Σχεδόν καθημερινή μάχη με τα κυκλώματα φοροδιαφυγής που χρησιμοποιούν ειδικά λογισμικά για την παραποίηση αποδείξεων και την αλλοίωση των δεδομένων των φορολογικών μηχανισμών δίνουν οι ελεγκτικές υπηρεσίες της Ανεξάρτητης Αρχής Δημοσίων Εσόδων (ΑΑΔΕ).
Πρόκειται για μια πρακτική που κάθε άλλο παρά καινούργια είναι, καθώς την τελευταία δεκαετία αποκαλύπτονται κάθε χρόνο δεκάδες περιπτώσεις επιχειρήσεων που χρησιμοποιούν «πειραγμένες» ταμειακές μηχανές, αποκρύπτοντας σημαντικό μέρος των πραγματικών εισπράξεών τους.
Οι πρόσφατες υποθέσεις της Pizza Fan και της αλυσίδας αρτοποιείων «Το Χωριάτικο» επαναφέρουν στο προσκήνιο όχι μόνο τις μεθόδους που χρησιμοποιούνται για τη συστηματική απόκρυψη φορολογητέας ύλης, αλλά και τις αδυναμίες του ελεγκτικού μηχανισμού να εντοπίζει εγκαίρως οργανωμένα δίκτυα φοροδιαφυγής.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
Ενδεικτική της έκτασης του προβλήματος είναι υπόθεση που αποκαλύφθηκε το 2019, όταν εντοπίστηκαν περίπου 200 επιχειρήσεις οι οποίες είχαν προμηθευτεί από συγκεκριμένο πάροχο ειδικό λογισμικό παραποίησης φορολογικών στοιχείων.
Το πρόγραμμα επέτρεπε παρεμβάσεις στις αποδείξεις, με αποτέλεσμα να εμφανίζονται στις φορολογικές αρχές μικρότερα έσοδα από τα πραγματικά.
Στη συγκεκριμένη περίπτωση, πάντως, η φορολογική διοίκηση δεν προχώρησε σε μαζικά λουκέτα. Αντίθετα, οι ελεγκτικές υπηρεσίες προσδιόρισαν για καθεμία από τις εμπλεκόμενες επιχειρήσεις τα ποσά των φόρων που είχαν αποκρυβεί και προχώρησαν στον καταλογισμό των σχετικών προστίμων.
Λιγοστεύουν οι ελεγκτές, αυξάνονται οι υποθέσεις
Το μεγαλύτερο πρόβλημα, σύμφωνα με την εικόνα που μεταφέρεται από τον ελεγκτικό μηχανισμό, είναι ότι οι δυνατότητες πραγματοποίησης επιτόπιων ελέγχων περιορίζονται, την ώρα που οι υποθέσεις φοροδιαφυγής γίνονται ολοένα πιο σύνθετες.
Η υποστελέχωση, σε συνδυασμό με τον αυξημένο φόρτο εργασίας, έχει ως αποτέλεσμα σημαντικός αριθμός υποθέσεων να μην ερευνάται εγκαίρως.
Είναι χαρακτηριστικό ότι ο μέσος όρος ηλικίας των ελεγκτών ξεπερνά τα 52 έτη, γεγονός που αναδεικνύει την ανάγκη ανανέωσης του προσωπικού και ενίσχυσης των υπηρεσιών με στελέχη εξειδικευμένα στις σύγχρονες τεχνικές ηλεκτρονικής φοροδιαφυγής.
Την ίδια στιγμή, οι επιτόπιοι έλεγχοι στον χώρο της εστίασης από μικτά ελεγκτικά κλιμάκια έχουν περιοριστεί αισθητά, με την παρουσία τους να γίνεται περισσότερο αντιληπτή κατά τη θερινή τουριστική περίοδο.
Ακόμη όμως και τότε, η αποτελεσματικότητά τους συχνά υπονομεύεται από την έγκαιρη διάδοση πληροφοριών σχετικά με τις μετακινήσεις των ελεγκτών.
Σε ορισμένους τουριστικούς προορισμούς, η άφιξη κλιμακίων γίνεται γρήγορα γνωστή μεταξύ των επαγγελματιών, επιτρέποντας σε επιχειρήσεις που παρανομούν να προσαρμόζουν προσωρινά τη συμπεριφορά τους ώστε να αποφεύγουν τον εντοπισμό.
Το λογισμικό που «εξαφάνιζε» τις αποδείξεις
Η υπόθεση της Pizza Fan αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα των δυνατοτήτων που προσφέρει η τεχνολογία σε οργανωμένα συστήματα φοροδιαφυγής.
Σύμφωνα με τα στοιχεία της αστυνομικής έρευνας, ειδικά παραμετροποιημένο λογισμικό επέτρεπε να καταχωρίζεται μέρος των παραγγελιών ως «κεράσματα», χωρίς να εκδίδονται τα προβλεπόμενα φορολογικά παραστατικά.
Η πρακτική εφαρμοζόταν κυρίως σε παραγγελίες που εξοφλούνταν με μετρητά και δεν ξεπερνούσαν τα 40 ευρώ.
Κατά την έρευνα διαπιστώθηκε, σύμφωνα με τις διωκτικές αρχές, ότι δεν εκδιδόταν απόδειξη για περίπου μία στις τέσσερις πίτσες που πληρώνονταν με μετρητά.
Η εκτιμώμενη ζημία του Δημοσίου από φόρο εισοδήματος και ΦΠΑ ξεπερνά τα 35 εκατ. ευρώ, ενώ η δικογραφία περιλαμβάνει συνολικά 126 πρόσωπα.
Οι ύποπτες διασυνδέσεις με κρατικές υπηρεσίες
Ακόμη μεγαλύτερη ανησυχία προκαλούν τα στοιχεία που εξετάζονται στην υπόθεση της αλυσίδας «Το Χωριάτικο».
Οι αρχές ερευνούν ένα κύκλωμα που, μέσω εκατοντάδων εικονικών εταιρειών, φέρεται να απέφυγε την καταβολή ΦΠΑ άνω των 55 εκατ. ευρώ και ασφαλιστικών εισφορών περίπου 45 εκατ. ευρώ.
Ωστόσο, πέρα από το οικονομικό σκέλος, ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η διερεύνηση πιθανών προσβάσεων των εμπλεκομένων σε κρατικές υπηρεσίες και ελεγκτικούς μηχανισμούς.
Σύμφωνα με τις πληροφορίες που έχουν δημοσιοποιηθεί, εξετάζεται κατά πόσον πρόσωπα με υπηρεσιακή πληροφόρηση ενημέρωναν τους υπόπτους για επικείμενους ελέγχους ή αστυνομικές έρευνες.
Οι σχετικές υπόνοιες αναδεικνύουν όμως μια κρίσιμη διάσταση του προβλήματος. Διότι, το ζήτημα δεν περιορίζεται στην ανεπάρκεια προσωπικού ή στην τεχνολογική υπεροχή των κυκλωμάτων, αλλά αφορά και την ίδια την ακεραιότητα του ελεγκτικού συστήματος.
Σύμφωνα με όσα αναφέρουν πηγές του ελεγκτικού μηχανισμού οι δύο νέες μεγάλες υποθέσεις καταδεικνύουν ότι η αντιμετώπιση της οργανωμένης φοροδιαφυγής απαιτεί περισσότερα από την αναβάθμιση των ηλεκτρονικών συστημάτων. Χρειάζεται επαρκές προσωπικό, συστηματική παρουσία στην αγορά, ουσιαστική αξιοποίηση των πληροφοριών και αυστηρή προστασία του απορρήτου των ελέγχων.
Διαφορετικά, ακόμη και τα πιο εξελιγμένα εργαλεία της ΑΑΔΕ κινδυνεύουν να αποδειχθούν ανεπαρκή απέναντι σε οργανωμένα δίκτυα που γνωρίζουν όχι μόνο πώς να αποκρύπτουν τον πραγματικό τους τζίρο, αλλά κυρίως πότε πρόκειται να ελεγχθούν.
