Ο πόλεμος βρίσκεται σε εξέλιξη και η κατάσταση ξεφεύγει, καθώς εκτοξεύονται πύραυλοι και drone προς διάφορες χώρες. Η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ΕΚΤ) έχει δώσει οδηγίες και έχει σημειώσει ότι τα μετρητά στο σπίτι δεν είναι μόνο για καθημερινές αγορές, αλλά κρίσιμο εργαλείο επιβίωσης σε περιόδους κρίσης. Ένα μικρό απόθεμα μπορεί να προστατεύσει τα νοικοκυριά όταν οι ψηφιακές πληρωμές ή τα τραπεζικά συστήματα παρουσιάσουν προβλήματα.
Χώρες όπως η Ολλανδία, η Φινλανδία και η Αυστρία συνιστούν 70-100 ευρώ ανά άτομο για έκτακτες ανάγκες, ενώ αντίστοιχα προγράμματα έχουν η Σουηδία και η Νορβηγία. Η σύσταση εντάσσεται σε ευρύτερες οδηγίες για αποθήκευση τροφίμων, νερού και φαρμάκων, ώστε τα νοικοκυριά να αντέξουν 72 ώρες σε διακοπή υπηρεσιών, με αφορμή πόλεμο, πανδημία ή φυσικές καταστροφές.
Η ΕΚΤ επισημαίνει ότι τα μετρητά είναι «κρίσιμο στοιχείο της εθνικής ετοιμότητας για κρίσεις» και συμβάλλουν στην ευρύτερη συστημική ανθεκτικότητα. Η ζήτησή τους αυξάνεται όταν η εμπιστοσύνη στα ψηφιακά ή χρηματοοικονομικά συστήματα κλονίζεται, όπως φάνηκε για παράδειγμα κατά το black-out στην Ιβηρική. Τότε τα μετρητά κατέστησαν το μόνο λειτουργικό μέσο πληρωμής, με τις αναλήψεις να εκτοξεύονται μόλις αποκαταστάθηκαν οι υπηρεσίες.
Παρά την κυριαρχία των ψηφιακών πληρωμών και τη μείωση ΑΤΜ και τραπεζικών καταστημάτων, η ΕΚΤ τονίζει ότι τα χαρτονομίσματα είναι η «ρεζέρβα» του συστήματος πληρωμών. Τα συστήματα μετρητών πρέπει να αντέχουν σε σπάνιες αλλά ακραίες κρίσεις, ενώ οι κεντρικές τράπεζες εξετάζουν να διερευνούν τη χρήση «ανθεκτικών σε διακοπές» ΑΤΜ, όπως γίνεται ήδη στη Φιλανδία, για να διασφαλίσουν την πρόσβαση σε περίπτωση ψηφιακών βλαβών.
Στην πανδημία, στην εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία, στο μπλακ άουτ της Ιβηρικής το 2025 αλλά και στη «δική» μας την ελληνική κρίση χρέους, οι πολίτες έσπευσαν στα ΑΤΜ και στα ταμεία να σηκώσουν ρευστό. Ο λόγος απλός: όταν πέφτει το ρεύμα, όταν μπλοκάρουν τα δίκτυα ή όταν οι τράπεζες περιορίζουν τις αναλήψεις, το μόνο που λειτουργεί σίγουρα είναι τα μετρητά. Η ΕΚΤ λοιπόν συμβουλεύει κάθε νοικοκυριό να έχει στην άκρη ένα μικρό απόθεμα για τρεις μέρες – μικρά χαρτονομίσματα και κέρματα – ώστε να μπορεί να καλύψει βασικές ανάγκες χωρίς πανικό.
Το Dnews.gr «χαρτογραφεί» μέσα από 12 ερωτήσεις – απαντήσεις τις βασικές εντολές της ΕΚΤ για τα «μετρητά έκτακτης ανάγκης».
Γιατί μπαίνει θέμα «72 ωρών» σε μετρητά;
Επειδή σε μεγάλες διαταραχές (π.χ. μπλακ-άουτ, κυβερνοεπιθέσεις, γεωπολιτικές κρίσεις) οι ψηφιακές πληρωμές μπορεί να «παγώσουν» για ώρες ή και μια–δυο μέρες. Ένα βασικό απόθεμα μετρητών επιτρέπει στα νοικοκυριά να καλύψουν τα απολύτως απαραίτητα (τρόφιμα, καύσιμα, φάρμακα) μέχρι να αποκατασταθούν τα δίκτυα.
Μα δεν έχει μειωθεί η χρήση μετρητών;
Στις καθημερινές συναλλαγές ναι, αλλά η συνολική κυκλοφορία χαρτονομισμάτων αυξάνεται διαχρονικά. Αυτό το “παράδοξο των χαρτονομισμάτων” δείχνει ότι τα μετρητά έχουν ξεχωριστή χρησιμότητα ως «δίχτυ ασφαλείας», όχι μόνο ως μέσο πληρωμής στο ταμείο.
Τι έδειξαν οι κρίσεις για τη ζήτηση μετρητών;
Κάθε μεγάλη κρίση πυροδότησε απότομες «εκτινάξεις» στην απόκτηση μετρητών από το κοινό: χρηματοπιστωτική αναταραχή 2008, ελληνική κρίση 2014–15, πανδημία 2020, πόλεμος στην Ουκρανία 2022, ακόμη και το ιβηρικό μπλακ-άουτ τον Απρίλιο 2025. Σε όλες, ο κόσμος στράφηκε άμεσα στο φυσικό χρήμα.
Τι γίνεται σε μπλακ-άουτ ή βλάβες υποδομών;
Όταν ρεύμα/τηλεπικοινωνίες πέφτουν, POS, e-banking, ακόμη και ΑΤΜ μπορεί να μη λειτουργούν. Τότε τα μετρητά γίνονται από «μία επιλογή» η μόνη πρακτική επιλογή πληρωμής μέχρι την επαναφορά των συστημάτων.
Γιατί προτείνεται συγκεκριμένα «72 ώρες»;
Είναι ένας ρεαλιστικός ορίζοντας για αποκατάσταση βασικών λειτουργιών μετά από σοβαρή διαταραχή. Πολλές αρχές σε Ευρώπη συστήνουν 2–3 μέρες «μαξιλάρι» ώστε τα νοικοκυριά να μη μείνουν ακάλυπτα στο κρίσιμο πρώτο διάστημα.
Πόσα μετρητά να κρατά ένα νοικοκυριό;
Οι οδηγίες διαφέρουν, αλλά ενδεικτικά ποσά €70 - €100 ανά άτομο ή ό,τι καλύπτει βασικές δαπάνες 72 ωρών (τροφές/νερό, μετακινήσεις, μικροαγορές, φάρμακα). Το «σωστό» ποσό εξαρτάται από μέγεθος οικογένειας και ανάγκες.
Σε τι χαρτονομίσματα/κέρματα;
Όχι μόνο μεγάλα χαρτονομίσματα. Μείγμα μικρών και μεσαίων αξιών (π.χ. €5–€20 και κέρματα) για να μπορείς να πληρώσεις όταν δεν υπάρχουν ρέστα ή όταν μικρά μαγαζιά δουλεύουν «χειροκίνητα».
Πού τα φυλάμε και πώς τα ανανεώνουμε;
Σε ασφαλές, στεγνό, διακριτικό σημείο στο σπίτι (όχι όλα στο ίδιο μέρος). Κάνουμε «περιστροφή» κάθε λίγους μήνες: χρησιμοποιούμε μέρος και το αναπληρώνουμε, ώστε να μένουν πάντα αξιοποιήσιμα.
Δεν αρκεί το «να σηκώσω από ΑΤΜ αν χρειαστεί»;
Όχι πάντα. Σε κρίσεις τα ΑΤΜ μπορεί να τεθούν εκτός ή να έχουν όρια/ουρές/έλλειψη ρευστού. Το προ-διαθέσιμο μικρό απόθεμα εξαλείφει το ρίσκο να βρεθείς χωρίς μέσο πληρωμής.
