Αναδρομική ισχύ στον τρόπο υπολογισμού των τόκων στα δάνεια του νόμου Κατσέλη φέρεται να προβλέπει η εισήγηση της απόφασης της Ολομέλειας του Αρείου Πάγου, η οποία αναμένεται να καθαρογραφεί και να δημοσιοποιηθεί το αμέσως επόμενο διάστημα. To ότι ο νέος τρόπος εκτοκισμού θα εφαρμοστεί αναδρομικά, διευρύνει σημαντικά τις επιπτώσεις για τράπεζες, funds και εταιρείες διαχείρισης απαιτήσεων.
Η Ολομέλεια του Αρείου Πάγου έκρινε ότι ο ανατοκισμός των δανείων του νόμου Κατσέλη πρέπει να γίνεται επί της μηνιαίας δόσης και όχι επί του συνολικού άληκτου κεφαλαίου. Η κρίση αυτή δίνει σημαντική ανάσα σε εκατοντάδες χιλιάδες δανειολήπτες και ιδίως σε όσους έχουν εντάξει την πρώτη κατοικία τους στο καθεστώς προστασίας του νόμου, προκαλώντας ταυτόχρονα έντονο προβληματισμό σε τράπεζες και funds, που εκτιμούν ότι η συνολική ζημία μπορεί να φθάσει τα 1,3 δισ. ευρώ. Παράλληλα, το Δημόσιο καλείται να αποτιμήσει το ενδεχόμενο κόστος που μπορεί να προκύψει για τον μηχανισμό κρατικών εγγυήσεων «Ηρακλής», μέσω του οποίου έχουν τιτλοποιηθεί τα συγκεκριμένα δάνεια.
Η απόφαση του Αρείου Πάγου ανατρέπει τον πυρήνα του μέχρι σήμερα υπολογισμού των δανείων αυτών, μετατρέποντάς τα ουσιαστικά από τοκοχρεολυτικά σε οφειλές με ελάχιστο τόκο. Ενδεικτικό είναι ότι για δάνειο 100.000 ευρώ με επιτόκιο 3% και διάρκεια 20 ετών, ο εκτοκισμός επί του συνολικού κεφαλαίου οδηγεί σε συνολική οφειλή 135.000 ευρώ, ενώ με τον εκτοκισμό μόνο της μηνιαίας δόσης οι συνολικοί τόκοι περιορίζονται σε περίπου 3.000 ευρώ για όλη τη διάρκεια της αποπληρωμής. Το Ανώτατο Δικαστήριο έκρινε ότι η μέχρι σήμερα πρακτική αλλοίωνε τον κοινωνικό και προστατευτικό χαρακτήρα του νόμου Κατσέλη, επιβαρύνοντας υπέρμετρα τους δανειολήπτες, ιδίως μετά την άνοδο των επιτοκίων την περίοδο 2022-2024.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
Τράπεζες και funds καλούνται πλέον σε «μηδενισμό του κοντέρ» και σε εφαρμογή νέας φόρμουλας, προκειμένου να επανυπολογίσουν τους τόκους που έχουν έως σήμερα καταλογιστεί στους δανειολήπτες του νόμου Κατσέλη. Αντίστοιχα, οι δανειολήπτες αναμένεται να διεκδικήσουν αναδρομικά ποσά, είτε με επιστροφή χρημάτων είτε με συμψηφισμό μελλοντικών δόσεων. Το ακριβές ύψος των δανείων που επηρεάζονται παραμένει ασαφές, καθώς από το αρχικό ποσό των περίπου 17 δισ. ευρώ που είχαν ενταχθεί στην προστασία του νόμου, σημαντικό μέρος έχει «κουρευτεί» ή αποπληρωθεί. Άλλες εκτιμήσεις τοποθετούν το υπόλοιπο κοντά στα 12 δισ. ευρώ, χωρίς να είναι σαφές αν το ποσό αυτό αφορά την αρχική οφειλή ή το ύψος της μετά τη δικαστική ρύθμιση.
Σήμερα στα χαρτοφυλάκια των τραπεζών παραμένουν εξυπηρετούμενα δάνεια του νόμου Κατσέλη ύψους περίπου 400 εκατ. ευρώ, ενώ στους servicers έχουν μεταφερθεί δάνεια που εκτιμώνται κοντά στα 4,5 δισ. ευρώ. Κρίσιμη παράμετρος για την τελική έκταση των επιπτώσεων αποτελεί το αν η απόφαση του Αρείου Πάγου αφορά δάνεια σταθερού ή κυμαινόμενου επιτοκίου. Σύμφωνα με εκτιμήσεις τραπεζών και εταιρειών διαχείρισης, το 75%-80% των δανείων του νόμου Κατσέλη είχε χορηγηθεί με κυμαινόμενο επιτόκιο και μόνο το υπόλοιπο με σταθερό, γεγονός που διευρύνει σημαντικά την περίμετρο των δανείων που επηρεάζονται.
Σύμφωνα με εκτιμήσεις των servicers, το κόστος από την ανατροπή της πάγιας πρακτικής υπολογίζεται σε περίπου 1,3 δισ. ευρώ, ενώ δεν αποκλείεται να τεθεί και ζήτημα αναθεώρησης των επιχειρησιακών σχεδίων των τιτλοποιήσεων του «Ηρακλή». Τραπεζικοί κύκλοι εκφράζουν ανησυχία και για το ενδεχόμενο να ανοίξει ο δρόμος για αντίστοιχες διεκδικήσεις και από άλλες κατηγορίες οφειλετών, όπως όσοι έχουν ενταχθεί στον εξωδικαστικό μηχανισμό.
Τέλος, ο αναδρομικός επανυπολογισμός των τόκων στα δάνεια του νόμου Κατσέλη ευνοεί τους δανειολήπτες με πολλαπλούς και απτούς τρόπους, καθώς μειώνει δραστικά τόσο το συνολικό ύψος της οφειλής όσο και τη μηνιαία επιβάρυνση, ενώ ανοίγει και τον δρόμο για επιστροφές ή συμψηφισμούς ποσών που έχουν ήδη καταβληθεί.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί δάνειο 100.000 ευρώ, ρυθμισμένο στο πλαίσιο του νόμου Κατσέλη με επιτόκιο 3% και διάρκεια αποπληρωμής 20 ετών. Με τον έως σήμερα τρόπο εκτοκισμού επί του συνόλου του κεφαλαίου, η συνολική οφειλή διαμορφώνεται περίπου στα 135.000 ευρώ, με μηνιαία δόση κοντά στα 560 ευρώ. Με τον νέο τρόπο, όπου ο τόκος υπολογίζεται μόνο επί της μηνιαίας δόσης, η δόση περιορίζεται περίπου στα 416 ευρώ, ενώ οι συνολικοί τόκοι σε βάθος 20ετίας δεν ξεπερνούν τα 3.000 ευρώ. Η διαφορά μεταφράζεται σε άμεση μείωση της μηνιαίας επιβάρυνσης και σε εξοικονόμηση δεκάδων χιλιάδων ευρώ για τον δανειολήπτη.
Σε περιπτώσεις δανείων με «κούρεμα» λόγω προστασίας της πρώτης κατοικίας, το όφελος είναι ακόμη μεγαλύτερο. Για παράδειγμα, οφειλή 150.000 ευρώ που έχει περιοριστεί δικαστικά στα 100.000 ευρώ, επειδή αυτή είναι η εμπορική αξία του ακινήτου, αντιμετωπιζόταν στην πράξη ως νέο τοκοχρεολυτικό δάνειο. Ο αναδρομικός επανυπολογισμός ακυρώνει αυτή τη λογική, καθώς το «κουρεμένο» ποσό δεν επανεκτοκίζεται ως νέο κεφάλαιο, με αποτέλεσμα να μειώνεται σημαντικά το υπόλοιπο που απομένει προς αποπληρωμή.
Ιδιαίτερα ευνοημένοι εμφανίζονται και όσοι δανειολήπτες συνέχισαν να πληρώνουν κανονικά τις δόσεις τους τα προηγούμενα χρόνια, ακόμη και μετά την άνοδο των επιτοκίων την περίοδο 2022-2024. Για αυτούς, ο αναδρομικός επανυπολογισμός μπορεί να οδηγήσει σε επιστροφή χρημάτων ή σε συμψηφισμό με μελλοντικές δόσεις, καθώς αποδεικνύεται ότι έχουν καταβάλει τόκους που δεν θα έπρεπε να είχαν χρεωθεί με βάση τη νέα ερμηνεία του νόμου.
Παράλληλα, δανειολήπτες με κυμαινόμενο επιτόκιο –που αποτελούν τη συντριπτική πλειονότητα των ενταγμένων στον νόμο Κατσέλη– προστατεύονται από τις διακυμάνσεις των επιτοκίων, καθώς ο τόκος στη μηνιαία δόση παραμένει εξαιρετικά χαμηλός και δεν «φουσκώνει» τη συνολική οφειλή, ακόμη και σε περιόδους έντονης νομισματικής σύσφιγξης.
