Έντονες ανισότητες στην καταναλωτική δυνατότητα των ελληνικών νοικοκυριών, αυξημένη επιβάρυνση από τη στέγαση και σημαντικές ανατιμήσεις σε βασικές κατηγορίες διατροφής αποτυπώνει η Έρευνα Οικογενειακών Προϋπολογισμών της ΕΛΣΤΑΤ για το 2025. Τα νοικοκυριά εξακολουθούν να δαπανούν λιγότερα από ό,τι πριν από την οικονομική κρίση, ενώ για τα οικονομικά ασθενέστερα στρώματα τρόφιμα και στέγαση απορροφούν πάνω από το μισό του προϋπολογισμού.
Μεγάλη απόσταση
Ένα από τα πλέον χαρακτηριστικά ευρήματα αφορά στην απόσταση μεταξύ πλουσιότερων και φτωχότερων νοικοκυριών. Η μέση ισοδύναμη δαπάνη του πλουσιότερου 20% του πληθυσμού είναι 5,78 φορές μεγαλύτερη από εκείνη του φτωχότερου 20%, έναντι 5,68 φορές το 2024. Την ίδια στιγμή, τα φτωχότερα νοικοκυριά διαθέτουν το 31,9% των δαπανών τους μόνο για τρόφιμα, έναντι 13,2% για το πλουσιότερο 20%.
Ακόμη μεγαλύτερη είναι η πίεση όταν συνυπολογιστεί η στέγαση. Τρόφιμα, μη οινοπνευματώδη ποτά και στέγαση απορροφούν συνολικά το 54,4% της δαπάνης του φτωχότερου 20% του πληθυσμού, όταν για το πλουσιότερο 20% το αντίστοιχο ποσοστό περιορίζεται στο 34,5%. Για τα νοικοκυριά που ζουν σε ενοικιαζόμενη κατοικία, η στέγαση αντιστοιχεί κατά μέσο όρο στο 23,4% του συνολικού μηνιαίου προϋπολογισμού, με το 17,3% να αφορά αποκλειστικά την καταβολή ενοικίου.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
Αυξήσεις
Οι πιέσεις είναι εμφανείς και στο καθημερινό τραπέζι. Η μέση μηνιαία δαπάνη για τρόφιμα και μη οινοπνευματώδη ποτά αυξήθηκε κατά 4,1% σε σχέση με το 2024 και διαμορφώθηκε στα 371,20 ευρώ. Ιδιαίτερα μεγάλη αύξηση, κατά 11,9%, σημειώθηκε στη δαπάνη για καφέ, τσάι και κακάο, ενώ για το κρέας η αύξηση έφθασε το 9,9% και για τα ψάρια το 8%. Ακολούθησαν ζάχαρη, μαρμελάδες, μέλι και σοκολάτα με 6,5%, φρούτα με 5,4% και γαλακτοκομικά προϊόντα και αυγά με 4,9%.
Την ίδια ώρα, τα στοιχεία για τις ποσότητες δείχνουν υποχώρηση της κατανάλωσης σε ορισμένα βασικά είδη. Το 2025 τα νοικοκυριά κατανάλωσαν κατά μέσο όρο 2,6% λιγότερα ψάρια, 2,4% λιγότερο ψωμί και είδη αρτοποιίας, 1,6% λιγότερα λαχανικά και 1,2% λιγότερα φρούτα και γάλα σε σύγκριση με το προηγούμενο έτος. Αντίθετα, αυξήθηκε η κατανάλωση αυγών κατά 11,8%, ελαιολάδου κατά 8,4%, ρυζιού κατά 5,8%, ζυμαρικών κατά 2,7% και κρέατος κατά 0,8%.
Μεγάλη δαπάνη η στέγαση
Η στέγαση αποτελεί επίσης μία από τις κατηγορίες όπου καταγράφεται ισχυρή αύξηση της δαπάνης. Τα νοικοκυριά διέθεσαν κατά μέσο όρο 268,12 ευρώ τον μήνα για στέγαση, ποσό αυξημένο κατά 8,3% σε σχέση με το 2024. Μεγαλύτερη ποσοστιαία αύξηση, 8,9%, σημειώθηκε μόνο στα διαρκή αγαθά, ενώ η εκπαίδευση ακολούθησε με 8,2% και οι μεταφορές με 7,9%.
Διαφοροποιήσεις εμφανίζονται και ανάλογα με την ηλικία και την οικονομική κατάσταση του νοικοκυριού. Ένα άτομο ηλικίας 65 ετών και άνω που ζει μόνο του δαπανά κατά μέσο όρο 829,22 ευρώ τον μήνα, δηλαδή μόλις το 45,6% της μέσης δαπάνης όλων των νοικοκυριών. Στον αντίποδα, ένα ζευγάρι με δύο παιδιά ηλικίας έως 16 ετών δαπανά 2.726,21 ευρώ τον μήνα, ποσό που αντιστοιχεί στο 149,8% του μέσου όρου.
Ακόμη μεγαλύτερη είναι η διαφοροποίηση με βάση τη θέση στην αγορά εργασίας. Τα νοικοκυριά με οικονομικά μη ενεργό ή άνεργο υπεύθυνο εμφανίζουν μέση μηνιαία δαπάνη 1.247,95 ευρώ, έναντι 2.209,64 ευρώ για εκείνα με μισθωτό υπεύθυνο. Στην περίπτωση αυτοαπασχολούμενου με μισθωτούς, η μέση δαπάνη ανέρχεται στα 3.967,07 ευρώ.
Γεωργαφικές αποκλίσεις
Οι αποκλίσεις είναι σημαντικές και γεωγραφικά. Τα νοικοκυριά των αγροτικών περιοχών δαπανούν κατά μέσο όρο 1.386,11 ευρώ τον μήνα, ποσό κατά 26,8% χαμηλότερο από τα 1.892,86 ευρώ των αστικών περιοχών. Η υψηλότερη μέση ετήσια δαπάνη καταγράφηκε στην Αττική, στα 24.981,36 ευρώ, ενώ η χαμηλότερη στη Στερεά Ελλάδα, στα 16.475,52 ευρώ.
Παρά τις πιέσεις αυτές, η συνολική εικόνα παρουσιάζει και θετικές ενδείξεις. Η μέση ετήσια δαπάνη των νοικοκυριών για αγορές αυξήθηκε το 2025 στα 21.842,40 ευρώ ή 1.820,20 ευρώ τον μήνα, από 20.694,48 ευρώ ή 1.724,54 ευρώ τον μήνα το 2024. Πρόκειται για ονομαστική αύξηση 5,5%, ενώ σε σταθερές τιμές η πραγματική αύξηση διαμορφώθηκε στο 2,9%.
Η ανάκαμψη, ωστόσο, δεν έχει καλύψει ακόμη τις απώλειες της προηγούμενης δεκαπενταετίας. Παρά τη βελτίωση των τελευταίων ετών, η μέση μηνιαία δαπάνη το 2025 παραμένει κατά 12% χαμηλότερη από το επίπεδο του 2008 και κατά 4,7% χαμηλότερη από το 2010. Σε σύγκριση, πάντως, με το 2020, όταν καταγράφηκε η χαμηλότερη δαπάνη της εξεταζόμενης περιόδου, έχει αυξηθεί κατά 39%.
