Μια αμφιλεγόμενη συμφωνία για τα θαλάσσια σύνορα μεταξύ Λιβύης και Τουρκίας έχει προκαλέσει την οργή της Ελλάδας, την ενόχληση της Ευρωπαϊκής Ένωσης - και ενδέχεται να παρεισφρήσει στη Σύνοδο Κορυφής των ηγετών της ΕΕ την Παρασκευή.
Σύμφωνα με ανώτερο αξιωματούχο στην Αθήνας που μίλησε στο Politico υπό τον όρο της ανωνυμίας, ο Κυριάκος Μητσοτάκης θα θέσει το ζήτημα κατά τη διάρκεια της άτυπης συνάντησης των ηγετών της ΕΕ στο Δουβλίνο. Η Σύνοδος Κορυφής υποτίθεται ότι θα επικεντρωθεί στην Τεχνητή Νοημοσύνη (AI) και την Ουκρανία.
Η διαμάχη επικεντρώνεται σε μια συμφωνία Τουρκίας-Λιβύης που διεκδικεί έναν διάδρομο στην Ανατολική Μεσόγειο μεταξύ Ελλάδας και Κύπρου - ύδατα τα οποία η Αθήνα τονίζει ότι εμπίπτουν αποκλειστικά στη δική της Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη (ΑΟΖ) και όπου η ΕΕ έχει υποστηρίξει έργα ενέργειας και συνδεσιμότητας.
«Η Ελλάδα έχει δηλώσει ρητά... ότι σε περίπτωση οποιασδήποτε κλιμάκωσης, θα ζητήσει κυρώσεις και υποστήριξη από την Ευρωπαϊκή Ένωση», δήλωσε την περασμένη εβδομάδα σε συνέντευξή του ο υπουργός Εξωτερικών της Ελλάδας, Γιώργος Γεραπετρίτης.
Παρά το γεγονός ότι είναι σύμμαχοι στο ΝΑΤΟ, η Ελλάδα και η Τουρκία βρίσκονται σε διαμάχη για τα θαλάσσια σύνορα και τις επικαλυπτόμενες διεκδικήσεις στις υφαλοκρηπίδες τους. Η Αθήνα φοβάται ότι η Άγκυρα θα μπορούσε να επικαλεστεί τη συμφωνία με τη Λιβύη για να αμφισβητήσει τις υπεράκτιες έρευνες νότια της Κρήτης και το χρηματοδοτούμενο από την ΕΕ υποθαλάσσιο καλώδιο ηλεκτρικής ενέργειας που συνδέει την Ελλάδα με την Κύπρο, μετατρέποντας και τα δύο έργα σε εστίες έντασης.
Η Τουρκία υπέγραψε τη συμφωνία το 2019 με την αναγνωρισμένη από τον ΟΗΕ κυβέρνηση της Λιβύης στην Τρίπολη, ενώ εγκρίθηκε ομόφωνα από τις αντίπαλες αρχές στην ανατολική Λιβύη στις 20 Οκτωβρίου.
Η ΕΕ αντέδρασε αμέσως.
«Η συμφωνία αυτή παραβιάζει τα κυριαρχικά δικαιώματα τρίτων κρατών, δεν συμμορφώνεται με το Δίκαιο της Θάλασσας και είναι άκυρη και ανυπόστατη», ανέφερε κοινή δήλωση των επικεφαλής της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου στις 20 Οκτωβρίου.
Η Αίγυπτος απέρριψε επίσης το σύμφωνο οριοθέτησης, όπως έκαναν το Μπαχρέιν, η Κύπρος, το Ισραήλ και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα.
Το τουρκικό τπουργείο Εξωτερικών κατηγόρησε τις Βρυξέλλες ότι υιοθετούν αυτό που αποκάλεσε «μαξιμαλιστικές και παράνομες» θέσεις της Ελλάδας και της Κύπρου, οι οποίες ήταν «αποκομμένες από την πραγματικότητα».
«Περιμένουμε να σεβαστούν την κοινή βούληση της χώρας μας και της Λιβύης», δήλωσε ο τούρκος πρόεδρος Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν κατά τη διάρκεια πρόσφατης συνεδρίασης του Υπουργικού Συμβουλίου.
Ο Μητσοτάκης έθεσε το ζήτημα στη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ τον περασμένο μήνα, και η Αθήνα πιέζει τώρα την υπόλοιπη ΕΕ για αυστηρότερη δράση.
«Δεν υπάρχει προηγούμενο για μια τέτοια διαγώνια οριοθέτηση», δήλωσε από τη Νέα Υόρκη, κρατώντας έναν χάρτη για να εξηγήσει τη θέση της Ελλάδας. «Η γεωγραφία δεν μπορεί να ξαναγραφτεί... και τα κυριαρχικά δικαιώματα δεν μπορούν να διαγραφούν με τη σχεδίαση αυθαίρετων γραμμών σε έναν χάρτη».
Η υποθαλάσσια οριοθέτηση των συνόρων αποτελεί μέρος μιας ευρύτερης τουρκικής πολιτικής για την υπογράμμιση της κυριαρχίας της στις παράκτιες περιοχές. Η Άγκυρα στοχεύει να κωδικοποιήσει αυτό που αποκαλεί δόγμα της «Γαλάζιας Πατρίδας» έως το τέλος του έτους.
Η μεγάλη δοκιμασία
Η Ελλάδα και η Κύπρος προειδοποιούν ότι οι διεκδικήσεις της Τουρκίας θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν για το μπλοκάρισμα στρατηγικών έργων στην Ανατολική Μεσόγειο.
Η τελευταία έκθεση της ΕΕ για την «κολλημένη» πορεία ένταξης της Τουρκίας αναφέρθηκε ειδικά στη συνεχιζόμενη παρακώλυση από την Άγκυρα της ηλεκτρικής διασύνδεσης ύψους 1,9 δισεκατομμυρίων ευρώ μεταξύ Ελλάδας και Κύπρου. Το έργο διακόπηκε το 2024 εν μέσω αντιπαράθεσης μεταξύ Αθήνας και Άγκυρας.
Πριν από τρεις μήνες, η γαλλική εταιρεία Meridiam έγινε ο πλειοψηφικός μέτοχος του έργου.
Την Τρίτη, ένα γαλλικό σκάφος απέπλευσε από το Ηράκλειο της Κρήτης για να ξεκινήσει τις εργασίες για το έργο. Ο Γεραπετρίτης δήλωσε σε κοινοβουλευτική επιτροπή την περασμένη εβδομάδα ότι η Αθήνα προετοιμάζεται για μια τουρκική αντίδραση.
Η ένταση σχετικά με τα θαλάσσια σύνορα και το ενεργειακό έργο έρχεται την ώρα που οι ήδη δύσκολες σχέσεις της Τουρκίας με την ΕΕ - από την προστασία της αυτοκινητοβιομηχανίας έως τον ρόλο της Άγκυρας στην ασφάλεια της Μαύρης Θάλασσας - δέχονται μεγαλύτερη πίεση, σημείωσε ο αναλυτής του Carnegie Europe για θέματα Τουρκίας, Marc Pierini.
«Στην Ανατολική Μεσόγειο, αρκετές αποκλίσεις σχετικά με τα θαλάσσια σύνορα έχουν διευρύνει το χάσμα μεταξύ της Τουρκίας και των κυβερνήσεων της ΕΕ», έγραψε ο Pierini.
