Από το 2010 έως σήμερα, η ελληνική κοινωνία βίωσε μία πρωτοφανή και πολυεπίπεδη κρίση ιδιωτικού χρέους, με πιο χαρακτηριστική εκδήλωση το φαινόμενο των λεγόμενων «κόκκινων δανείων».
Χιλιάδες πολίτες βρέθηκαν αντιμέτωποι με την αδυναμία αποπληρωμής των δανείων τους και την κατάσχεση της ακίνητης περιουσίας τους, ενώ το τραπεζικό σύστημα επιδίωξε τη διασφάλιση των απαιτήσεών του.
Σε αυτή τη δύσκολη εξίσωση, το κράτος μέσω των εκάστοτε Κυβερνήσεων, κλήθηκε να ισορροπήσει ανάμεσα στην κοινωνική προστασία και τη σταθερότητα του χρηματοπιστωτικού συστήματος και η Δικαιοσύνη κλήθηκε να λειτουργήσει ως ρυθμιστής του κράτους Δικαίου.
Ο Νόμος Κατσέλη και η «δεύτερη ευκαιρία»
Ο Ν. 3869/2010 αποτέλεσε το πρώτο οργανωμένο πλαίσιο προστασίας υπερχρεωμένων φυσικών προσώπων.
Για πρώτη φορά θεσπίστηκε μηχανισμός δικαστικής ρύθμισης οφειλών φυσικών προσώπων.
Στο πλαίσιο άσκησης ενδίκων βοηθημάτων από τους οφειλέτες, σταδιακά διαμορφώθηκαν μέσω των αποφάσεων των δικαστηρίων και του Αρείου Πάγου ευνοϊκά δεδομένα για τους δανειολήπτες.
Ενδεικτικά αναφέρουμε τα ακόλουθα:
- Ευρεία ερμηνεία της μόνιμης αδυναμίας πληρωμής (π.χ. ΑΠ 59/2021, παλαιότερη νομολογιακή γραμμή): Δεν απαιτείται πλήρης ένδεια, αλλά αντικειμενική αδυναμία εξυπηρέτησης.
- Στενή ερμηνεία του δόλου (ΑΠ 153/2019): Ο δανειολήπτης δεν θεωρείται αυτομάτως δόλιος επειδή έλαβε δάνειο σε περίοδο οικονομικής αβεβαιότητας.
Ο έλεγχος καταχρηστικών όρων
Τα δικαστήρια μέσω της εφαρμογής της Οδηγίας 93/13/ΕΟΚ και της εθνικής νομοθεσίας για τους γενικούς όρους συναλλαγών, προχώρησαν στο πλαίσιο ανακοπών κατά διαταγών πληρωμής και σε έλεγχο τραπεζικών ρητρών.
Όροι που δεν ήταν διαφανείς ή επέβαλλαν δυσανάλογες επιβαρύνσεις κρίθηκαν από πολλά δικαστήρια άκυροι, ακυρώνοντας διαταγές πληρωμής που είχαν εκδοθεί. Η αρχή της διαφάνειας άρχισε λοιπόν να λειτουργεί ως ουσιαστική προστασία για τον δανειολήπτη.
Ο Κώδικας Δεοντολογίας και οι ρυθμίσεις τραπεζών
Με βάση τον Ν. 4224/2013 θεσπίστηκε ο Κώδικας Δεοντολογίας Τραπεζών, ο οποίος εισήγαγε διαδικασία αξιολόγησης «συνεργάσιμου δανειολήπτη» και πρόβλεψη για προτάσεις ρύθμισης πριν από την καταγγελία δανείων.
Αν και διοικητικού χαρακτήρα, αποτέλεσε σημαντικό μηχανισμό πρόληψης αναγκαστικών μέτρων.
Ο εξωδικαστικός μηχανισμός – Πτώχευση μικρού – μεγάλου αντικειμένου - Ν. 4738/2020
Ο νέος Πτωχευτικός Κώδικας (Ν. 4738/2020) εισήγαγε τον εξωδικαστικό μηχανισμό ρύθμισης οφειλών μέσω ψηφιακής πλατφόρμας. Ο μηχανισμός αυτός επιτρέπει σε φυσικά και νομικά πρόσωπα να ρυθμίσουν συνολικά τα χρέη τους προς τράπεζες, Δημόσιο και ασφαλιστικά ταμεία, ενώ για πρώτη φορά προβλέπεται και η πτώχευση φυσικών προσώπων.
Servicers και ενιαία ερμηνεία
Η Ολομέλεια του Αρείου Πάγου με την με αριθμό 1/2023 απόφασή της έκρινε ότι οι εταιρείες διαχείρισης απαιτήσεων (servicers) μπορούν να επισπεύδουν πράξεις αναγκαστικής εκτέλεσης. Η απόφαση αυτή έδωσε τέλος σε αντικρουόμενες κρίσεις και διαμόρφωσε ενιαία γραμμή.
Δάνεια σε ελβετικό φράγκο - Η νομοθετική πρόβλεψη του ν. 5264/2025 – Παραπομπή στην ευρωπαϊκή επιτροπή
Με το άρθρο 128 του ν. 5264/2025 προβλέφθηκε ειδικός μηχανισμός ρύθμισης για οφειλέτες σε ελβετικό φράγκο, που τελούν σε καθυστέρηση τουλάχιστον 90 ημερών. Οι οφειλέτες μπορούν να ενταχθούν στον εξωδικαστικό μηχανισμό του ν. 4738/2020, ως ακολούθως: Ι. Τεκμαίρεται η συναίνεση του συνόλου των πιστωτών (περιλαμβανομένων Δημοσίου και φορέων κοινωνικής ασφάλισης) στην αντιπρόταση ρύθμισης, και ΙΙ. Κατά τη ρύθμιση, η οφειλή μετατρέπεται σε ευρώ με βάση την τρέχουσα ισοτιμία κατά τον χρόνο ρύθμισης.
Παρά την ανωτέρω θεσμοθέτηση τον Φεβρουάριο του 2026, η Επιτροπή Αναφορών (PETI) του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου αποδέχθηκε ως παραδεκτή την αναφορά Ελλήνων δανειοληπτών σε CHF, επικαλούμενοι πιθανή παραβίαση του ενωσιακού δικαίου από τη ρύθμιση του ν. 5264/2025.
Η αναφορά παραπέμφθηκε στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή (Κομισιόν) για προκαταρκτική εξέταση, καθώς και στις αρμόδιες κοινοβουλευτικές επιτροπές οικονομικής πολιτικής (ECON) και προστασίας καταναλωτών (IMCO) και βρισκόμαστε εν αναμονή εξελίξεων.
Η πρόσφατη απόφαση του Αρείου Πάγου για τον υπολογισμό του τόκου σε ρυθμίσεις δανείων (Ν. 3869/2010)
Η Ολομέλεια του Αρείου Πάγου έκρινε ότι σε ρυθμίσεις δανείων που γίνονται βάσει του Ν. 3869/2010 (νόμος «Κατσέλη»), ο τόκος πρέπει να υπολογίζεται επί του ποσού της δόσης, και όχι επί του συνολικού υπολοίπου του κεφαλαίου.
Αντίθετα, ως τώρα οι τράπεζες και servicers υπολόγιζαν τον τόκο επί του κεφαλαίου του ρυθμισμένου χρέους, με αποτέλεσμα μεγάλες επιβαρύνσεις και αύξηση του συνολικού κόστους της ρύθμισης.
Η νέα απόφαση αντιστρέφει αυτή την πρακτική, συμβαδίζοντας με τον βασικό σκοπό του νόμου: την ουσιαστική αποκατάσταση της δυνατότητας εξυπηρέτησης της οφειλής από τον δανειολήπτη, ενώ βρισκόμαστε εν αναμονή της καθαρογραφής και αποσαφήνισης της.
Παρά το γεγονός ότι οι οφειλέτες δεν βρίσκονται σήμερα στην ευκολότερη θέση, το ισχύον θεσμικό πλαίσιο και η διαμορφωμένη νομολογία παρέχουν συγκεκριμένους μηχανισμούς προστασίας, οι οποίοι με το σωστό νομικό σχεδιασμό και την έγκαιρη αξιοποίησή τους μπορούν να διασφαλίσουν τα δικαιώματά τους και, σε πολλές περιπτώσεις, να οδηγήσουν στη διάσωση της κύριας κατοικίας τους, υπενθυμίζοντας ότι σε ένα κράτος δικαίου όλοι τελικά κρίνονται από τη συνέπεια και τη στάση τους απέναντι στον νόμο.
Άλλωστε σε μια περίοδο έντονης κοινωνικής πίεσης και οικονομικής κρίσης, η νομολογία των δικαστηρίων διαμόρφωσε ένα βασικό μήνυμα: η αποπληρωμή είναι υποχρέωση, αλλά δεν μπορεί να μετατρέπεται σε μηχανισμό οικονομικής εξόντωσης.
Η Δικηγορική εταιρεία «ΑΝΝΑ Α. ΚΟΡΑΚΗ & ΣΥΝΕΡΓΑΤΕΣ» με 25ετή πορεία στον χώρο του Τραπεζικού Δικαίου, είναι σε θέση να ανταποκρίνεται άμεσα και αποτελεσματικά στις νομοθετικές αλλαγές και εξελίξεις της νομολογίας μέσω του άρτια καταρτισμένου και ενημερωμένου για τις αλλαγές, νομικού τμήματός της.
Για περισσότερες πληροφορίες επισκεφθείτε το korakilaw.gr, ενώ για εξατομικευμένη καθοδήγηση, μπορείτε να καλέσετε στο 210 8250008.
