Ένα κίνημα που γεννήθηκε μέσα από μια τραγωδία κέρδισε τις εκλογές στη Σερβία. Ξεκίνησε με φοιτητικούς αποκλεισμούς δρόμων και εξελίχθηκε σε σχεδόν καθημερινές διαδηλώσεις, διαμορφώνοντας ένα εθνικό μέτωπο ενάντια στη διαφθορά.
Μέσα σε λιγότερο από δύο χρόνια, οι φοιτητές κατάφεραν να διαλύσουν την πολιτική κυριαρχία 14 ετών του Αλεξάνταρ Βούτσιτς, ο οποίος είδε την υποστήριξη προς το Σερβικό Προοδευτικό Κόμμα (SNS) να φθίνει σταδιακά και τελικά να καταρρέει σε μια αναμέτρηση που μετατράπηκε σε δημοψήφισμα για το μέλλον της Σερβίας.
Από το Βελιγράδι μέχρι το Νόβι Σαντ και τη Νις, το κλίμα ήταν ευφορικό καθώς υποστηρικτές συγκεντρώνονταν στα κέντρα των πόλεων ή μπροστά από τα γραφεία της «Φοιτητικής Λίστας». Σε ανάρτησή τους στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, οι φοιτητές διακήρυτταν: «Η Σερβία είναι ελεύθερη».
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
Η πιο συμβολική στιγμή ήταν η κατεδάφιση του λεγόμενου «Ćaciland», ενός καταυλισμού με σκηνές υπέρ του Βούτσιτς που είχε στηθεί πριν από 18 μήνες στο Πάρκο των Πρωτοπόρων στο κεντρικό Βελιγράδι, ως αντίβαρο στις κινητοποιήσεις των νέων που διαμαρτύρονταν για τους 16 νεκρούς στο Νόβι Σαντ. Οι μεταλλικοί φράχτες γκρεμίστηκαν εν μέσω συνθημάτων «Ο Βούτσιτς φεύγει».
Πώς οι φοιτητές άλλαξαν τη Σερβία
Δεν έχουν ηγέτες ούτε κάποιο πολιτικό υπόβαθρο, κι όμως το κίνημα «Φοιτητική Λίστα - Οι Φοιτητές Νικούν» κατάφερε να προσελκύσει αντικυβερνητικούς ψηφοφόρους από όλα τα στρώματα της σερβικής κοινωνίας.
Κατέβασαν υποψηφίους και για τις 250 έδρες του κοινοβουλίου, αλλά ανάμεσά τους δεν υπήρχε κανένας φοιτητής.
Ο επικεφαλής του ψηφοδελτίου και καρδιολόγος Ίλια Σρντάνοβιτς δήλωνε λίγες ημέρες πριν πως η ιστορία ξαναγράφεται: «Η δυναμική είναι ασταμάτητη [...] Προσφέρουμε στους πολίτες μας τις θεμελιώδεις αξίες μιας πολιτισμένης κοινωνίας, τις οποίες το προηγούμενο καθεστώς τους στέρησε για τελευταία φορά».
Όλα ξεκίνησαν την 1η Νοεμβρίου 2024, όταν κατέρρευσε το τσιμεντένιο στέγαστρο έξω από τον σιδηροδρομικό σταθμό του Νόβι Σαντ, της δεύτερης μεγαλύτερης πόλης της Σερβίας, αφήνοντας πίσως 16 ανθρώπους νεκρούς.
Η τραγωδία αναδείχθηκε σε εμβληματικό δείγμα της γενικευμένης διαφθοράς στη χώρα. Οι επικριτές του καθεστώτος συνέδεσαν τη μοιραία και ελαττωματική ανακαίνιση του σταθμού με τον ίδιο τον πρόεδρο.
«Όταν κατέρρευσε το στέγαστρο, ήταν η σταγόνα που ξεχείλισε το ποτήρι», αναφέρει η Έλενα Ιβάνοβ από τη δεξαμενή σκέψης Henry Jackson Society.
Ήταν μια φορτισμένη στιγμή που πυροδότησε μια σπίθα και μια εθνική εκστρατεία διαδηλώσεων και κινητοποιήσεων, η οποία - σύμφωνα με την ίδια - κέρδισε τις καρδιές και το μυαλό των Σέρβων με τρόπο που κανένα κόμμα της αντιπολίτευσης δεν είχε καταφέρει μέχρι τότε.
Από τις διαμαρτυρίες στην ευθεία αμφισβήτηση του Βούτσιτς
Αυτό που ξεκίνησε ως εβδομαδιαίες φοιτητικές διαμαρτυρίες με αίτημα τη δικαιοσύνη στους δρόμους και στις πανεπιστημιουπόλεις, σύντομα μετατράπηκε σε εθνικό κίνημα - συχνά σε τοπικό επίπεδο - που αγκάλιασε πολύ ευρύτερα τμήματα της σερβικής κοινωνίας, συμπεριλαμβανομένων αγροτών, ηθοποιών και δικαστών.
Το κυβερνών κόμμα (SNS) του Βούτσιτς κλονίστηκε φανερά και μέχρι τον Ιανουάριο του 2025 ο πρωθυπουργός είχε παραιτηθεί «για να εκτονωθεί η ένταση». Τον Μάρτιο του 2025 το Βελιγράδι γνώρισε τη μεγαλύτερη αντικυβερνητική διαδήλωση στην ιστορία της Σερβίας. Καθώς το ακέφαλο φοιτητικό κίνημα αποκτούσε όλο και μεγαλύτερη ισχύ, οργανώθηκε μέσω φοιτητικών συνελεύσεων.
Όταν ο Βούτσιτς προκήρυξε πρόωρες εκλογές τον περασμένο μήνα, οι φοιτητές ήταν έτοιμοι. «Μπόρεσαν να μετατρέψουν αυτή τη συναισθηματική ορμή σε μια συγκροτημένη οργάνωση και να εκπαιδεύσουν ανθρώπους για το πώς να περιφρουρήσουν τη διαφάνεια στα εκλογικά τμήματα», εξήγησε η Έλενα Ιβάνοβ.
«Το μήνυμα ήταν σαφές: κράτος δικαίου και όχι διακυβέρνηση μέσω της αυθαιρεσίας του νόμου», δήλωσε η Γκορντάνα Ντέλιτς, επικεφαλής του προγράμματος Βαλκανίων στο German Marshall Fund των ΗΠΑ, σημειώνοντας ότι η ψηφοφορία της Κυριακής λειτούργησε στην πράξη ως δημοψήφισμα.
Αρχικά, ο Βούτσιτς προσπάθησε να επαινέσει τους διαδηλωτές ως «καλοπροαίρετους», αλλά ενόψει των εκλογών τους κατηγόρησε ότι επιχειρούν να «καταστρέψουν» τη Σερβία. Ακόμη και μετά την παραδοχή της ήττας του το βράδυ της Κυριακής, εκτόξευσε τον ανυπόστατο ισχυρισμό ότι είχαν την υποστήριξη ανώνυμων «ευρωπαϊκών χωρών και του αμερικανικού βαθέος κράτους».
Ποιος θα κυβερνήσει τώρα τη Σερβία;
Ένα πράγμα είναι βέβαιο: δεν θα είναι οι φοιτητές, καθώς οι ίδιοι δεν ήταν υποψήφιοι. Αυτή ήταν μια υπολογισμένη απόφαση, καθώς το εκλογικό σώμα πιθανότατα δεν θα ψήφιζε μια λίστα υποψηφίων χωρίς πολιτική και εργασιακή εμπειρία.
Παρότι επικεφαλής του ψηφοδελτίου τους ήταν ο Ίλια Σρντάνοβιτς, καθηγητής καρδιολογίας στο Νόβι Σαντ, ο ίδιος δεν θεωρείται πιθανός πρωθυπουργός.
Λίγοι υποψήφιοι ξεχωρίζουν ως εν δυνάμει ηγέτες.
Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις των ανεξάρτητων εταιρειών δημοσκοπήσεων CeSID και Ipsos, 140 άτομα από τη λίστα κερδίζουν έδρα στο κοινοβούλιο. Ανάμεσά τους περιλαμβάνονται ο πρώην αστέρας του μπάσκετ Ντεγιάν Μποντιρόγκα (24ος στη λίστα), ο δημοφιλής ηθοποιός Τιχόμιρ Στάνιτς (8ος), ο τραγουδιστής της όπερας Νικόλα Μίκιτς (46ος), ο πρώην διοικητής της Εθνικής Τράπεζας της Σερβίας Ντεγιάν Σόσκιτς (27ος), καθώς και ένας ιδιαίτερα μεγάλος αριθμός καθηγητών πανεπιστημίου.
Το όνομα του Σόσκιτς έχει ακουστεί για την πρωθυπουργική θέση. Ο ίδιος έχει μιλήσει ανοιχτά για τις μεταρρυθμίσεις που σχεδιάζει στην οικονομία, ενώ έχει δεχθεί έντονη κριτική από τα φιλοκυβερνητικά μέσα ενημέρωσης.
Ποιο είναι το πρόγραμμα της Φοιτητικής Λίστας
Οι εκλεγμένοι βουλευτές θα έχουν το καθήκον να υλοποιήσουν αυτό που στην ουσία αποτελεί το προεκλογικό τους μανιφέστο.
Σύμφωνα με τα λόγια των ίδιων των φοιτητών, αναζητούσαν ανθρώπους που θα μπορούσαν να μπουν στους θεσμούς προκειμένου «να κάνουν τη δουλειά τους υπεύθυνα και να μην ξεχάσουν γιατί βρίσκονται εκεί». Βάσει ενός προγράμματος 11 σημείων, το φοιτητικό κίνημα επιδιώκει να:
- Καταπολεμήσει τη διαφθορά, ιδρύοντας μια ειδική αστυνομική μονάδα για τη σύλληψη των υπευθύνων.
- Καθαρίσει το Υπουργείο Εσωτερικών Υποθέσεων από αξιωματούχους που παραβίασαν τους κανόνες κατά τη καταστολή των διαδηλωτών ή που συνδέονται με το οργανωμένο έγκλημα.
- Μεταρρυθμίσει το στρεβλό τοπίο των ΜΜΕ στη Σερβία και να απελευθερώσει τη δημόσια τηλεόραση από τον πολιτικό έλεγχο.
- Σταματήσει τον διορισμό κομματικών εγκάθετων επικεφαλής στις δημόσιες επιχειρήσεις.
Θα επιβιώσει το φοιτητικό κίνημα;
Αν και δεν έχουν εκλεγεί, οι φοιτητές είναι εκείνοι που έδωσαν τις υποσχέσεις στον σερβικό λαό και θα δεχθούν πιέσεις να διασφαλίσουν την εφαρμογή του μανιφέστου τους.
Στους απλούς σέρβους πολίτες που επέλεξαν για να εκπροσωπήσουν το κίνημά τους «ανατέθηκε η αποστολή να μεταφέρουν ένα μέρος του αγώνα που δίναμε στους δρόμους τον τελευταίο χρόνο μέσα στους θεσμούς», δηλώνουν οι φοιτητές.
Στην ομιλία του το βράδυ της Κυριακής, ο Βούτσιτς είπε στους υποστηρικτές του κόμματός του ότι οι φοιτητές κατέστρεψαν δύο χρόνια ζωής στη Σερβία και ότι θα ηττηθούν «γρηγορότερα από όσο νομίζουν».
Πηγή: BBC
