Σήμερα, η Ελλάδα δανείζεται από τις αγορές με όρους που πριν λίγα χρόνια φάνταζαν αδιανόητοι. Το δεκαετές ομόλογο του Δημοσίου έχει απόδοση 3,386%, ενώ η διαφορά του με το αντίστοιχο γερμανικό - το λεγόμενο spread ή risk premium - βρίσκεται στις 69 μονάδες βάσης. Για να το πούμε απλά: αν η Γερμανία δανείζεται με 2,696%, η Ελλάδα δανείζεται με 3,386%. Στην πράξη, αυτό σημαίνει ότι το ελληνικό κράτος πληρώνει λίγο παραπάνω από το γερμανικό, αλλά όχι υπερβολικά περισσότερο, για να βρει χρήματα από τις διεθνείς αγορές.
Η εικόνα αυτή δείχνει εμπιστοσύνη στην ελληνική οικονομία. Θυμόμαστε όλοι την εποχή της κρίσης χρέους, όταν οι αποδόσεις των ελληνικών ομολόγων ξεπερνούσαν το 30% και οι επενδυτές δεν άγγιζαν τα ελληνικά χρεόγραφα. Σήμερα η κατάσταση είναι εντελώς διαφορετική: η χώρα θεωρείται αξιόπιστη, οι δημοσιονομικοί δείκτες βελτιώνονται και οι αγορές αγοράζουν ελληνικό χρέος χωρίς ενδοιασμούς.
Όμως, όπως μας θυμίζει νέα μελέτη του ΔΝΤ (Euro Area Financial Fragmentation and Bond Market Stability), αυτή η ισορροπία είναι εύθραυστη. Όταν υπάρχει διεθνής αναταραχή - π.χ. αύξηση επιτοκίων στις ΗΠΑ ή μια γεωπολιτική κρίση-, οι επενδυτές συχνά εγκαταλείπουν πιο «ευάλωτες» χώρες όπως η Ελλάδα και στρέφονται στα λεγόμενα ασφαλή καταφύγια (σ.σ. τη Γερμανία). Σε αυτή την περίπτωση τα ελληνικά spreads θα πάρουν ξανά την ανιούσα.
Η μελέτη του ΔΝΤ προσπαθεί να περιγράψει τι σημαίνει «χρηματοπιστωτικός κατακερματισμός» στην ευρωζώνη και πώς αυτός επηρεάζει την ασφάλεια και τη σταθερότητα των αγορών ομολόγων. Με τον όρο κατακερματισμός περιγράφεται η κατάσταση όπου οι αγορές των χωρών της ευρωζώνης δεν κινούνται όλες μαζί με τον ίδιο τρόπο, αλλά «σπάνε» σε ομάδες: κάποιες χώρες θεωρούνται πιο ισχυρές και κάποιες πιο αδύναμες. Έτσι, όταν εμφανίζεται ένας διεθνής «κλυδωνισμός» (δηλαδή ένα σοκ στις αγορές, όπως μια κρίση ή μια μεγάλη αλλαγή στα επιτόκια), οι αντιδράσεις στις αποδόσεις των ομολόγων δεν είναι ίδιες για όλους.
Οι ερευνητές έφτιαξαν έναν ειδικό δείκτη που δείχνει πότε η ευρωζώνη βρίσκεται σε φάση μεγαλύτερου κατακερματισμού, δηλαδή πότε οι αγορές των χωρών κινούνται σε αντίθετες κατευθύνσεις. Στη συνέχεια, δοκίμασαν να δουν πώς επηρεάζονται τα ασφάλιστρα κινδύνου (τα λεγόμενα CDS) και τα εταιρικά ομόλογα όταν προκύπτουν τέτοια παγκόσμια σοκ.
Το βασικό τους συμπέρασμα είναι ότι, όταν ο κατακερματισμός είναι υψηλός, οι αγορές γίνονται πιο ευάλωτες: τα spreads και τα ασφάλιστρα κινδύνου ανεβαίνουν πιο απότομα με κάθε διεθνή αναταραχή. Με άλλα λόγια, σε περιόδους που η ευρωζώνη δεν «λειτουργεί σαν ένα σώμα» αλλά σαν κομμάτια με διαφορετικές ταχύτητες, τότε όλοι είναι πιο εκτεθειμένοι - και οι «αδύναμοι» και οι «ισχυροί».
Η μελέτη του ΔΝΤ καταλήγει ότι όσο πιο πολύ δουλεύει η ευρωζώνη για να έχει πιο ενιαία και δεμένη χρηματοπιστωτική αγορά, τόσο πιο ανθεκτικά θα είναι τα ομόλογα και τόσο μικρότερος ο κίνδυνος να έχουμε ξανά μεγάλες αναταράξεις όπως αυτές που ζήσαμε στην κρίση χρέους.
Προς το παρόν, πάντως, η εικόνα για την Ελλάδα είναι θετική. Το χαμηλό κόστος δανεισμού δίνει χώρο στη χώρα να σχεδιάσει με μεγαλύτερη άνεση την εξυπηρέτηση του χρέους. Παράλληλα, η διάρθρωση του χρέους - με μακροχρόνιες ωριμάνσεις και «μαξιλάρι» ρευστότητας - προσφέρει ασφάλεια. Με πιο απλά λόγια, η Ελλάδα δεν απειλείται από τον «κατακερματισμό» γιατί έχει ακόμα γεμάτο πορτοφόλι και δεν εξαρτάται κάθε μέρα από το αν θα βρει αγοραστές για τα ομόλογά της.
