Νέο πλαίσιο οδηγιών για τη μεταβίβαση των δικαιωμάτων βασικής εισοδηματικής στήριξης των αγροτών τίθεται σε εφαρμογή για την περίοδο 2026-2027, με εγκύκλιο της αρμόδιας Γενικής Διεύθυνσης Ελέγχων Ενισχύσεων και Πληρωμών, η οποία καθορίζει αναλυτικά τις διαδικασίες, τις προϋποθέσεις και τα δικαιολογητικά που απαιτούνται.
Η εγκύκλιος αφορά τους γεωργούς που επιθυμούν να προχωρήσουν σε μεταβίβαση δικαιωμάτων βασικής εισοδηματικής στήριξης για τη βιωσιμότητα.
Το νέο πλαίσιο καλύπτει ένα ευρύ φάσμα περιπτώσεων, από την οριστική μεταβίβαση δικαιωμάτων με ή χωρίς γη μέχρι τις κληρονομιές, τις μισθώσεις, τις αλλαγές προσωπικών στοιχείων και τις λύσεις μισθώσεων. Ειδικότερα, προβλέπονται εννέα βασικές κατηγορίες αιτήσεων, μεταξύ των οποίων η οριστική μεταβίβαση με γη, η μεταβίβαση χωρίς γη, η μεταβίβαση λόγω κληρονομιάς, η μίσθωση με ή χωρίς γη, καθώς και σύνθετες περιπτώσεις στις οποίες λύνεται μια μίσθωση και τα δικαιώματα μεταβιβάζονται ταυτόχρονα σε άλλον γεωργό.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
Βασικό στοιχείο της διαδικασίας είναι ότι τα δικαιώματα ενίσχυσης αντιμετωπίζονται ως άυλοι τίτλοι. Κάθε δικαίωμα συνδέεται με ένα εκτάριο επιλέξιμης έκτασης και, όταν ενεργοποιείται, δημιουργεί δικαίωμα καταβολής ενίσχυσης ίσης με τη μοναδιαία αξία του. Τα δικαιώματα μπορούν, μετά τη χορήγησή τους, να διαχωριστούν από τη γη και να αποτελέσουν αντικείμενο ανεξάρτητης συναλλαγής και μεταβίβασης.
Ιδιαίτερη σημασία για τους ενδιαφερόμενους έχει το γεγονός ότι η διαδικασία πραγματοποιείται ηλεκτρονικά. Η αίτηση μεταβίβασης υποβάλλεται αποκλειστικά μέσω της σχετικής διαδικτυακής εφαρμογής, ενώ αιτήσεις σε έντυπη μορφή δεν εξετάζονται επί της ουσίας και τίθενται στο αρχείο, εκτός από περιπτώσεις αποδεδειγμένης τεχνικής αδυναμίας ή άλλων εξαιρετικών περιστάσεων.
Η διαδικασία ξεκινά κατά κανόνα από τον κάτοχο των δικαιωμάτων, δηλαδή τον μεταβιβαστή, και ολοκληρώνεται από τον αποδέκτη. Ο πρώτος καταχωρίζει την αίτηση και τα απαιτούμενα στοιχεία και ο δεύτερος καλείται να την αποδεχθεί ηλεκτρονικά. Εξαιρέσεις προβλέπονται, μεταξύ άλλων, στις μεταβιβάσεις λόγω κληρονομιάς και στις λύσεις μίσθωσης δικαιωμάτων.
Μάλιστα, η απλή καταχώριση της αίτησης δεν αρκεί. Για να θεωρηθεί ότι η μεταβίβαση έχει υποβληθεί οριστικά απαιτείται, στις περιπτώσεις όπου προβλέπεται, τόσο η ενέργεια του μεταβιβαστή όσο και η αποδοχή από τον αποδέκτη. Με την αποδοχή, η αίτηση λαμβάνει αυτόματα αριθμό και ημερομηνία πρωτοκόλλου και μετατρέπεται σε οριστική. Αν ο αποδέκτης δεν την αποδεχθεί, παραμένει σε πρόχειρη κατάσταση και δεν θεωρείται υποβληθείσα.
Η εγκύκλιος εφιστά ιδιαίτερη προσοχή και στις προθεσμίες. Τόσο η υποβολή από τον μεταβιβαστή όσο και η απαιτούμενη αποδοχή από τον αποδέκτη πρέπει να έχουν ολοκληρωθεί μέχρι την προβλεπόμενη καταληκτική ημερομηνία. Αιτήσεις που έχουν μεν καταχωριστεί αλλά δεν έχουν οριστικοποιηθεί εγκαίρως θεωρούνται μη υποβληθείσες για το συγκεκριμένο έτος.
Αυστηροί είναι και οι όροι ως προς το ποιοι μπορούν ναμεταβιβάσουν και να λάβουν τα δικαιώματα. Ο μεταβιβαστής πρέπει να είναι δικαιούχος της βασικής εισοδηματικής στήριξης και να κατέχει νόμιμα τα δικαιώματα κατά το έτος της μεταβίβασης. Αν μεταγενέστερος διοικητικός ή επιτόπιος έλεγχος αποδείξει το αντίθετο, η αίτηση θεωρείται άκυρη και απορρίπτεται, ενώ ενισχύσεις που έχουν ήδη καταβληθεί στον αποδέκτη χαρακτηρίζονται αχρεωστήτως καταβληθείσες και ανακτώνται.
Παράλληλα, ο αποδέκτης πρέπει κατά κανόνα να χαρακτηρίζεται ενεργός γεωργός για το έτος κατά το οποίο πραγματοποιείται η μεταβίβαση και να είναι μόνιμα και νόμιμα εγκατεστημένος στην Ελλάδα, με εξαίρεση τις περιπτώσεις κληρονομιάς. Για πολίτες χωρών εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης προβλέπονται επιπλέον προϋποθέσεις ως προς την άδεια διαμονής και την πρόσβαση στην αγορά εργασίας ή στην επιχειρηματική δραστηριότητα.
Ενδιαφέρον παρουσιάζει η πρόβλεψη για μεταβιβάσεις δικαιωμάτων χωρίς γη. Σύμφωνα με την εγκύκλιο, στην οριστική μεταβίβαση δικαιωμάτων χωρίς γη εφαρμόζεται παρακράτηση 25% υπέρ των περιφερειακών αποθεμάτων. Η παρακράτηση δεν μειώνει τη μοναδιαία αξία του δικαιώματος, αλλά εφαρμόζεται στον αριθμό των δικαιωμάτων που μεταβιβάζονται.
Υπάρχουν, ωστόσο, σημαντικές εξαιρέσεις. Η παρακράτηση δεν εφαρμόζεται, μεταξύ άλλων, όταν σε οριστική μεταβίβαση χωρίς γη οι δύο πλευρές είναι συγγενείς πρώτου βαθμού εξ αίματος ή εξ αγχιστείας ή σύζυγοι. Δεν εφαρμόζεται επίσης στη μίσθωση δικαιωμάτων χωρίς γη και στις μεταβιβάσεις λόγω κληρονομιάς, υπό τις ειδικότερες προϋποθέσεις που περιγράφονται στην εγκύκλιο.
Για τη μεταβίβαση δικαιωμάτων μαζί με γη, το πλαίσιο προβλέπει ότι η επιλέξιμη έκταση που μεταβιβάζεται πρέπει να είναι ίση ή μεγαλύτερη από τον αριθμό των αντίστοιχων δικαιωμάτων. Παράλληλα, πρέπει να τηρείται η αντιστοίχιση των περιφερειών ΠΕ1, ΠΕ2 και ΠΕ3, καθώς τα δικαιώματα ενεργοποιούνται μόνο εντός της ίδιας περιφέρειας για την οποία έχουν χορηγηθεί.
Στις περιπτώσεις οριστικής μεταβίβασης με γη απαιτείται, μεταξύ άλλων, συμβολαιογραφική πράξη για τη μεταβίβαση της έκτασης, όπως αγοραπωλησία, γονική παροχή ή δωρεά, καθώς και πιστοποιητικό από το οποίο να προκύπτει η μεταγραφή στο αρμόδιο Υποθηκοφυλακείο ή στο Εθνικό Κτηματολόγιο.
Αυξημένη προσοχή απαιτείται και στην ορθότητα των στοιχείων που δηλώνονται. Η εγκύκλιος καθιστά σαφές ότι η ακρίβεια των στοιχείων βαρύνει αποκλειστικά τους συμβαλλόμενους. Εφόσον μετά τους ελέγχους διαπιστωθούν ψευδή στοιχεία, προβλέπεται η κίνηση των νόμιμων διαδικασιών και η παραπομπή στη Δικαιοσύνη.
Ο έλεγχος των αιτήσεων δεν σταματά στην ηλεκτρονική υποβολή. Για να ισχύσει μια μεταβίβαση για το τρέχον έτος ενίσχυσης πρέπει να εγκριθεί τόσο μέσω διασταυρωτικού μηχανογραφικού ελέγχου όσο και, όπου προβλέπεται, μέσω οπτικού διοικητικού ελέγχου των δικαιολογητικών. Σε περίπτωση που απαιτηθούν πρόσθετα έγγραφα, οι ενδιαφερόμενοι ενημερώνονται μέσω ηλεκτρονικού ταχυδρομείου και καλούνται να τα υποβάλουν ηλεκτρονικά εντός της προβλεπόμενης προθεσμίας.
Παραδείγματα
1. Ένας αγρότης έχει 20 δικαιώματα και θέλει να τα μεταβιβάσει σε άλλον αγρότη, χωρίς να του δώσει χωράφι. Αυτό μπορεί να γίνει, αλλά κατά κανόνα υπάρχει παρακράτηση 25% στον αριθμό των δικαιωμάτων. Έτσι, από τα 20 δικαιώματα, τα 5 πηγαίνουν στο περιφερειακό απόθεμα.
2. Ένας αγρότης θέλει να μεταβιβάσει τα δικαιώματά του στο παιδί του χωρίς να του μεταβιβάσει γη. Επειδή πρόκειται για συγγένεια πρώτου βαθμού, δεν εφαρμόζεται η παρακράτηση 25%, εφόσον η συγγένεια αποδεικνύεται με τα απαραίτητα δικαιολογητικά.
3. Μετά τον θάνατο ενός αγρότη, ο κληρονόμος αποκτά τα δικαιώματα ενίσχυσης. Αν δεν θέλει να τα κρατήσει, μπορεί, με την προβλεπόμενη διαδικασία, να τα κληρονομήσει και να τα μεταβιβάσει σε άλλον γεωργό ακόμη και μέσα στο ίδιο έτος ενίσχυσης.
4. Ένας αγρότης είχε νοικιάσει τα δικαιώματά του σε άλλον παραγωγό. Όταν λυθεί η μίσθωση, μπορεί να τα νοικιάσει ξανά ή να τα μεταβιβάσει οριστικά σε άλλον αγρότη, σύμφωνα με τις προϋποθέσεις της εγκυκλίου.
