Έχετε παρατηρήσει κάποιον να χαμηλώνει το βλέμμα ή να κοιτάζει αλλού την ώρα που μιλάτε μαζί του; Αν μέχρι σήμερα θεωρούσατε ότι πρόκειται για ένδειξη ντροπαλότητας, αμηχανίας ή ακόμη και έλλειψης ενδιαφέροντος, η ψυχολογία δίνει μια διαφορετική διάσταση στη συγκεκριμένη συμπεριφορά.
Η αποφυγή της οπτικής επαφής αποτελεί ένα συχνό φαινόμενο στις καθημερινές συζητήσεις. Ωστόσο, σύμφωνα με ερευνητικά ευρήματα που έχουν δημοσιευτεί σε επιστημονικά περιοδικά, μεταξύ των οποίων τα Frontiers in Psychology και Cognition, το να κοιτάζει κάποιος προς τα κάτω ενώ μιλά μπορεί να αποτελεί κυρίως έναν τρόπο να συγκεντρωθεί σε αυτό που θέλει να πει.
Η οπτική επαφή απαιτεί συγκέντρωση
Οι ερευνητές έχουν εξετάσει τον τρόπο με τον οποίο η οπτική επαφή επηρεάζει τη διαδικασία της σκέψης και της ομιλίας. Σε σχετική ανάλυση 29 συζητήσεων μεταξύ ενηλίκων, παρατηρήθηκε ότι η απομάκρυνση του βλέμματος δεν συνδέεται απαραίτητα με ντροπή ή κακή κοινωνική συμπεριφορά.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
Αντίθετα, μπορεί να λειτουργεί ως ένας τρόπος περιορισμού των εξωτερικών ερεθισμάτων, ώστε το άτομο να επικεντρωθεί περισσότερο στη σκέψη του και να οργανώσει καλύτερα όσα θέλει να εκφράσει.
Η οπτική επαφή, από την άλλη πλευρά, έχει σημαντικό ρόλο στη συνομιλία. Επιτρέπει στον ομιλητή να παρακολουθεί τις αντιδράσεις του συνομιλητή του, ενώ παράλληλα βοηθά στη ρύθμιση της σειράς με την οποία εξελίσσεται μια συζήτηση και στο να αποφεύγονται οι διακοπές.
Όσο πιο δύσκολη η σκέψη, τόσο πιο πιθανό να κοιτάξουμε αλλού
Ένα ακόμη ενδιαφέρον στοιχείο προκύπτει από έρευνα που έχει δημοσιευτεί στο Cognition. Η διατήρηση της οπτικής επαφής μπορεί σε ορισμένες περιπτώσεις να δυσκολεύει την εκτέλεση λεκτικών εργασιών.
Οι συμμετέχοντες χρειάζονταν περισσότερο χρόνο για να βρουν και να διατυπώσουν τις κατάλληλες λέξεις όταν έπρεπε ταυτόχρονα να κοιτούν τον συνομιλητή τους. Μάλιστα, η επίδραση αυτή γινόταν εντονότερη όσο αυξανόταν η δυσκολία της νοητικής εργασίας.
Με άλλα λόγια, όταν κάποιος προσπαθεί να βρει τις σωστές λέξεις, να θυμηθεί μια πληροφορία ή να διατυπώσει μια πιο σύνθετη απάντηση, το να απομακρύνει για λίγο το βλέμμα του μπορεί να τον βοηθήσει να επικεντρωθεί στη σκέψη του.
Δεν σημαίνει απαραίτητα αμηχανία
Η συγκεκριμένη συμπεριφορά, επομένως, δεν θα πρέπει να ερμηνεύεται αυτόματα ως ένδειξη ντροπής ή ανασφάλειας. Σε αρκετές περιπτώσεις μπορεί να αποτελεί μια αυθόρμητη στρατηγική συγκέντρωσης.
Η προσωρινή απομάκρυνση του βλέμματος ενδέχεται να μειώνει την πίεση που δημιουργεί η άμεση κοινωνική αλληλεπίδραση και να επιτρέπει στον εγκέφαλο να επικεντρωθεί περισσότερο στην παραγωγή του λόγου.
Αυτό δεν σημαίνει, βέβαια, ότι κάθε άνθρωπος που αποφεύγει την οπτική επαφή το κάνει για τον ίδιο λόγο. Η συμπεριφορά πρέπει να εξετάζεται πάντα σε συνάρτηση με το πλαίσιο, τη σχέση μεταξύ των δύο ανθρώπων και τις υπόλοιπες ενδείξεις της επικοινωνίας.
