Όταν κάποιος χαμηλώνει το βλέμμα στη διάρκεια μιας συζήτησης, η κίνηση συχνά ερμηνεύεται ως ντροπή, ανασφάλεια ή έλλειψη ενδιαφέροντος. Ωστόσο, η απομάκρυνση των ματιών από τον συνομιλητή μπορεί να συνδέεται και με την προσπάθεια συγκέντρωσης: την αναζήτηση μιας λέξης, την επεξεργασία μιας ερώτησης ή την οργάνωση της απάντησης.
Όπως επισημαίνει δημοσίευμα του Radio Mitre, που παρουσιάζει σχετικές ψυχολογικές έρευνες, το χαμηλωμένο βλέμμα δεν έχει μία σταθερή ερμηνεία. Η σημασία του εξαρτάται από τη στιγμή στην οποία εμφανίζεται και από τη συνολική συμπεριφορά του ανθρώπου που έχουμε απέναντί μας. Radio Mitre
Όταν η οπτική επαφή δυσκολεύει τη σκέψη
Μια μελέτη των Σόγκο Κατζιμούρα και Μίτσιο Νομούρα, από το Πανεπιστήμιο του Κιότο, η οποία δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Cognition το 2016, εξέτασε τη σχέση ανάμεσα στο βλέμμα και στη λεκτική επεξεργασία.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
Οι συμμετέχοντες παρακολουθούσαν βίντεο προσώπων που είτε κοιτούσαν προς αυτούς είτε είχαν στραμμένο αλλού το βλέμμα, ενώ εκτελούσαν μια δοκιμασία παραγωγής ρημάτων. Η αναζήτηση της απάντησης καθυστερούσε περισσότερο όταν το πρόσωπο τους κοιτούσε άμεσα, αλλά μόνο στις συνθήκες όπου ήταν αυξημένες τόσο οι απαιτήσεις ανάκλησης όσο και επιλογής λέξεων.
Το αποτέλεσμα υποστηρίζει την υπόθεση ότι η οπτική επαφή και η διαμόρφωση μιας λεκτικής απάντησης χρησιμοποιούν εν μέρει κοινούς νοητικούς πόρους. Με απλά λόγια, το να κοιτάμε κάποιον στα μάτια μπορεί, υπό συγκεκριμένες συνθήκες, να ανταγωνίζεται την προσπάθεια να βρούμε τι θα πούμε.
Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε άνθρωπος που κοιτάζει προς τα κάτω συγκεντρώνεται καλύτερα. Το πείραμα αφορούσε συγκεκριμένη εργαστηριακή δοκιμασία και δεν αποτελεί γενικό κανόνα για όλες τις καθημερινές συζητήσεις.
Το βλέμμα οργανώνει τη συζήτηση
Η οπτική επαφή έχει επίσης ρόλο στον συντονισμό της επικοινωνίας. Ανασκόπηση 29 ερευνητικών άρθρων, δημοσιευμένη στο Frontiers in Psychology, έδειξε ότι το βλέμμα βοηθά στην παραχώρηση του λόγου, στην παρακολούθηση της συζήτησης και στην αντιμετώπιση διακοπών ή δυσκολιών στην επικοινωνία.
Οι ερευνητές διαπίστωσαν, ωστόσο, μικρότερη συμφωνία μεταξύ των μελετών σχετικά με τον ρόλο του βλέμματος στην έναρξη της ομιλίας. Επομένως, ακόμη και οι λειτουργίες του μέσα στον διάλογο δεν περιγράφονται όλες με την ίδια βεβαιότητα.
Μία κίνηση δεν αρκεί για συμπεράσματα
Το κρίσιμο στοιχείο είναι το πλαίσιο. Κάποιος μπορεί να απομακρύνει στιγμιαία το βλέμμα πριν απαντήσει σε μια δύσκολη ερώτηση και στη συνέχεια να συνεχίσει ενεργά τη συζήτηση. Αυτή η εικόνα διαφέρει από μια συνομιλία με ελάχιστες απαντήσεις, απουσία ανταπόκρισης και επανειλημμένες προσπάθειες διακοπής της επαφής.
Ούτε η αδιαφορία ούτε η ντροπαλότητα μπορούν να συναχθούν με ασφάλεια από μια μεμονωμένη κίνηση των ματιών. Η προσεκτικότερη προσέγγιση είναι να συνεκτιμώνται τα λόγια, οι αντιδράσεις και η εξέλιξη της συζήτησης, χωρίς το χαμηλωμένο βλέμμα να μετατρέπεται αυτόματα σε ετικέτα για την προσωπικότητα ή τις προθέσεις κάποιου.
