Ένα νέο ψηφιακό εργαλείο χρησιμοποιεί η Ανεξάρτητη Αρχή Δημοσίων Εσόδων (ΑΑΔΕ) για να εντοπίζει τις κρυφές σχέσεις μεταξύ επιχειρήσεων και προσώπων που εμφανίζονται να συμμετέχουν σε διαφορετικές εταιρείες. Πρόκειται για τον μαθηματικό δείκτη Jaccard, ο οποίος βοηθά τις ελεγκτικές υπηρεσίες να αποκαλύπτουν δίκτυα εταιρειών που ενδέχεται να χρησιμοποιούνται για φοροδιαφυγή, συσσώρευση χρεών και απόκρυψη των πραγματικών υπευθύνων.
Η βασική διαφορά σε σχέση με τους παραδοσιακούς φορολογικούς ελέγχους είναι ότι η ΑΑΔΕ δεν εξετάζει πλέον μόνο κάθε επιχείρηση ξεχωριστά, αλλά αναζητά τις συνδέσεις της με άλλες εταιρείες και φυσικά πρόσωπα. Με τη βοήθεια του δείκτη Jaccard μπορεί να διαπιστώσει εάν δύο πρόσωπα συμμετέχουν στις ίδιες επιχειρήσεις, πόσο συχνά επαναλαμβάνεται αυτή η συνεργασία και εάν σχηματίζονται μεγαλύτερα επιχειρηματικά δίκτυα. Παράλληλα, η ανάλυση μπορεί να συνδυάζεται με στοιχεία για κοινές επαγγελματικές έδρες, τηλέφωνα, ηλεκτρονικές διευθύνσεις, λογιστές, πελάτες και προμηθευτές. Έτσι, οι ελεγκτές μπορούν να εντοπίζουν περιπτώσεις στις οποίες μια εταιρεία σταματά τη δραστηριότητά της αφήνοντας χρέη και στη θέση της εμφανίζεται μια άλλη, με διαφορετικό ΑΦΜ αλλά παρόμοια δραστηριότητα και κοινά πρόσωπα.
Πώς λειτουργεί ο δείκτης Jaccard
Η λειτουργία του δείκτη είναι σχετικά απλή. Συγκρίνει δύο πρόσωπα κάθε φορά και υπολογίζει πόσες εταιρείες έχουν κοινές σε σχέση με το σύνολο των διαφορετικών εταιρειών στις οποίες συμμετέχουν. Για παράδειγμα, εάν ένα πρόσωπο συμμετέχει σε 15 εταιρείες και ένα δεύτερο επίσης σε 15, ενώ οι 10 είναι κοινές, τότε το σύνολο των διαφορετικών εταιρειών είναι 20. Ο δείκτης Jaccard προκύπτει από τη διαίρεση του 10 με το 20 και διαμορφώνεται στο 50%. Όσο μεγαλύτερο είναι το ποσοστό, τόσο ισχυρότερη είναι η συγκεκριμένη επιχειρηματική σύνδεση. Στη συνέχεια, το σύστημα ενώνει τις επιμέρους σχέσεις και δημιουργεί αλυσίδες προσώπων και εταιρειών. Έτσι, ακόμη και αν δύο πρόσωπα δεν έχουν άμεση σχέση μεταξύ τους, μπορεί να διαπιστωθεί ότι συνδέονται μέσω τρίτων.
Τι αποκάλυψε η έρευνα στη Θεσσαλονίκη
Εντυπωσιακά ήταν τα αποτελέσματα από την εφαρμογή της συγκεκριμένης μεθόδου στην υπόθεση των «αχυρανθρώπων» στη Θεσσαλονίκη. Το ΔΕΟΣ της ΑΑΔΕ εντόπισε εκατοντάδες συνδέσεις μεταξύ ΑΦΜ, εξετάζοντας ζευγάρια προσώπων που είχαν τουλάχιστον δύο κοινές εταιρείες. Όταν το ελάχιστο ποσοστό ομοιότητας ορίστηκε πάνω από 5%, εντοπίστηκαν 719 συνδέσεις μεταξύ 369 ΑΦΜ, οι οποίες σχημάτιζαν 29 ομάδες. Η μεγαλύτερη ομάδα περιλάμβανε 262 ΑΦΜ. Όταν το όριο αυξήθηκε πάνω από 10%, οι συνδέσεις περιορίστηκαν σε 504, μεταξύ 330 ΑΦΜ, σχηματίζοντας 60 ομάδες, με τη μεγαλύτερη να περιλαμβάνει 34 ΑΦΜ. Με ακόμη αυστηρότερο κριτήριο, δηλαδή ομοιότητα πάνω από 20%, προέκυψαν 358 συνδέσεις μεταξύ 270 ΑΦΜ, κατανεμημένες σε 77 ομάδες, με τη μεγαλύτερη να αριθμεί 13 ΑΦΜ.
Τα στοιχεία δείχνουν πώς ένα μεγάλο επιχειρηματικό δίκτυο μπορεί να χωριστεί σε μικρότερες ομάδες όταν εξετάζονται μόνο οι ισχυρότερες συνδέσεις. Η συγκεκριμένη τεχνική χρησιμοποιείται για να κατευθύνει τους ελεγκτές σε υποθέσεις που χρειάζονται περαιτέρω διερεύνηση. Η ύπαρξη κοινών εταιρειών ή υψηλού δείκτη ομοιότητας δεν αποδεικνύει από μόνη της παράνομη δραστηριότητα. Αποτελεί όμως σημαντική ένδειξη που μπορεί να οδηγήσει σε πιο στοχευμένους ελέγχους.
Η αξιοποίηση τέτοιων εργαλείων αποκτά ιδιαίτερη σημασία μετά τον εντοπισμό μεγάλου κυκλώματος με 380 επιχειρήσεις και 205 πρόσωπα, που είχαν συσσωρεύσει οφειλές 43 εκατομμυρίων ευρώ προς το Δημόσιο.


































