Μια εντυπωσιακή αρχαιολογική ανακάλυψη, που παρέμενε ανεξήγητη για περισσότερα από 60 χρόνια, έρχεται να αποκαλύψει μια απρόσμενη σύνδεση της Εποχής του Χαλκού με το διάστημα. Δύο αντικείμενα που εντοπίστηκαν το 1963 σε έναν σπουδαίο προϊστορικό θησαυρό στην Ισπανία αποδείχθηκε, έπειτα από σύγχρονες χημικές αναλύσεις, ότι κατασκευάστηκαν από μετεωριτικό σίδηρο.
Η ανακάλυψη έγινε τον Δεκέμβριο του 1963, κατά τη διάρκεια αρχαιολογικών ανασκαφών κοντά στην πόλη Βιγιένα (Villena), στη νοτιοανατολική Ισπανία. Επικεφαλής της έρευνας ήταν ο αρχαιολόγος Χοσέ Μαρία Σολέρ, ο οποίος έφερε στο φως μια εντυπωσιακή συλλογή πολύτιμων αντικειμένων της Εποχής του Χαλκού, γνωστή σήμερα ως «Θησαυρός της Βιγιένα».
Στο σύνολο, το οποίο φυλάσσεται στο Αρχαιολογικό Μουσείο της Βιγιένα, περιλαμβάνονται δεκάδες αντικείμενα από χρυσό, ασήμι και άλλα υλικά. Ανάμεσά τους, ωστόσο, υπήρχαν δύο ασυνήθιστα ευρήματα: μια μεταλλική ταινία, που εκτιμάται ότι αποτελούσε βραχιόλι, και μια μικρή κοίλη σφαίρα, η οποία ενδεχομένως χρησίμευε ως διακοσμητικό κάλυμμα στη λαβή σπαθιού ή τελετουργικού σκήπτρου.
Σε αντίθεση με τα υπόλοιπα λαμπερά χρυσά αντικείμενα, τα δύο συγκεκριμένα ευρήματα είχαν σκούρο χρώμα και έντονα σημάδια οξείδωσης. Η ασυνήθιστη σύστασή τους προβλημάτιζε τους αρχαιολόγους από την πρώτη στιγμή, χωρίς να έχει καταστεί δυνατό να προσδιοριστεί με βεβαιότητα η προέλευση του μετάλλου τους.
Οι αναλύσεις αποκάλυψαν τη διαστημική προέλευση
Η απάντηση ήρθε έξι δεκαετίες αργότερα, όταν ο συνταξιούχος συντηρητής μουσείου Σαλβαδόρ Ροβίρα-Γιόρενς συνεργάστηκε με τους ερευνητές Ιγνάθιο Μοντέρο Ρουίζ και Μαρτίνα Ρέντσι, προκειμένου να εξετάσουν τη σύσταση των δύο αντικειμένων.
Η επιστημονική ομάδα έλαβε μικροσκοπικά δείγματα από τα ευρήματα και τα υπέβαλε σε ανάλυση φασματομετρίας μάζας. Στόχος ήταν να εντοπιστούν χημικά στοιχεία που θα μπορούσαν να αποκαλύψουν εάν το μέταλλο προερχόταν από τη Γη ή από κάποιον μετεωρίτη.
Καθοριστικό ρόλο έπαιξε η παρουσία νικελίου σε συνδυασμό με τον σίδηρο. Οι συγκεκριμένοι συνδυασμοί και οι συγκεντρώσεις των στοιχείων αποτελούν σημαντικές ενδείξεις για τη μετεωριτική προέλευση ενός μετάλλου.
Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι τόσο το βραχιόλι όσο και η κοίλη σφαίρα είχαν κατασκευαστεί από σίδηρο που προερχόταν από μετεωρίτη, ο οποίος είχε πέσει στη Γη.
Η σχετική μελέτη δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Trabajos de Prehistoria. Οι ερευνητές, πάντως, επισημαίνουν ότι τα συμπεράσματα παραμένουν προκαταρκτικά, καθώς η έντονη διάβρωση που έχει υποστεί το μέταλλο στο πέρασμα των χιλιετιών ενδέχεται να έχει αλλοιώσει τη χημική του σύσταση. Για τον λόγο αυτό, προτείνουν τη διενέργεια πρόσθετων εξετάσεων, μεταξύ άλλων με φορητές συσκευές ακτίνων Χ, ώστε να επιβεβαιωθούν τα ευρήματα χωρίς να προκληθεί φθορά στα πολύτιμα αντικείμενα.
Εφόσον επιβεβαιωθούν πλήρως, τα δύο αντικείμενα θα αποτελούν τα αρχαιότερα γνωστά ευρήματα από μετεωριτικό σίδηρο που έχουν εντοπιστεί στην Ιβηρική Χερσόνησο.
Γιατί ο σίδηρος μετεωρίτη ήταν τόσο πολύτιμος
Η σημασία της ανακάλυψης γίνεται ακόμη μεγαλύτερη αν ληφθεί υπόψη η εποχή κατά την οποία κατασκευάστηκαν τα αντικείμενα. Οι επιστήμονες τοποθετούν τη δημιουργία τους μεταξύ του 1400 και του 1200 π.Χ., δηλαδή στην Ύστερη Εποχή του Χαλκού.
Εκείνη την περίοδο, η συστηματική παραγωγή σιδήρου από γήινα μεταλλεύματα δεν είχε ακόμη εξαπλωθεί στη Δυτική Ευρώπη. Οι μεταλλουργοί χρησιμοποιούσαν κυρίως χαλκό και μπρούντζο, γεγονός που καθιστούσε τον σίδηρο από μετεωρίτες ένα εξαιρετικά σπάνιο και πολύτιμο υλικό.
Σε αντίθεση με τον κοινό σίδηρο, ο σίδηρος από μετεωρίτη μπορούσε να συλλεχθεί από θραύσματα ουράνιων σωμάτων που έπεφταν στη Γη. Εξαιτίας της σπανιότητάς του, οι αρχαίοι τεχνίτες τον αντιμετώπιζαν ως υλικό υψηλής αξίας, αντίστοιχης με εκείνης του χρυσού και του ασημιού.
Η σύνδεση με τον θησαυρό του Τουταγχαμών
Η χρήση μετεωριτικού σιδήρου δεν ήταν άγνωστη στους αρχαίους πολιτισμούς. Αντίστοιχα αντικείμενα έχουν εντοπιστεί και σε άλλες περιοχές της ανατολικής Μεσογείου, με χαρακτηριστικότερο παράδειγμα το περίφημο τελετουργικό στιλέτο που βρέθηκε στον τάφο του φαραώ Τουταγχαμών.
Οι ερευνητές εκτιμούν ότι τα δύο αντικείμενα από τη Βιγιένα ενδέχεται να έφτασαν στην Ισπανία μέσω εμπορικών δικτύων μεγάλων αποστάσεων, τα οποία συνέδεαν τη δυτική με την ανατολική Μεσόγειο.
Άλλωστε, μέχρι σήμερα δεν υπάρχουν σαφείς ενδείξεις ότι οι τοπικές κοινότητες της προϊστορικής Ισπανίας διέθεταν την τεχνογνωσία για την επεξεργασία μετεωριτικού σιδήρου. Έτσι, η ανακάλυψη δεν φωτίζει μόνο τις μεταλλουργικές γνώσεις της Εποχής του Χαλκού, αλλά ενισχύει και την εικόνα ενός ευρύτερου δικτύου ανταλλαγών και επαφών μεταξύ των αρχαίων πολιτισμών.
Πηγή: futura-sciences.com
