτική συνεχίζει το γκρέμισμα των οχυρών του (δημοκρατικού) πολιτικού συστήματος. Αλλά αυτό δεν είναι μόνο δικό της έργο. Είναι και αποτέλεσμα μιας στρατηγικής επιλογής των κυρίαρχων ελίτ, οι οποίες, λόγω της ρωσικής επιδρομής στην Ουκρανία το 2022, έπρεπε ξαφνικά να αποφασίσουν μεταξύ δύο επιλογών: ή να δώσουν προτεραιότητα στην πολιτική λύση του Ουκρανικού (χωρίς να παραμελήσουν βέβαια τη στρατιωτική υποστήριξη της αμυνόμενης Ουκρανίας) ή, διαφορετικά, να εκμεταλλευθούν επιδέξια έναν ξένο πόλεμο για να προωθήσουν έναν δικό τους γιγαντιαίο επανεξοπλισμό με στόχο την επιστροφή της χώρας ως μεγάλου παίκτη στη διεθνή στρατιωτική αρένα.
Ο κλήρος έπεσε, ως γνωστόν, στη δεύτερη επιλογή. Υπό τον τίτλο «Zeitenwende» (αλλαγή εποχής) η Γερμανία μετατράπηκε από τότε σε απέραντο στρατιωτικό εργοτάξιο, στο οποίο τον τόνο δεν δίνουν μόνο οι εξοπλιστικές εταιρίες-κολοσσοί, όπως η Rheinmetall, αλλά και εκατοντάδες start ups, που ξεπερνούν συχνά σε εφευρετικότητα τις αντίστοιχες φίρμες στη Βόρεια Αμερική, στην Ασία και την υπόλοιπη Ευρώπη. Χάρη στα νέα «έξυπνα», εύχρηστα, φθηνά και θανατηφόρα όπλα τους, ορισμένες από αυτές, που ξεκίνησαν με ένα κεφάλαιο μερικών χιλιάδων ευρώ, έχουν ενδιάμεσα εκτοξεύσει την αξία των μετοχών τους σε πολλά δισεκατομμύρια ευρώ.
Αλλά ούτε η επιστροφή στη μιλιταριστική ιδεολογία, ούτε η επιμέρους στρατιωτικοποίηση της οικονομίας έχουν μέχρι τώρα κατορθώσει να επιφέρουν μια σοβαρή στρατιωτικοποίηση της πολιτικής ζωής. Σε αυτήν στέκονται εμπόδιο όχι μόνο η δημοκρατική κοινωνία των πολιτών αλλά, για λόγους πολιτικής αυτοσυντήρησης, και οι πρωτεργάτες της «αλλαγής εποχής»: οι Σοσιαλδημοκράτες, οι Πράσινοι και οι Χριστιανοδημοκράτες, που ξέρουν ότι τέτοια στρατιωτικοποίηση θα έβαζε τέρμα και στην επιρροή τους. Εξυπακούεται λοιπόν ότι, όσο τα κόμματα αυτά διατηρούν την κυβερνητική εξουσία, ο μιλιταρισμός της πολιτικής ζωής παραμένει σε στενά όρια.
Τι θα συμβεί όμως αν η κυβέρνηση περάσει στα χέρια ενός κόμματος που, όπως η Ενναλακτική, είναι εκ προοιμίου μιλιταριστικό και σκοπεύει να χρησιμοποιεί στρατιωτικά μέσα για τη διαχείριση πολιτικών προβλημάτων; Το ερώτημα δεν είναι θεωρητικό: Ο επικεφαλής του ψηφοδελτίου της AfD στη Σαξονία-Άνχαλτ και πιθανός αυριανός πρωθυπουργός της, Ούλριχ Σίγκμουντ, δήλωσε τις προάλλες ότι επικροτεί την εγκατάσταση της εξοπλιστικής εταιρίας Elbit στο κρατίδιό του, επειδή τα όπλα της θα χρειαστούν για τον σχεδιαζόμενο βίαιο εκτοπισμό από τη χώρα των προσφύγων, των μεταναστών και εν γένει όλων όσων δεν είναι «καθαρόαιμοι» Γερμανοί.
Και μόνο αυτή η δήλωση κάνει ξεκάθαρη την «αποστολή» της Εναλλακτικής στην τρέχουσα συγκυρία: την επέκταση και ολοκλήρωση της «Zeitenwende» στην πολιτική και κοινωνική ζωή. Ο ρόλος της από τότε που ιδρύθηκε, το 2013, δεν εξαντλείται βέβαια σε αυτό. Η AfD είχε ανέκαθεν μια πλούσια γκάμα θεμάτων – με πολιτικά πιο προσοδοφόρο την ξενοφαγία. Ενδεικτική αυτού είναι η κοινωνική της πολιτική, που εκφράζεται με το σύνθημα «Κοινωνικό είναι μόνο το εθνικό» και αποσκοπεί ευθέως στον αποκλεισμό των ξένων από το κοινωνικό κράτος.
Όμως μόνο με την συμβολή της στην ολοκλήρωση της «αλλαγής εποχής» αποκτά εκείνο το πολιτικό βάρος που την καθιστά αξιόλογη εναλλακτική εφεδρεία για το νεοφιλελεύθερο κατεστημένο. Όχι τη μοναδική, αλλά εκείνη που ξέρει να συνδέει όσο καμία άλλη το αμαρτωλό παρελθόν με το παρόν και να προκαλεί έτσι το μέγιστο δυνατό δέος σε εχθρούς και φίλους.
(Ο Νίκος Χειλάς είναι δημοσιογράφος – Η ανάλυση περιλαμβάνεται στο 35ο Δελτίο Διεθνών & Ευρωπαϊκών Αναλύσεων του Ινστιτούτου ΕΝΑ)
