Σύμφωνα με τις εμπειρίες που κατέθεσαν οι υποψήφιοι μετά την εξέτασή τους, η εικόνα της επιτροπής είναι σε γενικές γραμμές θετική. Οι εξεταστές περιγράφονται ως ιδιαίτερα βοηθητικοί: δεν περιορίζονταν στο να διαπιστώσουν ότι ο υποψήφιος δεν γνωρίζει κάτι, αλλά συχνά έθεταν δεύτερη ερώτηση, ώστε να του δώσουν την ευκαιρία να ανακάμψει και να δείξει τι πραγματικά ξέρει. Αρκετοί ανέφεραν ότι η ατμόσφαιρα ήταν πιο ήρεμη από ό,τι περίμεναν και ότι η επιτροπή προσπαθούσε, τις περισσότερες φορές, να διευκολύνει παρά να παγιδεύσει.
Ένα δεύτερο στοιχείο, που αξίζει να κρατήσουν όσοι εξετάζονται στις επόμενες ομάδες είναι ότι οι ερωτήσεις, σε μεγάλο βαθμό, επαναλαμβάνονται από ομάδα σε ομάδα. Αυτό δεν σημαίνει ότι η ύλη περιορίζεται σε όσα έχουν ακουστεί, σημαίνει όμως ότι οι ερωτήσεις που καταγράφονται παρακάτω αποτελούν πολύ καλό δείγμα του πνεύματος και του επιπέδου της εξέτασης, και ότι όποιος τις είχε μελετήσει ξεκινούσε με σημαντικό πλεονέκτημα.
Οι εκτιμήσεις για τη δυσκολία διαφέρουν. Κάποιοι υποψήφιοι χαρακτήρισαν τις ερωτήσεις εύκολες, άλλοι τις βρήκαν δύσκολες, κάτι που, όπως συμβαίνει σε κάθε προφορική εξέταση, εξαρτάται από την προετοιμασία του καθενός, από το ποιο σημείο της ύλης έτυχε να ρωτηθεί και από την ψυχραιμία τη στιγμή της απάντησης. Υπήρξαν επίσης αναφορές ότι σε ορισμένες περιπτώσεις, ιδίως όταν η ώρα είχε προχωρήσει και η επιτροπή είχε πίσω της πολλές ώρες εξετάσεων, δεν δόθηκε δεύτερη ευκαιρία σε όποιον δεν απάντησε με την πρώτη. Είναι, λοιπόν, χρήσιμο να θυμόμαστε ότι, πέρα από τη μελέτη, υπάρχει πάντα και ένας παράγοντας τύχης: η ώρα, η σειρά, η κούραση των εξεταστών και η συγκεκριμένη ερώτηση που θα πέσει.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
Συνολικά, πάντως, το συμπέρασμα που προκύπτει από τις μαρτυρίες είναι ενθαρρυντικό: η επιτροπή είναι κατά κανόνα θετική απέναντι στους υποψηφίους και προσπαθεί να τους βοηθήσει. Αυτό δεν αναιρεί την ανάγκη για σοβαρή προετοιμασία, αφαιρεί όμως ένα μεγάλο μέρος του άγχους που συνοδεύει κάθε προφορική εξέταση, είτε πρόκειτια για τον διαγωνισμό της ΕΣΔι είτε για οποιαδήποτε άλλη διαδικασία, όπως η διαγωνισμοί του ΑΣΕΠ, στους οποίους πολλοί από τους ίδιους υποψηφίους έχουν ήδη δοκιμαστεί.
Στη συνέχεια παρατίθενται ορισμένες από τις ερωτήσεις που, σύμφωνα με τις μαρτυρίες των υποψηφίων, επανήλθαν περισσότερες φορές στις προφορικές εξετάσεις του Εφετείου Αθηνών. Οι ερωτήσεις ομαδοποιούνται ανά νομοθέτημα, ακολουθώντας τη δομή της εξεταστέας ύλης: Κώδικας Δικαστικών Υπαλλήλων (ΚΔΥ), Κώδικας Οργανισμού Δικαστηρίων και Κατάστασης Δικαστικών Λειτουργών (ΚΟΔ), Σύνταγμα (Σ), Κώδικας Πολιτικής Δικονομίας (ΚΠολΔ), Κώδικας Ποινικής Δικονομίας (ΚΠΔ), Κώδικας Διοικητικής Δικονομίας (ΚΔΔ), Οργανισμός και Δικονομία Ελεγκτικού Συνεδρίου (ΕλΣυν).
Κάθε ερώτηση συνοδεύεται από συνοπτική απάντηση, με παραπομπή στις κρίσιμες διατάξεις. Οι απαντήσεις δεν φιλοδοξούν να εξαντλήσουν το θέμα. Στόχος τους είναι να δώσουν στον υποψήφιο τον πυρήνα αυτού που περιμένει να ακούσει η επιτροπή, ώστε να μπορεί να απαντήσει με ακρίβεια και συντομία, και στη συνέχεια να ανατρέξει ο ίδιος στο κείμενο του νόμου για όσα χρειάζεται να εμβαθύνει. Όπως σε κάθε υλικό προετοιμασίας για διαγωνισμούς ΕΣΔι και ΑΣΕΠ, η λίστα αυτή αξιοποιείται καλύτερα ως οδηγός μελέτης και όχι ως υποκατάστατο της: οι ερωτήσεις δείχνουν πού δίνει βάρος η επιτροπή, η ύλη όμως παραμένει στο σύνολό της εξεταστέα.
ΚΩΔΙΚΑΣ ΔΙΚΑΣΤΙΚΩΝ ΥΠΑΛΛΗΛΩΝ (ΚΔΥ)
1. Ποιοι είναι δικαστικοί υπάλληλοι και ποιους καταλαμβάνει ο Κώδικας; Ποιοι είναι οι μόνιμοι δικαστικοί υπάλληλοι;
Στις διατάξεις του Κώδικα υπάγονται οι δικαστικοί υπάλληλοι (άρθρο 2 παρ. 1 ΚΔΥ). Ο Κώδικας ταυτίζει την έννοια του δικαστικού υπαλλήλου με τον μόνιμο υπάλληλο: «δικαστικοί υπάλληλοι είναι οι μόνιμοι υπάλληλοι» των εξής φορέων (άρθρο 2 παρ. 2 ΚΔΥ): του ΣτΕ, των πολιτικών και ποινικών δικαστηρίων και εισαγγελιών, του Ελεγκτικού Συνεδρίου και της Γενικής Επιτροπείας της Επικρατείας στο Ελεγκτικό Συνέδριο και των τακτικών διοικητικών δικαστηρίων και της Γενικής Επιτροπείας της Επικρατείας των τακτικών διοικητικών δικαστηρίων.
Η μονιμότητα αποκτάται μετά τη δοκιμαστική υπηρεσία και τη μονιμοποίηση (άρθρο 138 ΚΔΥ), για την οποία αποφασίζει σε πρώτο βαθμό το πενταμελές δικαστικό συμβούλιο (άρθρο 88 παρ. 1 και 1Α ΚΔΥ).
2. Ποια προσόντα πρέπει να έχουν οι δικαστικοί υπάλληλοι και πότε πρέπει να συντρέχουν;
Τα προσόντα του διορισμού είναι: α) ιθαγένεια: διορίζονται Έλληνες πολίτες, πολίτες κρατών μελών ΕΕ μόνο σε θέσεις που δεν εμπίπτουν στην εξαίρεση του άρθρου 45 παρ. 4 ΣΛΕΕ και σύμφωνα με τις ειδικές γι’ αυτούς διατάξεις, πολίτες τρίτων κρατών μόνο όπου προβλέπουν ειδικές διατάξεις (άρθρο 3 ΚΔΥ), β) ηλικία: κατώτατο όριο το 21ο έτος για ΠΕ, ΤΕ, ΔΕ και το 20ο για ΥΕ, ως ημέρα γέννησης θεωρείται η 1η Ιανουαρίου του έτους γέννησης (άρθρο 4 παρ. 1 ΚΔΥ), γ) υγεία: η υγεία που επιτρέπει ητν εκτέλεση των καθηκόντων της θέσης, η έλλειψη φυσικών σωματικών δεξιοτήτων δεν εμποδίζει τον διορισμό αν με τεχνική υποστήριξη ασκούνται τα καθήκοντα, πιστοποιείται με γνωματεύσεις παθολόγου/γενικού ιατρού και ψυχιάτρου, για ΑμεΑ από τις υγειονομικές επιτροπές (άρθρο 6 παρ. 1-3 ΚΔΥ), δ) στρατιωτικές υποχρεώσεις: δεν διορίζονται όσοι δεν τις έχουν εκπληρώσει ούτε απαλλαγεί νόμιμα και οι αντιρρησίες συνείδησης που δεν εκπλήρωσαν άοπλη θητεία η εναλλακτική υπηρεσία (άρθρο 5 ΚΔΥ).;
Τα προσόντα πρέπει να υπάρχουν και τα κωλύματα να ελλείπουν τόσο κατά τη λήξη της προθεσμίας υποβολής αιτήσεων όσο και κατά τον χρόνο διορισμού. Εξαίρεση η μη εκπλήρωση στρατιωτικών υποχρεώσεων αποτελεί κώλυμα μόνο εφόσον δεν έχουν εκπληρωθεί κατά τον χρόνο διορισμού (άρθρο 10 ΚΔΥ).
3. Ποια είναι τα όρια ηλικίας ανά κατηγορία;
Ο Κώδικας ορίζει μόνο κατώτατο όριο ηλικίας διορισμού, κατά κατηγορία: για τις κατηγορίες ΠΕ, ΤΕ και ΔΕ το εικοστό πρώτο (21ο) έτος και για την κατηγορία ΥΕ το εικοστό (20ο) έτος. Ως ημέρα γέννησης θεωρείται η 1η Ιανουαρίου του έτους γέννησης (άρθρο 4 παρ. 1 ΚΔΥ).
4. Ποια είναι τα κωλύματα διορισμού και τα ασυμβίβαστα; Τι σημαίνει αμετάκλητη απόφαση;
Κωλύματα διορισμού αποτελούν: α) ποινική καταδίκη: όσοι καταδικάστηκαν αμετάκλητα για κακούργημα, ή σε οποιαδήποτε ποινή για κλοπή, υπεξαίρεση, απάτη, εκβίαση, πλαστογραφία, απιστία δικηγόρου, δωροδοκία, παράνομη βεβαίωση ή είσπραξη δικαιωμάτων του Δημοσίου, απιστία κατά Δημοσίου/ΝΠΔΔ/ΟΤΑ, παράβαση καθήκοντος, εγκλήματα κατά της γενετήσιας ελευθερίας ή οικονομικής εκμετάλλευσης της γενετήσιας ζωής (άρθρο 7 παρ. 1 περ. α’ ) επίσης όσοι καταδικάστηκαν αμετάκλητα σε στερητική της ελευθερίας ποινή άνω του ενός έτους για έγκλημα με δόλο (περ. γ’), β) υποδικία: όσοι παραπέμφθηκαν με τελεσίδικο βούλευμα ή απευθείας κλήση για κακούργημα ή με τελεσίδικο βούλευμα για πλημμέλημα της περ. α’ μετέχουν στην επιλογή, αλλά δεν διορίζονται αν κατά τον διορισμό δεν έχει εκδοθεί αμετάκλητη αθωωτική απόφαση ή βούλευμα (περ. β’). Η ανικανότητα αίρεται μόνο με διάταγμα χάριτος του άρθρου 47 παρ. 1 Σ που αίρει τις συνέπειες της ποινής (παρ. 2). γ) δικαστική συμπαράσταση: πλήρης ή μερική, στερητική ή επικουρική ή συνδυασμός, για όσο ισχύει η απόφαση (άρθρο 8 ΚΔΥ), δ) απόλυση για πειθαρχικούς λόγους: όσοι απολύθηκαν από θέση δημοσίου, ΟΤΑ ή ευρύτερου δημόσιου τομέα λόγω οριστικής παύσης ή καταγγελίας σύμβασης για σπουδαίο λόγο από υπαιτιότητά τους, υποβάλλεται υπεύθυνη δήλωση που ελέγχεται αυτεπαγγέλτως μέσω Μητρώου Απογραφής (άρθρο 9 ΚΔΥ).
Η ιδιότητα του δικαστικού υπαλλήλου είναι ασυμβίβαστη με το βουλευτικό αξίωμα και την ιδιότητα του δικηγόρου (άρθρο 120 ΚΔΥ). Συναφώς απαγορεύεται η κατοχή δεύτερης θέσης στον δημόσιο τομέα (άρθρο 121 ΚΔΥ) και η κατ’ επάγγελμα εμπορία (άρθρο 118 παρ. 3 ΚΔΥ).
Αμετάκλητη είναι η απόφαση που δεν προσβάλλεται πλέον με κανένα ένδικο μέσο, τακτικό ή έκτακτο, σε αντίθεση με την τελεσίδικη, που δεν υπόκειται σε τακτικά ένδικα μέσα (έφεση) αλλά υπόκειται σε αναίρεση (έκτακτα).
5. Πώς καταρτίζεται η υπαλληλική σχέση; Πώς γίνεται ο διορισμός, από ποιο όργανο και με ποια πράξη; Αν ο διοριζόμενος δεν αναλάβει υπηρεσία, τι συμβαίνει;
Η υπαλληλική σχέση καταρτίζεται με τον διορισμό και την αποδοχή του, η αποδοχή δηλώνεται με την ορκωμοσία (άρθρο 14 ΚΔΥ).
Ο διορισμός γίνεται με απόφαση του αρμόδιου οργάνου του Υπουργείου Δικαιοσύνης, που δημοσιεύεται σε περίληψη στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως, με την ίδια απόφαση ο διοριζόμενος τοποθετείται σε γραμματεία δικαστηρίου, εισαγγελίας ή γενικής επιτροπείας, ύστερα από απόφαση του υπηρεσιακού συμβουλίου, εκτός αν η διαδικασία επιλογής αφορούσε θέση συγκεκριμένης υπηρεσίας (άρθρο 12 ΚΔΥ).
Η πράξη κοινοποιείται εντός 30 ημερών από τη δημοσίευση, με έγγραφο του προϊσταμένου του αρμόδιου τμήματος του Υπουργείου, επιδιδόμενο με απόδειξη στην κατοικία, τάσσεται προθεσμία 10-30 ημερών για ορκωμοσία και ανάληψη υπηρεσίας (ελλείψει ορισμού, 30 ημέρες), παρατεινόμενη άπαξ έως 6 μήνες για εξαιρετικούς λόγους. Αν δεν κοινοποιηθεί, θεωρείται κοινοποιηθείσα την 30η ημέρα από τη δημοσίευση και αρχίζει 30ήμερη προθεσμία (άρθρο 13 παρ. 1-3 ΚΔΥ).
6. Ποιο είναι το περιεχόμενο του όρκου; Πώς βεβαιώνεται η ορκωμοσία, ποιος συντάσσει την έκθεση και που γίνεται;
Ο όρκος των ημεδαπών είναι «ορκίζομαι ότι θα φυλάττω πίστη στην πατρίδα, υπακοή στο Σύνταγμα και τους νόμους και ότι θα εκπληρώνω τα καθήκοντά μου τίμια και ευσυνείδητα». Για τους αλλοδαπούς είναι «…πίστη στην Ελλάδα, υπακοή …» (άρθρο 15 παρ. 2 ΚΔΥ).
Οι υπάλληλοι δικαστηρίων και εισαγγελιών ορκίζονται ενώπιον του δικαστηρίου στο οποίο διορίζονται σε δημόσια συνεδρίαση, οι υπάλληλοι της Γενικής Επιτροπείας των τακτικών διοικητικών δικαστηρίων ενώπιον του Διοικητικού Πρωτοδικείου Αθηνών (παρ. 1).
Η ορκωμοσία βεβαιώνεται με πρακτικό. Η ανάληψη υπηρεσίας πιστοποιείται με έκθεση που συντάσσει ο γραμματέας του δικαστηρίου ή της εισαγγελίας ή ο προϊστάμενος της υπηρεσίας τοποθέτησης, η έκθεση φέρει αριθμό πρωτοκόλλου της ημερομηνίας ανάληψης (παρ. 3).
Ο χρόνος υπηρεσίας ξεκινά με τη δημοσίευση της περίληψης στο ΦΕΚ, εφόσον η ανάληψη γίνει εντός 30 ημερών από την κοινοποίηση, αλλιώς η ημερομηνία ανάληψης (παρ. 4).
7. Σε ποια περίπτωση ανακαλείται υποχρεωτικά η πράξη διορισμού; Τι μπορεί να κάνει ο υπάλληλος και σε ποια προθεσμία; Τι ισχύει για το κύρος των πράξεων που εξέδωσε;
Η πράξη διορισμού ανακαλείται υποχρεωτικά αν ο διορισθείς δεν αποδέχθηκε τον διορισμό ρητώς ή σιωπηρώς (άρθρο 16 παρ. 1 ΚΔΥ). Σιωπηρή μη αποδοχή είναι η μη εμπρόθεσμη προσέλευση για ορκωμοσία (άρθρο 13 παρ. 4 ΚΔΥ).
Πράξη διορισμού που έγινε κατά παράβαση νόμου ανακαλείται εντός διετίας από τη δημοσίευση της περίληψής της. Μετά τη διετία ανακαλείται μόνο αν ο διορισθείς προκάλεσε δολίως ή υποβοήθησε την παρανομία ή αν ο διορισμός έγινε κατά παράβαση των άρθρων 3 (ιθαγένεια) και 7 (ποινική καταδίκη) (παρ. 2). Η διετής απαγόρευση δεν ισχύει όταν η πράξη ακυρώνεται δικαστικώς (παρ. 4).
Ο υπάλληλος του οποίου ο διορισμός ανακλήθηκε κατά την παρ. 2 υπέχει τις ευθύνες δικαστικού υπαλλήλου για τον χρόνο που άσκησε καθήκοντα, η δε ανάκληση δεν επιδρά στο κύρος των πράξεών του (παρ. 3).
Ο Κώδικας προβλέπει μόνο δυνατότητα αναδιορισμού όποιου ανακλήθηκε ο διορισμός του για παράβαση του άρθρου 7 περ. α’ ή β’, αν απαλλάχθηκε αμετάκλητα, με αίτηση εντός ενός έτους από το αμετάκλητο (άρθρο 17 παρ. 3 ΚΔΥ).
8. Πόσα και ποια είναι τα δικαστικά (υπηρεσιακά) συμβούλια; Από ποιους συγκροτούνται; Ποια είναι η θητεία τους;
Ο Κώδικας διακρίνει δικαστικά και υπηρεσιακά συμβούλια (άρθρο 84 ΚΔΥ): α) Δικαστικά: πενταμελές και επταμελές στο ΣτΕ, στον ΑΠ και στο ΕλΣυν, πενταμελές σε κάθε εφετείο και διοικητικό εφετείο, β) υπηρεσιακά: πενταμελές σε κάθε εφετείο και διοικητικό εφετείο, πενταμελές και επταμελές στο ΣτΕ, στον ΑΠ και στο ΕλΣυν.;
Τα συμβούλια συγκροτούνται (άρθρο 85 ΚΔΥ): α) πενταμελές δικαστικό ανώτατου δικαστηρίου: νεότερος αντιπρόεδρος (πρόεδρος), και 4 σύμβουλοι/αρεοπαγίτες ενώ επταμελές: αρχαιότερος αντιπρόεδρος και 6 μέλη, β) πενταμελές δικαστικό εφετείου (πολιτικά/ποινικά): νεότερος πρόεδρος εφετών, 2 εφέτες και 2 αντεισαγγελείς εφετών και σε διοικητικό εφετείο: νεότερος πρόεδρος εφετών και 4 εφέτες, γ) υπηρεσιακό εφετείου: νεότερος πρόεδρος εφετών, 1 εφέτης, 1 αντεισαγγελέας εφετών και 2 δικαστικοί υπάλληλοι ενώ στα ανώτατα δικαστήρια αντίστοιχα με συμμετοχή 2 υπαλλήλων.
Οι δικαστικοί λειτουργοί μέλη αναδεικνύονται με κλήρωση τον Ιούνιο κάθε έτους, θητεία από 1η Ιουλίου έως 30η Ιουνίου του επόμενου έτους (άρθρο 86 παρ. 1 ΚΔΥ). Οι αιρετοί δικαστικοί υπάλληλοι εκλέγονται ανά διετία, έως 15 Ιουνίου, με εκλόγιμους όσους έχουν 10 έτη υπηρεσίας (άρθρο 86 παρ. 8-9 ΚΔΥ).
9. Καλείται υποχρεωτικά ο υπάλληλος στο δικαστικό συμβούλιο; Αν δεν κληθεί, τι γίνεται και πόσες ημέρες πριν πρέπει να κληθεί; Υποχρεούται ο υπάλληλος να εκτελέσει την εντολή του προϊσταμένου; Τι πράττει αν η εντολή αντίκειται στο Σύνταγμα ή σε νόμο;
Στα δικαστικά συμβούλια καλούνται υποχρεωτικά οι αιρετοί εκπρόσωποι των δικαστικών υπαλλήλων, η κλήση με την ημερήσια διάταξη κοινοποιείται 5 τουλάχιστον εργάσιμες ημέρες πριν τη συζήτηση. Αν η κλήση δεν γίνεται νομότυπα, η συζήτηση αναβάλλεται (άρθρο 87 παρ. 6 ΚΔΥ). Στον δεύτερο βαθμό, ο γραμματέας κοινοποιεί 15 τουλάχιστον ημέρες πριν τη συνεδρίαση το ερώτημα ή την προσφυγή στους υπαλλήλους με έννομο συμφέρον, οι οποίοι υποβάλλουν υπόμνημα 5 ημέρες πριν και δικαιούνται προφορική ανάπτυξη, αυτοπροσώπως ή με δικηγόρο (άρθρο 89 παρ. 5-6 ΚΔΥ). Για τη δυνητική αργία απαιτείται προηγούμενη ακρόαση του υπαλλήλου (άρθρο 162 παρ. 3 ΚΔΥ).
Ο υπάλληλος συμμορφώνεται προς τις εντολές. Αν θεωρεί εντολή παράνομη, αναφέρει εγγράφως την αντίθετη γνώμη του και την εκτελεί χωρίς υπαίτια καθυστέρηση, απαλλασσόμενος από την ευθύνη (παρ. 2). Αν η εντολή είναι αντίθετη προς το Σύνταγμα, δεν την εκτελεί και αναφέρει αμέσως του λόγους στον προϊστάμενο (παρ. 3). Αν αντίκειται στο νόμο ή κανονιστική πράξη αλλά διατυπώνονται επείγοντες και εξαιρετικοί λόγοι γενικότερου συμφέροντος, την εκτελεί και υποβάλλει αναφορά στην προϊσταμένη αρχή του διατάξαντος (παρ. 3).
11. Τι είναι πειθαρχικό παράπτωμα; Ποιες είναι οι πειθαρχικές ποινές; Ποια παραπτώματα επιφέρουν οριστική παύση;
Πειθαρχικό παράπτωμα είναι «κάθε παράβαση υπαλληλικού καθήκοντος που συντελείται με υπαίτια πράξη ή παράλειψη, η οποία μπορεί να καταλογιστεί» στον υπάλληλο, το καθήκον προσδιορίζεται από τον Κώδικα, τις διοικητικές πράξεις, τις οδηγίες προϊσταμένων, τη φύση της υπηρεσίας και την οφειλόμενη συμπεριφορά εντός και εκτός αυτής (άρθρο 165 παρ. 1 ΚΔΥ).
Πειθαρχικές ποινές (άρθρο 166 παρ. 1 ΚΔΥ) είναι: α) έγγραφη επίπληξη, β) πρόστιμο έως αποδοχές 12 μηνών, γ) στέρηση μισθολογικής εξέλιξης 1-5 έτη, δ) στέρηση προαγωγής 1-5 έτη, δ) στέρηση προαγωγής 1-5 έτη, ε) αφαίρεση καθηκόντων προϊσταμένου, στ) υποβιβασμός έως 2 βαθμούς (όχι κάτω από τον εισαγωγικό), ζ) προσωρινή παύση 3-12 μήνες με πλήρη στέρηση αποδοχών, η) οριστική παύση.
Οριστική παύση επιφέρουν (άρθρο 166 παρ. 2 ΚΔΥ): α) παράβαση καθήκοντος κατά τον ΠΔ, β) αποδοχή υλικής εύνοιας/ανταλλάγματος, γ) χαρακτηριστικώς αναξιοπρεπή διαγωγή, δ) παράβαση εχεμύθειας, ε) αδικαιολόγητη αποχή άνω των 22 συνεχών εργάσιμων ημερών, στ) 30 σε ένα έτος ή 50 σε τριετία, ζ) ιδιαιτέρως σοβαρή απείθεια, η) εμμονή στην παράλειψη ιατρικής εξέτασης, θ) οποιοδήποτε παράπτωμα επί υποτροπής (3 ποινές άνω του προστίμου ενός μηνός την προηγούμενη διετία ή ίδιο παράπτωμα το προηγούμενο έτος). Αρμόδιο τότε είναι το δικαστικό (όχι υπηρεσιακό) συμβούλιο (άρθρο 181 παρ. 1 ΚΔΥ).
Σύνταγμα
1. Ποιο είναι το πολίτευμα της Ελλάδας; Μπορεί να αλλάξει με αναθεώρηση;
Το πολίτευμα της Ελλάδας είναι «Προεδρευόμενη Κοινοβουλευτική Δημοκρατία» (άρθρο 1 παρ. 1 Σ). Θεμέλιό του είναι η λαϊκή κυριαρχία (παρ. 2) και όλες οι εξουσίες «πηγάζουν από τον Λαό, υπάρχουν υπέρ αυτού και του Έθνους και ασκούνται όπως ορίζει το Σύνταγμα» (παρ. 3).
Δεν μπορεί να αλλάξει με αναθεώρηση. Το άρθρο 110 παρ. 1 Σ ορίζει ότι όλες οι διατάξεις του Συντάγματος υπόκεινται σε αναθεώρηση, «εκτός από εκείνες που καθορίζουν τη βάση και τη μορφή του πολιτεύματος, ως Προεδρευόμενης Κοινοβουλευτικής Δημοκρατίας». Μαζί με τη μορφή του πολιτεύματος, μη αναθεωρήσιμες είναι και οι διατάξεις των άρθρων 2 παρ. 1, 4 παρ. 1, 4 και 7, 5 παρ. 1 και 3, 13 παρ. 1 και 26.
2. Ποια είναι η διαδικασία αναθεώρησης του Συντάγματος; Ποιες διατάξεις δεν αναθεωρούνται;
Η αναθεώρηση γίνεται από δύο διαδοχικές βουλές (άρθρο 110 Σ): α) Προτείνουσα Βουλή: η ανάγκη αναθεώρησης διαπιστώνεται με απόφαση της βουλής, ύστερα από πρόταση πενήντα τουλάχιστον βουλευτών, με πλειοψηφία 3/5 του όλου αριθμού των μελών της, σε δύο ψηφοφορίες που απέχουν τουλάχιστον έναν μήνα, η απόφαση καθορίζει ειδικά τις αναθεωρητέες διατάξεις (παρ. 2) β) Αναθεωρητική βουλή: η επόμενη βουλή, κατά την πρώτη σύνοδό της, αποφασίζει με απόλυτη πλειοψηφία του όλου αριθμού των μελών της για το περιεχόμενο (παρ. 3). Αν η πρόταση είχε λάβει μόνο απόλυτη πλειοψηφία (όχι 3/5), η επόμενη βουλή αποφασίζει με 3/5 (παρ. 4) δηλαδή οι πλειοψηφίες αντιστρέφονται.
Οι διατάξεις που καθορίζουν τη βάση και τη μορφή του πολιτεύματος ως Προεδρευόμενης Κοινοβουλευτικής Δημοκρατίας είναι τα άρθρα για την αξία του ανθρώπου, την ισότητα, την πρόσβαση στις δημόσιες λειτουργίες, την απαγόρευση τίτλων ευγενείας, την ελεύθερη ανάπτυξη προσωπικότητας, προσωπική ελευθερία, θρησκευτική συνείδηση και της διάκρισης εξουσιών.
3. Ποια είναι η σχέση του Συντάγματος με την ΕΣΔΑ (Ευρωπαϊκή Σύμβαση Δικαιωμάτων του Ανθρώπου);
Η ΕΣΔΑ είναι διεθνής σύμβαση και η θέση της στην ελληνική έννομη τάξη ρυθμίζεται από το άρθρο 28 παρ. 1 Σ όπου ορίζεται ότι οι διεθνείς συμβάσεις «από την επικύρωσή τους με νόμο και τη θέση τους σε ισχύ σύμφωνα με τους όρους καθεμιάς, αποτελούν αναπόσπαστο μέρος του εσωτερικού ελληνικού δικαίου και υπερισχύουν από κάθε άλλη αντίθετη διάταξη νόμου. Η ΕΣΔΑ έχει επομένως υπερνομοθετική ισχύ δηλαδή υπερισχύει κάθε κοινού νόμου, προγενέστερου ή μεταγενέστερου, και ο δικαστής οφείλει να μην εφαρμόσει αντίθετη διάταξη νόμου. Παραμένει όμως κάτω από το Σύνταγμα καθώς το άρθρο 28 παρ. 1 μιλά για υπεροχή έναντι «διάταξης νόμου» όχι έναντι του Συντάγματος, το οποίο είναι ο υπέρτατος κανόνας.
4. Τι σημαίνει η αρχή του κράτους δικαίου;
Κράτος δικαίου σημαίνει ότι η κρατική εξουσία ασκείται μόνο μέσα στα όρια που θέτουν το Σύνταγμα και οι νόμοι και ότι ο πολίτης προστατεύεται απέναντί της με δεσμευτικούς κανόνες και ανεξάρτητα δικαστήρια. Το σύνταγμα την κατοχυρώνει ρητά ως «αρχή του κοινωνικού κράτους δικαίου» στο άρθρο 25 παρ. 1 και τη συγκεκριμενοποιεί σε επιμέρους εγγυήσεις α) αρχή της αναλογικότητας, β) διάκριση εξουσιών γ) υπεροχή του συντάγματος δ) ανεξαρτησία δικαιοσύνης και ε) δικαίωμα δικαστικής προστασίας και ακρόασης.
5. Τι σημαίνει πράξη νομοθετικού περιεχομένου;
Πράξη νομοθετικού περιεχομένου (ΠΝΠ) είναι πράξη της εκτελεστικής εξουσίας με ισχύ τυπικού νόμου, που εκδίδεται κατ’ εξαίρεση, όταν δεν είναι δυνατή η άμεση νομοθέτηση από τη βουλή (άρθρο 44 παρ. 1 Σ). Συνεπώς, σε έκτακτες περιπτώσεις εξαιρετικά επείγουσας και απρόβλεπτης ανάγκες ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας ύστερα από πρόταση του Υπουργικού Συμβουλίου εκδίδει πράξη νομοθετικού περιεχομένου η οποία υποβάλλεται μέσα σε σαράντα ημέρες από την έκδοση ή από τη σύγκληση της βουλής σε σύνοδο (άρθρο 72 παρ. 1 Σ), εγκρίνεται από βουλή μέσα σε τρεις μήνες από την υποβολή, αν δεν υποβληθεί εμπρόθεσμα ή δεν εγκριθεί μέσα στο τρίμηνο τότε η ΠΝΠ παύει να ισχύει στο εξής όχι αναδρομικά.
6. Τι σημαίνει θρησκευτική ελευθερία και ανεξιθρησκία; Ποιος την προστατεύει και σε ποιο άρθρο προβλέπεται; Επίσης: μια δημόσια αρχή υποχρεώνει πολίτη να δηλώσει το θρήσκευμά του, επιτρέπεται;
Η θρησκευτική ελευθερία κατοχυρώνεται στο άρθρο 13 του Συντάγματος και έχει δύο σκέλη α) την ελευθερία της θρησκευτικής συνείδησης που είναι απαραβίαστη δηλαδή το δικαίωμα να πιστεύει κανείς ή να μην πιστεύει (παρ. 1) και β) την ελευθερία της λατρείας με όριο τη δημόσια τάξη και τα χρηστά ήθη και με απαγόρευση προσηλυτισμού (παρ. 2).
Ανεξιθρησκία είναι η ανοχή και ίση μεταχείριση όλων των γνωστών θρησκειών από το κράτος: οι λειτουργοί τους υπόκεινται στην ίδια εποπτεία και στις ίδιες υποχρεώσεις όπως της επικρατούσας (παρ. 3) και κανείς δεν απαλλάσσεται λόγω πεποιθήσεων από τις υποχρεώσεις προς το κράτος (παρ. 4) ενώ κανένας όρκος δεν επιβάλλεται χωρίς νόμο (παρ. 5).
Η υποχρεωτική δήλωση θρησκεύματος δεν επιτρέπεται. Η θρησκευτική συνείδηση είναι «απαραβίαστη» και περιλαμβάνει την αρνητική όψη της δηλαδή το δικαίωμα να μην αποκαλύπτει κανείς τις πεποιθήσεις του. Δεν ρυθμίζεται ρητά από το Σύνταγμα συνάγεται ερμηνευτικά από το άρθρο 13 παρ. 1 Σ και έχει γίνει δεκτή νομολογιακά.
7. Τι σημαίνει η αρχή της δεδηλωμένης; Πόσες ψήφοι χρειάζονται και πώς χάνεται η εμπιστοσύνη; Και: εκλογές, ένα κόμμα κερδίζει 155 έδρες, τι γίνεται την επόμενη ημέρα;
Αρχή της δεδηλωμένης σημαίνει ότι «η Κυβέρνηση οφείλει να έχει την εμπιστοσύνη της βουλής» (άρθρο 84 παρ. 1 Σ). Ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας διορίζει Πρωθυπουργό εκείνον που διαθέτει τη δεδηλωμένη πλειοψηφία της βουλής, και η κυβέρνηση παραμένει μόνο όσο διατηρεί την εμπιστοσύνη αυτή.
Η ψήφος εμπιστοσύνης ζητείται υποχρεωτικά μέσα σε 15 ημέρες από την ορκωμοσία του Πρωθυπουργού (και οποτεδήποτε άλλοτε). Γίνεται δεκτή με απόλυτη πλειοψηφία των παρόντων, που δεν μπορεί να είναι κατώτερη από τα 2/5 του όλου αριθμού του όλου αριθμού των βουλευτών, δηλαδή 120.
Η εμπιστοσύνη χάνεται με πρόταση δυσπιστίας που υπογράφεται από το 1/6 (50 βουλευτές) με σαφή θέματα και γίνεται δεκτή μόνο με απόλυτη πλειοψηφία του όλου αριθμού των βουλευτών (151 βουλευτές. Νέα πρόταση επιτρέπεται μετά εξάμηνο από την απόρριψη προηγούμενης, εκτός αν την υπογράφει η πλειοψηφία του όλου αριθμού (παρ. 3).
Το κόμμα διαθέτει την απόλυτη πλειοψηφία των εδρών, άρα ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας διορίζει υποχρεωτικά Πρωθυπουργό τον αρχηγό του (άρθρο 37 παρ. 2 εδ. α’ Σ), χωρίς διερευνητικές εντολές, με πρότασή του διορίζει και τα λοιπά μέλη της κυβέρνησης (παρ. 1). Μέσα σε 15 ημέρες από την ορκωμοσία η Κυβέρνηση ζητεί ψήφο εμπιστοσύνης (άρθρο 84 παρ. 1 Σ).
8. Τι σημαίνει βουλευτική ασυλία; Ένας βουλευτής προκαλεί θανατηφόρο τροχαίο από αμέλεια, ισχύει η ασυλία; Βουλευτής εκφράζει γνώμη στην Ολομέλεια, φέρει ευθύνη; Και αν συκοφαντεί;
Η βουλευτική ασυλία έχει δύο μορφές: το ανεύθυνο (άρθρο 61 Σ): ο βουλευτής «δεν καταδιώκεται ούτε εξετάζεται με οποιονδήποτε τρόπο για γνώμη ή ψήφο που έδωσε κατά την άσκηση των βουλευτικών καθηκόντων» και το ακαταδίωκτο (άρθρο 62 Σ): όσο διαρκεί η βουλευτική περίοδος, ο βουλευτής δεν διώκεται, συλλαμβάνεται, φυλακίζεται ή περιορίζεται χωρίς άδεια της βουλής. Η άδεια δίδεται υποχρεωτικά αν το αδίκημα δεν συνδέεται με τα καθήκοντα εντός τριών μηνών. «Δεν απαιτείται άδεια για τα αυτόφωρα κακουργήματα».
Στο θανατηφόρο τροχαίο από αμέλεια, το ακαταδίωκτο ισχύει τυπικά, διότι το αδίκημα είναι πλημμέλημα (όχι κακούργημα), οπότε η εξαίρεση του αυτοφώρου κακουργήματος δεν εφαρμόζεται και απαιτείται άδεια. Επειδή όμως δεν συνδέεται με την άσκηση των καθηκόντων του ή την πολιτική δραστηριότητα, η βουλή υποχρεούται να δώσει την άδεια μέσα σε τρεις μήνες (άρθρο 62 Σ).
Για τη γνώμη στην Ολομέλεια, ο βουλευτής δεν φέρει καμία ευθύνη (ποινική, αστική ή πειθαρχική), ισχύει το απόλυτο ανεύθυνο (άρθρο 61 παρ. 1 Σ).
Μοναδική εξαίρεση από το ανεύθυνο αποτελεί η συκοφαντική δυσφήμηση. Ο βουλευτής «διώκεται μόνο για συκοφαντική δυσφήμηση, κατά το νόμο, ύστερα από άδεια της βουλής» ενώ αρμόδιο είναι το Εφετείο. Αν η βουλή δεν αποφανθεί εντός 45 ημερών από την περιέλευση της έγκλησης στον Πρόεδρό της, η άδεια θεωρείται οριστικά ότι δεν δόθηκε, αν αρνηθεί ή παρέλθει άπρακτη η προθεσμία, η πράξη θεωρείται ανέγκλητη (άρθρο 61 παρ. 2 Σ).
9. Ποιος διορίζει τους δικαστές; ΤΙ σημαίνει ισοβιότητα των δικαστών; Επιτρέπεται η συμμετοχή δικαστή στην κυβέρνηση ή η εκφορά πολιτικής γνώμης;
Οι δικαστικοί λειτουργοί «διορίζονται με προεδρικό διάταγμα, σύμφωνα με νόμο που ορίζει τα προσόντα και τη διαδικασία της επιλογής τους» (άρθρο 88 παρ. 1 Σ) δηλαδή από τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας. Με νόμο μπορεί να προβλεφθεί εκπαιδευτική και δοκιμαστική περίοδος έως τριών ετών πριν τον διορισμών ως τακτικών (παρ. 3).
Οι δικαστές είναι «ισόβιοι» δηλαδή δεν παύονται και δεν απολύονται με διοικητική πράξη. Μπορούν να παυθούν μόνο ύστερα από δικαστική απόφαση, εξαιτίας ποινικής καταδίκης, βαρέος πειθαρχικού παραπτώματος, ασθένειας, αναπηρίας ή υπηρεσιακής ανεπάρκειας που βεβαιώνονται όπως νόμος ορίζει. Η ισοβιότητα δεν σημαίνει «διά βίου» υπηρεσία, υπάρχει υποχρεωτική αποχώρηση στο 65ο έτος (έως βαθμό εφέτη/αντεισαγγελέα εφετών) ή στο 67ο έτος (ανώτεροι βαθμοί) με ημέρα συμπλήρωσης την 30η Ιουνίου (παρ. 5). Η μετάταξη απαγορεύεται, πλην εξαιρέσεων (παρ. 6). Αποτελεί εγγύηση της προσωπικής ανεξαρτησίας του άρθρου 87 παρ. 1 Σ.
«Απαγορεύεται στους δικαστικούς λειτουργούς η συμμετοχή στην κυβέρνηση» (άρθρο 89 παρ. 4 Σ), απαγορεύεται επίσης η ανάθεση διοικητικών καθηκόντων (παρ. 3) και κάθε άλλη μισθωτή υπηρεσία ή επάγγελμα (παρ. 1).
Τέλος, «απαγορεύεται απολύτως οι οποιασδήποτε μορφής εκδηλώσεις υπέρ ή κατά πολιτικού κόμματος στους δικαστικούς λειτουργούς» (άρθρο 29 παρ. 3 εδ. α’ Σ).
10. Τι είναι το Ανώτατο Ειδικό Δικαστήριο και ποιες υποθέσεις εκδικάζει; Πώς συγκροτείται; Αν τα ανώτατα δικαστήρια έχουν διαφορετική άποψη για την ίδια διάταξη, τι συμβαίνει;
Το Ανώτατο Ειδικό Δικαστήριο (ΑΕΔ) είναι ειδικό δικαστήριο που συνιστά απευθείας το Σύνταγμα (άρθρο 100 παρ. 1 Σ) με αποκλειστικές αρμοδιότητες ενώ δεν είναι ιεραρχικά ανώτερο των τριών ανώτατων δικαστηρίων.
Οι αρμοδιότητες του ΑΕΔ είναι α) εκδίκαση ενστάσεων κατά το άρθρο 58 (εκλογικές διαφορές βουλευτικών εκλογών), β) έλεγχος κύρους και αποτελεσμάτων δημοψηφίσματος, γ) κρίση για ασυμβίβαστα ή έκπτωση βουλευτή, δ) άρση συγκρούσεων δικαιοδοσίας μεταξύ δικαστηρίων και διοικητικών αρχών ή μεταξύ ΣτΕ/τακτικών διοικητικών δικαστηρίων και πολιτικών/ποινικών δικαστηρίων ή μεταξύ Ελεγκτικού Συνεδρίου και λοιπών δικαστηρίων, ε) άρση αμφισβήτησης για την ουσιαστική αντισυνταγματικότητα ή την έννοια διατάξεων τυπικού νόμου, αν εκδόθηκαν αντίθετες αποφάσεις ΣτΕ, ΑΠ ή ΕλΣυν, στ) άρση αμφισβήτησης για τον χαρακτηρισμό κανόνων του διεθνούς δικαίου ως γενικά παραδεγμένων (άρθρο 28 παρ. 1 Σ).
Το ΑΕΔ συγκροτείται από τους Προέδρους του ΣτΕ, του ΑΠ και του ΕλΣυν, από τέσσερις συμβούλους της Επικρατείας και από τέσσερις αρεοπαγίτες που ορίζονται ως μέλη με κλήρωση κάθε δύο χρόνια (παρ. 2).
Σε αντίθετες αποφάσεις ανώτατων δικαστηρίων το ΑΕΔ αίρει την αμφισβήτηση και η απόφασή τους είναι αμετάκλητη (παρ. 4).
ΚΩΔΙΚΑΣ ΠΟΙΝΙΚΗΣ ΔΙΚΟΝΟΜΙΑΣ
1. Ποιοι είναι οι διάδικοι στην ποινική δίκη; Ποιοι αγορεύουν;
Διάδικοι στην ποινική δίκη είναι τρεις: ο ύποπτος, ο κατηγορούμενος και αυτός που παρίστανται για την υποστήριξη της κατηγορίας (άρθρο 70 παρ. 1 ΚΠΔ). Ο εισαγγελέας δεν περιλαμβάνεται στους διαδίκους, παρίσταται όμως υποχρεωτικά στις συνεδριάσεις (άρθρο 12 ΚΠΔ).
Σειρά αγορεύσεων (άρθρο 367 ΚΠΔ) έχουν: α) πρώτα ο εισαγγελέας β) έπειτα ο παριστάμενος για την υποστήριξη της κατηγορίας, ο οποίος «δεν μπορεί να επεκταθεί στο θέμα της ποινής» γ) τέλος ο κατηγορούμενος (παρ. 1), δ) δευτερολογία έχουν ο εισαγγελέας και ο κατηγορούμενος ή ένας συνήγορός του, μόνο για απόκρουση αντίθετων επιχειρημάτων και έως μισή ώρα (παρ. 2), ε) ο κατηγορούμενος ή ο συνήγορός του μιλούν πάντοτε τελευταίοι (παρ. 3 και 333 παρ. 3).
2. Τι σημαίνει το τεκμήριο αθωότητας; Αν ο κατηγορούμενος καταδικαστεί σε πρώτο βαθμό, διατηρείται και μέχρι πότε;;
Τεκμήριο αθωότητας σημαίνει ότι «οι ύποπτοι και οι κατηγορούμενοι τεκμαίρονται αθώοι μέχρι να αποδειχθεί η ενοχή τους σύμφωνα με τον νόμο» (άρθρο 71). Καλύπτει, δηλαδή, όχι μόνο τον κατηγορούμενο αλλά και τον ύποπτο.
Το άρθρο 71 δεν ορίζει ρητά τι γίνεται μετά την πρωτόδικη καταδίκη. Από τον συνδυασμό των διατάξεων του Κώδικα προκύπτει ότι το τεκμήριο έως ότου η καταδίκη γίνει αμετάκλητη. Ορίζεται από τα άρθρα: α) ο κατηγορούμενος διατηρεί την ιδιότητά τους «ωσότου εκδοθεί αμετάκλητο απαλλακτικό βούλευμα ή αμετάκλητη καταδικαστική ή αθωωτική απόφαση» (άρθρο 73 ΚΠΔ), β) η καταδικαστική απόφαση «εκτελείται μόλις γίνει αμετάκλητη» (άρθρο 545 ΚΠΔ) και γ) αμετάκλητη είναι η απόφαση κατά της οποίας δεν επιτρέπεται ένδικο μέσο, δεν ασκήθηκε εμπρόθεσμα ή ασκήθηκε και απορρίφθηκε (άρθρο 546 ΚΠΔ). Άρα η πρωτόδικη καταδίκη, όσο υπόκειται σε έφεση ή αναίρεση, δεν ανατρέπει το τεκμήριο, η ενοχή «αποδεικνύεται σύμφωνα με τον νόμο» με την αμετάκλητη απόφαση.
3. Ποια είναι η συγκρότηση του Μικτού Ορκωτού Δικαστηρίου; Ποιοι άλλοι βρίσκονται στην έδρα του; Επίσης: στο ΜΟΔ οι 3 δικαστές κρίνουν ένοχο και 4 ένορκοι αθώο, τι θα γίνει;
Το Μικτό Ορκωτό Δικαστήριο συγκροτείται από τον πρόεδρο πρωτοδικών ή τον αναπληρωτή του, δύο (2) πρωτοδίκες και τέσσερις (4) ενόρκους ενώ το Μικτό Ορκωτό Εφετείο από τον πρόεδρο εφετών, δύο (2) εφέτες και τέσσερις (4) ενόρκους (άρθρο 7 παρ. 1 περ. α-β ΚΠΔ). Οι τέσσερις ένορκοι κληρώνονται από δέκα (10) παρόντες ενόρκους της δωδεκαήμερης περιόδου, σε δημόσια συνεδρίαση παρουσία εισαγγελέα και κατηγορουμένου (άρθρο 394 ΚΠΔ). Το ΜΟΔ συγκροτείται στην έδρα κάθε πρωτοδικείου (άρθρο 7 παρ. 2 ΚΠΔ), κάθε μήνα πλην Ιουλίου – Σεπτεμβρίου, με σύνοδο 24 ημερών (άρθρο 377 ΚΠΔ).
Στην έδρα βρίσκονται επίσης: ο εισαγγελέας (εισαγγελέας εφετών ή αντεισαγγελέας εφετών ή εισαγγελέας πρωτοδικών κατ’ ανάθεση – άρθρο 7 παρ. 4, 12 ΚΠΔ) και ο γραμματέας, υπάλληλος της γραμματείας του πρωτοδικείου (άρθρο 7 παρ. 5, 13 ΚΠΔ).
Από τον γενικό κανόνα, στα πολυμελή δικαστήρια «επικρατεί η γνώμη της πλειοψηφίας» (άρθρο 369 παρ. 2 ΚΠΔ), τακτικοί δικαστές και ένορκοι ψηφίζουν ισότιμα άρα 4 έναντι 3: ο κατηγορούμενος αθωώνεται. Η μειοψηφία καταχωρίζεται υποχρεωτικά με τα ονόματα (άρθρο 370 ΚΠΔ). Επειδή η αθωωτική απόφαση δεν είναι ομόφωνη και οι μειοψηφούντες τον έκριναν ένοχο για κακούργημα, ο εισαγγελέας εφετών μπορεί να ασκήσει έφεση (άρθρο 486 παρ. 2 ΚΠΔ).
4. Ποιοι δεν μπορούν να είναι (ή να οριστούν) ένορκοι;
Δεν μπορούν να είναι ένορκοι (άρθρο 380 ΚΠΔ): α) ισοβίως οι κληρικοί κάθε θρησκεύματος και βαθμού και οι μοναχοί (περ. α’), β) προσωρινά, όσο διαρκεί η ιδιότητά τους: ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας, ο Πρωθυπουργός, οι Αντιπρόεδροι της Κυβέρνησης, οι Υπουργοί, οι Υφυπουργοί, οι Γενικοί Γραμματείς Υπουργείων, οι βουλευτές, οι καθηγητές πανεπιστημίων κάθε βαθμίδας, οι Περιφερειάρχες και Αντιπεριφερειάρχες, οι διπλωματικοί υπάλληλοι, «οι ισόβιοι δικαστικοί λειτουργοί κάθε κατηγορίας και οι πάρεδροι», το κύριο προσωπικό του ΝΣΚ, οι Δήμαρχοι, οι Πρόεδροι κοινοτήτων και οι υπάλληλοι της γραμματείας όλων των δικαστηρίων και εισαγγελιών (περ. β’ ).
Επιπλέον, δεν μπορεί να οριστεί ένορκος όποιος δεν έχει τα προσόντα του άρθρου 379 παρ. 1 ΚΠΔ: Έλληνας πολίτης, μόνιμη κατοικία στην έδρα του δικαστηρίου, ηλικία 30 έως 70 ετών (ΜΟΔ) ή 40 έως 70 (ΜΟΕ), απολυτήριο λυκείου, χωρίς στέρηση πολιτικών δικαιωμάτων ή αποστέρηση θέσεων και αξιωμάτων (άρθρο 60 ΠΚ).
5. Ποιοι ορκίζονται στην ποινική διαδικασία και ποιοι δεν ορκίζονται καθόλου; Ορκίζεται ο κατηγορούμενος;
Ορκίζονται: α) οι μάρτυρες, πριν εξεταστούν στο ακροατήριο, με τον όρκο «Δηλώνω, επικαλούμενος την τιμή και τη συνείδησή μου, ότι θα πω όλη την αλήθεια…» (άρθρο 219 παρ. 1 ΚΠΔ), στην προδικασία δίνουν «πάντοτε» τον ίδιο όρκο (άρθρο 220 παρ. 1 ΚΠΔ). Μάρτυρας με σοβαρή αναπηρία λόγου ορκίζεται γραπτώς ή με διερμηνέα (219 παρ. 2 ΚΠΔ). Οι κληρικοί δεν ορκίζονται αλλά δίνουν διαβεβαίωση στην ιεροσύνη τους (219 παρ. 3 ΚΠΔ), β) οι διερμηνείς και οι πραγματογνώμονες: τα πρακτικά μνημονεύουν «την όρκιση των μαρτύρων, των διερμηνέων και των πραγματογνωμόνων» (άρθρο 140 περ. ε’ και 192 ΚΠΔ).
Χωρίς όρκο εξετάζονται (άρθρο 221 ΚΠΔ) όσοι δεν συμπλήρωσαν το 18ο έτος, όσοι έχουν προφανώς εξασθενημένη διάνοια, όσοι στερήθηκαν πολιτικά δικαιώματα ή θέσεις και αξιώματα λόγω καταδίκης, όσοι παρίστανται για την υποστήριξη της κατηγορίας και όσοι δικαιούνται χρηματική αμοιβή για την καταμήνυση.
Ο κατηγορούμενος δεν ορκίζεται, δεν εξετάζεται ως μάρτυρας αλλά «απολογείται» (άρθρο 365 ΚΠΔ), έχει δικαίωμα σιωπής και μη αυτοενοχοποίησης (άρθρο 95 παρ. 1 περ. ε’ ΚΠΔ) και η άρνησή του να απαντήσει απλώς αναγράφεται στα πρακτικά (άρθρο 365 παρ. 3 ΚΠΔ). Ούτε οι συγκατηγορούμενοι για την ίδια πράξη εξετάζονται ως μάρτυρες (άρθρο 210 περ. β’ ΚΠΔ).
6. Ποιος συντάσσει τη δικαστική απόφαση; Ποιος συντάσσει και ποιος υπογράφει τα πρακτικά της δίκης; Όταν η απόφαση λαμβάνεται κατά πλειοψηφία, καταγράφεται η γνώμη της μειοψηφίας και από ποιον;
Η απόφαση καταρτίζεται «από την ψήφο των δικαστών που συγκρότησαν το δικαστήριο σε μυστική διάσκεψη, στην οποία παρίστανται ο γραμματέας» (άρθρο 369 παρ. 2 ΚΠΔ) και δημοσιεύεται σε δημόσια συνεδρίαση από τον διευθύνοντα τη συζήτηση (άρθρο 369 παρ. 1 ΚΠΔ). Συντάσσεται γραπτώς και υπογράφεται από τον διευθύνοντα τη συζήτηση και τον γραμματέα, μέσα σε οκτώ ημέρες από τη λήξη της προθεσμίας καθαρογραφής των πρακτικών (άρθρο 144 παρ. 1 ΚΠΔ). Με έγκριση του Υπουργού Δικαιοσύνης μπορεί να καταχωρίζεται ολόκληρη στα πρακτικά (άρθρο 144 παρ. 2 ΚΠΔ).
Τα πρακτικά συντάσσονται από τον γραμματέα «με ευθύνη δική του, καθώς και με ευθύνη του δικαστή που διευθύνει τη συζήτηση» (άρθρα 140, 13 παρ. 1 ΚΠΔ). Μόλις τελειώσει τη συνεδρίαση, ο διευθύνων θεωρεί και μονογραφεί κάθε φύλλο των πρόχειρων πρακτικών (άρθρο 142 παρ. 1 ΚΠΔ). Μέσα σε 8 ημέρες καθαρογράφονται από τον γραμματέα και υπογράφονται από αυτόν και τον διευθύνοντα τη συζήτηση, αν αυτός μετατέθηκε, απομακρύνθηκε ή πέθανε, από τον αρχαιότερο δικαστή της σύνθεσης, και στο μονομελές μόνο από τον γραμματέα (άρθρο 142 παρ. 2 ΚΠΔ). Σε δίκες κακουργημάτων η φωνοληψία είναι υποχρεωτική και το απομαγνητοφωνημένο κείμενο υπογράφεται από τον διευθύνοντα και τον γραμματέα (άρθρο 143 παρ. 1, 3 ΚΠΔ). Τα πρακτικά αποδεικνύουν όσα αναγράφουν ωσότου προσβληθούν για πλαστότητα (άρθρο 141 παρ. 3 ΚΠΔ).
«Σε κάθε δικαστική απόφαση καταχωρίζεται υποχρεωτικά η γνώμνη της μειοψηφίας, αν υπάρχει, με τα ονόματα των δικαστών που μειοψηφούν», τα οποία αναφέρονται και κατά την απαγγελία (άρθρο 370 ΚΠΔ). Την καταχώριση κάνει ο γραμματέας, που παρίσταται στη διάσκεψη και συντάσσει απόφαση και πρακτικά (άρθρα 369 παρ. 2, 140, 144 παρ. 1 ΚΠΔ).
7. Αυτόφωρο: μέσα σε πόσες ώρες πρέπει να οδηγηθεί ο συλληφθείς στον εισαγγελέα και πώς υπολογίζεται η προθεσμία; Πότε θεωρείται αυτόφωρο το έγκλημα;
Αυτόφωρο είναι το έγκλημα (άρθρο 242 ΚΠΔ) «του οποίου ο δράστης καταλαμβάνεται την ώρα που το τελεί» (παρ.1). Θεωρείται επίσης αυτόφωρο όταν ο δράστης καταδιώκεται αμέσως μετά την πράξη από τη δημόσια δύναμη, τον παθόντα ή με δημόσια κραυγή, ή όταν συλλαμβάνεται σε χρόνο πολύ κοντινό στην πράξη με αντικείμενα ή ίχνη από τα οποία συνάγεται η διάπραξή της (παρ. 2). Το αυτόφωρο καλύπτει την ημέρα τέλεσης και ολόκληρη την επόμενη ημερολογιακή ημέρα. Τα εγκλήματα ανηλίκων δεν δικάζονται ως αυτόφωρα (παρ. 3).
8. Ποια είναι τα ένδικα μέσα στην ποινική δίκη; Ποιοι μπορούν να ασκήσουν έφεση κατά καταδικαστικής απόφαση για πλημμέλημα;
Τα ένδικα μέσα κατά βουλευμάτων και αποφάσεων είναι δύο: α) η έφεση και β) η αίτηση αναίρεσης, εκτός από όσα ορίζουν ειδικές διατάξεις (άρθρο 462 ΚΠΔ). Ένδικο μέσο ασκεί μόνο όποιος έχει ρητά από τον νόμο το δικαίωμα και πάντοτε με συμφέρον (άρθρο 464 ΚΠΔ). Ο εισαγγελέας μπορεί να το ασκήσει ανεξάρτητα από την πρόταση που είχε διατυπώσει στη συζήτηση (άρθρο 465 ΚΠΔ).
Έφεση κατά καταδικαστικής απόφαση για πλημμέλημα ασκούν ο καταδικασθείς και ο εισαγγελέας (άρθρο 489 ΚΠΔ) εφόσον ξεπερνιούνται τα όρια: α) μονομελές πλημμελειοδικείο: φυλάκιση άνω των 5 μηνών, χρηματική ποινή άνω των 5.000 ευρώ, κοινωφελής εργασία άνω των 240 ωρών ή ποινή που συνεπάγεται έκτιση ανασταλείσας φυλάκισης άνω των 4 μηνών (περ. α’), β) τριμελές πλημμελειοδικείο και εφετείο για πλημμελήματα: φυλάκιση άνω 8 μηνών, χρηματική ποινή άνω των 8.000 ευρώ, κοινωφελής εργασία άνω των 480 ωρών ή ανασταλείσα φυλάκιση άνω των 6 μηνών (περ. β’), γ) ΜΟΔ, μονομελές και τριμελές εφετείο: στερητική της ελευθερίας ποινή τουλάχιστον 2 ετών για πλημμέλημα (περ. ε’).
9. Πότε μπορεί να ανακληθεί η έγκληση; Τι γίνεται με το δικαίωμα παραίτησης, το παράβολο και τα έξοδα; Και: έχετε υποβάλει έγκληση και το μετανιώσατε, τι κάνετε για να σταματήσει η διαδικασία;
Ο εγκαλών ανακαλεί την έγκληση ο ίδιος ή με ειδικό πληρεξούσιο (άρθρο 55 παρ. 1 ΚΠΔ), ενώπιον των υπαλλήλων και με τον τρόπο του άρθρου 42 (εισαγγελέας πλημμελειοδικών ή ανακριτικοί υπάλληλοι, με έκθεση), ή στο ακροατήριο «σε όλη τη διάρκεια της δίκης και ωσότου δημοσιευτεί η απόφαση του δευτεροβάθμιου δικαστηρίου», με δήλωση στα πρακτικά, αργότερα είναι απαράδεκτη (άρθρο 55 παρ. 2). Συνέπεια είναι η οριστική παύση της ποινικής δίωξης (άρθρο 368 περ. β’ ΚΠΔ).
Παραίτηση από το δικαίωμα έγκλησης (άρθρο 54) γίνεται από τον δικαιούμενο ή αντιπρόσωπο με ειδική πληρεξουσιότητα, σε συμβολαιογράφο, εισαγγελέα ή ανακριτικό υπάλληλο, με έκθεση. Παραίτηση με όρους ή προθεσμία είναι ανίσχυρη και «ανάκληση της παραίτησης δεν επιτρέπεται».
Για τα απολύτως κατ’ έγκληση εγκλήματα κατατίθεται παράβολο 100 ευρώ υπέρ ΤΑ.Χ.ΔΙ.Κ., αλλιώς η έγκληση απορρίπτεται ως απαράδεκτη. Σε ανάκληση αρχειοθετείται με πράξη του εισαγγελέα που δεν επιδίδεται. Εξαιρούνται δικαιούχοι νομικής βοήθειας, εγκλήματα γενετήσιας ελευθερίας, ενδοοικογενειακής βίας, ρατσιστικών διακρίσεων, ίσης μεταχείρισης και σε βάρος δημοσίων οργάνων.
Τα έξοδα βαρύνουν πάντοτε τον ανακαλούντα, χωρίς προκαταβολή (άρθρο 55 παρ. 3 ΚΠΔ) στην κύρια διαδικασία με το ελάχιστο του μονομελούς πλημμελειοδικείου (200 ευρώ) στην προδικασία το ήμισυ (100 ευρώ) (άρθρο 579 ΚΠΔ).
Δηλώνετε ανάκληση στον εισαγγελέα ή ανακριτικό υπάλληλο (ή στο ακροατήριο) καταβάλλετε τα έξοδα της ανάκλησης και η δίωξης παύει οριστικά.
10. Η έγκληση απορρίφθηκε ως αβάσιμη με διάταξη του Εισαγγελέα Πρωτοδικών. Τι μπορεί να κάνει ο εγκαλών; Σε ποια προθεσμία; Τι χρειάζεται για να είναι παραδεκτή η προσφυγή;
Ο εγκαλών μπορεί να προσφύγει κατά της απορριπτικής διάταξης στον αρμόδιο εισαγγελέα εφετών (άρθρο 52 παρ. 1 ΚΠΔ). Η διάταξη του εισαγγελέα πλημμελειοδικών περιέχει συνοπτική αιτιολογία και επιδίδεται στον εγκαλούντα (άρθρο 51 παρ. 2-3 ΚΠΔ).
Η προθεσμία είναι 15 ημέρες από την επίδοση της διάταξης (άρθρο 52 παρ. 1 ΚΠΔ).
Για να είναι παραδεκτή η προσφυγή απαιτείται α) άσκηση με τον τρόπο του άρθρου 474, δηλαδή ενώπιον του γραμματέα, β) κατάθεση παραβόλου 350 ευρώ υπέρ ΤΑ.Χ.ΔΙ.Κ, που επισυνάπτεται στην έκθεση και γ) αν η έγκληση υποβλήθηκε από περισσότερους, αρκεί ένα παράβολο, απαλλάσσονται οι δικαιούχοι νομικής βοήθειας (άρθρο 52 παρ. 1-2 ΚΠΔ).
Αν ο εισαγγελέας εφετών δεχθεί την προσφυγή, παραγγέλλει προκαταρτική εξέταση (σε κακούργημα ή πλημμέλημα όπου είναι υποχρεωτική και δεν έγινε) ή την άσκηση ποινικής δίωξης, και διατάσσει επιστροφή του παραβόλου (άρθρο 52 παρ. 3 ΚΠΔ). Σημειώνεται ότι ο εισαγγελέας, απορρίπτοντας την έγκληση, μπορεί να επιβάλει στον εγκαλούντα τα έξοδα, αν την κρίνει προφανώς αβάσιμη ή ψευδή (άρθρο 580 παρ. 4 ΚΠΔ).
Συνεχίζεται με το Μέρος Β σε επόμενη ανάρτησή μου.
