Μια πολιτική ανατροπή σημειώθηκε στη Σερβία, με τη Φοιτητική Λίστα να επικρατεί στις πρόωρες βουλευτικές εκλογές της Κυριακής (25/10), βάζοντας τέλος στην πολυετή εκλογική κυριαρχία του στρατοπέδου του Αλεξάνταρ Βούτσιτς. Ένα κίνημα που γεννήθηκε μέσα από τις πανεπιστημιακές κινητοποιήσεις και την οργή για τη διαφθορά κατάφερε να μετατρέψει τη λαϊκή δυσαρέσκεια σε εκλογική δύναμη.
Ο ίδιος ο Αλεξάνταρ Βούτσιτς αναγνώρισε την ήττα του, δηλώνοντας ότι, σύμφωνα με τις πρώτες εκτιμήσεις, η Φοιτητική Λίστα εξασφαλίζει από 135 έως 140 έδρες στο κοινοβούλιο των 250 μελών, έναντι περίπου 105 εδρών για το δικό του πολιτικό στρατόπεδο.
{https://x.com/clashreport/status/2114457618609500635}
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία, η Φοιτητική Λίστα συγκέντρωσε περίπου 2,2 εκατομμύρια ψήφους, με ποσοστό κοντά στο 52%, ενώ ο συνασπισμός του Βούτσιτς έλαβε περίπου 1,72 εκατομμύρια ψήφους. Τα τελικά επίσημα αποτελέσματα εκκρεμούν.
Πίσω από αυτή την εκλογική εξέλιξη βρίσκεται ένα κίνημα που πριν από δύο χρόνια δεν είχε κομματική οργάνωση, αρχηγό ή κοινοβουλευτική παρουσία. Ξεκίνησε από τα πανεπιστήμια, εξαπλώθηκε στις πόλεις της Σερβίας και εξελίχθηκε σε ευρύτερο πολιτικό και κοινωνικό σχηματισμό.
{https://x.com/ThomasVLinge/status/2114463604015522095}
Πώς ξεκίνησαν όλα
Η ιστορία της Φοιτητικής Λίστας ξεκινά την 1η Νοεμβρίου 2024, όταν κατέρρευσε το στέγαστρο του σιδηροδρομικού σταθμού στο Νόβι Σαντ, προκαλώντας τον θάνατο 16 ανθρώπων. Η τραγωδία προκάλεσε κύμα οργής στη σερβική κοινωνία, με πολίτες και φοιτητές να ζητούν την απόδοση ευθυνών και τη διερεύνηση καταγγελιών για διαφθορά, κακοδιαχείριση και πλημμελείς ελέγχους στα δημόσια έργα.
{https://www.youtube.com/watch?v=spEjFFfRYq4}
Οι αρχικές συγκεντρώσεις διαμαρτυρίας εξελίχθηκαν σε μαζικές κινητοποιήσεις, με τους φοιτητές να αναλαμβάνουν πρωταγωνιστικό ρόλο. Πανεπιστημιακές σχολές τελούσαν υπό κατάληψη, διοργανώνονταν πορείες και αποκλεισμοί δρόμων, ενώ χιλιάδες πολίτες συμμετείχαν στις διαδηλώσεις.
Ένα από τα χαρακτηριστικά σύμβολα του κινήματος ήταν οι 16 λεπτές σιωπής στη μνήμη των θυμάτων, ως υπενθύμιση της τραγωδίας και της απαίτησης για λογοδοσία. Σταδιακά, οι διαδηλώσεις επεκτάθηκαν πέρα από τη φοιτητική κοινότητα, προσελκύοντας καθηγητές, εργαζομένους, αγρότες και πολίτες διαφορετικών ηλικιών.
«Το φοιτητικό μας κίνημα, το οποίο ξεκίνησε με βασικό αίτημα την προκήρυξη εκλογών ως μέσο για την απονομή δικαιοσύνης, έχει πλέον καθιερωθεί ως η ισχυρότερη πολιτική δύναμη στη χώρα, σημειώνοντας διαδοχικές επιτυχίες. Η δύναμη της κοινότητάς μας βρίσκεται στη συλλογική, μελετημένη και υπεύθυνη δράση. Δεν αποδεχόμαστε άτομα που επιχειρούν να τοποθετηθούν πάνω από το σύνολο, ούτε δημιουργούμε προσωπολατρίες. Ο αγώνας μας ξεκίνησε αποκλειστικά από μια κοινή ιδέα, μακριά από προσωπικά συμφέροντα ή υλικά οφέλη. Πρόκειται για έναν χώρο που οικοδομήθηκε πάνω στην αλληλεγγύη, την αμοιβαία κατανόηση και τη βαθιά ενσυναίσθηση.
Η πορεία της αντίστασής μας ξεκίνησε σε μια περίοδο βαθιάς συλλογικής θλίψης, η οποία ένωσε τους πολίτες της Σερβίας. Η μεγαλύτερη τραγωδία σημειώθηκε την Παρασκευή 1η Νοεμβρίου 2024, στις 11:52 το πρωί, όταν η κατάρρευση του τσιμεντένιου στεγάστρου στον σιδηροδρομικό σταθμό του Νόβι Σαντ στοίχισε τη ζωή σε 16 αθώους ανθρώπους. Εξοργισμένοι πολίτες σε ολόκληρη τη χώρα σταματούσαν την κυκλοφορία στους δρόμους την ίδια ώρα, προκειμένου να αποτίσουν φόρο τιμής στα θύματα με 15 λεπτά σιωπής.
Η κατάσταση κλιμακώθηκε περαιτέρω στις 22 Νοεμβρίου 2024, όταν κατά τη διάρκεια ειρηνικής συγκέντρωσης φοιτητές και καθηγητές της Σχολής Δραματικών Τεχνών του Βελιγραδίου δέχθηκαν σωματική επίθεση. Ως απάντηση στη βία και στην πλήρη απουσία αντίδρασης της αστυνομίας, οι φοιτητές ξεκίνησαν ένα μεγάλο κύμα καταλήψεων και αποκλεισμών. Στις αρχές Δεκεμβρίου 2024 ανεστάλη η διδασκαλία σε όλες τις πανεπιστημιακές σχολές του Βελιγραδίου, ενώ αποκλείστηκε και το κτίριο της Πρυτανείας. Σύντομα οι κινητοποιήσεις εξαπλώθηκαν, με αποτέλεσμα να αποκλειστούν όλα τα πανεπιστημιακά κέντρα της Σερβίας. Οι γενικές συνελεύσεις και η άμεση φοιτητική δημοκρατία έθεσαν τα θεμέλια της κοινωνίας αλληλεγγύης που δημιουργήσαμε.
Ο αγώνας απέκτησε ακόμη μεγαλύτερη μαζικότητα κατά τη διάρκεια του 2025, όταν στις φοιτητικές κινητοποιήσεις προσχώρησαν μαζικά μαθητές και εκπαιδευτικοί σχολείων δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης σε ολόκληρη τη Σερβία, οδηγώντας το εκπαιδευτικό σύστημα σε πλήρη παράλυση. Τα μέσα Μαρτίου 2025 θα μείνουν στη μνήμη ως η περίοδος της μεγαλύτερης πορείας στη σύγχρονη ιστορία της χώρας, όταν περισσότεροι από 300.000 πολίτες πλημμύρισαν τους δρόμους του Βελιγραδίου, αποδεικνύοντας τη δύναμη μιας κοινωνίας που είχε αφυπνιστεί. Έπειτα από πέντε μήνες αδιάκοπου αγώνα και την πλήρη άρνηση των αρχών να ικανοποιήσουν τα δικαιολογημένα αιτήματά μας, τον Μάιο του 2025 προχωρήσαμε σε μια αποφασιστική κίνηση, απαιτώντας την προκήρυξη πρόωρων βουλευτικών εκλογών. Το αίτημα για εκλογές έγινε το βασικό τακτικό μας εργαλείο, ένα μέσο με το οποίο πιέζουμε τους θεσμούς να αποδώσουν δικαιοσύνη και να αποδεχθούν τα αιτήματά μας.
Οι καλοκαιρινοί μήνες του 2025 σημαδεύτηκαν από νέες πιέσεις, οδοφράγματα και αστυνομική βία στους δρόμους. Αντιμέτωποι με προσαγωγές και συλλήψεις, δημοσιεύσαμε έναν Οδηγό Πολιτικής Ανυπακοής και ξεκινήσαμε την τακτική του αποκεντρωμένου, ελεγχόμενου χάους, την οποία διαδώσαμε μέσω του αγροτικού μπλοκ και των μέσων κοινωνικής δικτύωσης. Το εγχειρίδιο αυτό καθοδηγούσε τους πολίτες σχετικά με μεθόδους αποκλεισμού διασταυρώσεων, παρεμπόδισης της λειτουργίας κρατικών υπηρεσιών και πρωτοκόλλων, καθώς και άσκησης οικονομικής πίεσης στο φορολογικό σύστημα.
Ένα ιδιαίτερα δραματικό περιστατικό σημειώθηκε στα τέλη Ιουνίου 2025 στο Ζέμουν, όταν δύο συμφοιτητές μας από τη Γεωπονική Σχολή συνελήφθησαν με ψευδείς κατηγορίες για απόπειρα ανατροπής της συνταγματικής τάξης. Τότε, οι φοιτητές, με τη στήριξη των κατοίκων της περιοχής, απέκλεισαν ολοκληρωτικά το κέντρο του Ζέμουν με οδοφράγματα και κάδους απορριμμάτων, ενώ οι συμφοιτητές τους από τη Φιλοσοφική Σχολή συγκάλεσαν έκτακτη συγκέντρωση στην Πλατεία, διαμαρτυρόμενοι για την αστυνομική πολιορκία των πανεπιστημιακών εγκαταστάσεων. Σήμερα, την ώρα που πολλοί διαδίδουν ανακρίβειες περί εξασθένησης της δυναμικής της κοινωνικής αντίστασης, οι επιτυχίες μας συνεχίζονται η μία μετά την άλλη. Μέσα από τον εκλογικό έλεγχο σε κάθε εκλογικό τμήμα της χώρας, αποδεικνύουμε την τεχνική και οργανωτική μας υπεροχή, ξεπερνώντας τους αντιπάλους μας σε κάθε βήμα και προστατεύοντας τη λαϊκή βούληση. Η αλληλεγγύη και η επιμονή μας έχουν μετατραπεί σε μια ακατανίκητη πολιτική δύναμη που αλλάζει την κοινωνία. Το Φοιτητικό Κίνημα παραμένει ζωντανό και συνεχίζει ασταμάτητα την πορεία του προς τα εμπρός, γιατί οι φοιτητές νικούν!» αναφέρει στην ιστοσελίδα της η Φοιτητική Λίστα.
Από τις διαδηλώσεις στην πολιτική εκπροσώπηση
Η Φοιτητική Λίστα απέκτησε ιδιαίτερα χαρακτηριστικά σε σχέση με τα παραδοσιακά κόμματα της Σερβίας. Αντί για έναν ισχυρό αρχηγό, επέλεξε ένα αποκεντρωμένο μοντέλο λειτουργίας, στηριγμένο σε συνελεύσεις φοιτητών και συλλογικές αποφάσεις. Η απουσία ενός κεντρικού ηγέτη αποτέλεσε βασικό οργανωτικό στοιχείο του κινήματος, που επιχείρησε να διαφοροποιηθεί από το προσωποκεντρικό πολιτικό σύστημα της χώρας. Τον Μάιο του 2025 οι φοιτητές ζήτησαν τη διεξαγωγή πρόωρων βουλευτικών εκλογών, ενώ μέσα στο 2026 προχώρησαν στη δημιουργία εκλογικού συνδυασμού με την ονομασία «Φοιτητική Λίστα – Οι φοιτητές νικούν» (Studentska lista – Studenti pobeđuju). Η συγκεκριμένη εκλογική λίστα συγκροτήθηκε από 250 υποψηφίους, με τη συμμετοχή πανεπιστημιακών, γιατρών, κοινωνικών ακτιβιστών, καλλιτεχνών, αθλητών και άλλων πολιτών. Βασικό κριτήριο για την επιλογή τους ήταν να μην έχουν προηγούμενη σημαντική συμμετοχή στα ανώτερα επίπεδα της κομματικής πολιτικής.
Ποιος βρίσκεται πίσω από τη Φοιτητική Λίστα
Παρά την ονομασία της, η Φοιτητική Λίστα δεν αποτελείται αποκλειστικά από φοιτητές. Οι φοιτητικές συνελεύσεις είχαν καθοριστικό ρόλο στην επιλογή των υποψηφίων, επιδιώκοντας να δημιουργήσουν ένα ψηφοδέλτιο ευρύτερης κοινωνικής εκπροσώπησης. Πρώτος στη λίστα τοποθετήθηκε ο καρδιολόγος Ίλια Σρντάνοβιτς (Ilija Srdanović), ο οποίος, ωστόσο, έχει αποφύγει να παρουσιαστεί ως αρχηγός του κινήματος. Η επιλογή αυτή αποτυπώνει την επιδίωξη των φοιτητών να διατηρήσουν τον συλλογικό χαρακτήρα της προσπάθειάς τους και να μη συνδέσουν την πολιτική τους ταυτότητα με ένα μόνο πρόσωπο.
Ο Ντέγιαν Μποντιρόγκα στο πλευρό των φοιτητών – Υποψήφιος βουλευτής ο πρόεδρος της EuroLeague
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον, κυρίως για τον κόσμο του ευρωπαϊκού μπάσκετ, παρουσιάζει η ενεργή συμμετοχή του Ντέγιαν Μποντιρόγκα στο Φοιτητικό Κίνημα. Ο θρύλος του σερβικού μπάσκετ και πρόεδρος της EuroLeague δεν περιορίστηκε σε μια απλή δήλωση υποστήριξης προς τους φοιτητές, αλλά αποφάσισε να συμμετάσχει ενεργά στην πολιτική τους προσπάθεια.
Μάλιστα, το όνομά του συμπεριλήφθηκε στην 24η θέση της «Φοιτητικής Λίστας – Οι φοιτητές νικούν», καθιστώντας τον έναν από τους 250 υποψηφίους για το σερβικό κοινοβούλιο. Η συμμετοχή του Μποντιρόγκα αποτέλεσε μία από τις πλέον αναγνωρίσιμες παρουσίες του ψηφοδελτίου, καθώς πρόκειται για προσωπικότητα με σημαντική διαδρομή στον αθλητισμό και μεγάλη αναγνωρισιμότητα τόσο στη Σερβία όσο και διεθνώς. Ο πρώην άσος του Παναθηναϊκού, της Ρεάλ Μαδρίτης και της Μπαρτσελόνα συμμετείχε στην προεκλογική εκστρατεία του κινήματος, δίνοντας το «παρών» σε συγκεντρώσεις και εκδηλώσεις, ενώ πραγματοποίησε και δημόσιες παρεμβάσεις.
Τι ζητά το Φοιτητικό Κίνημα
Στο επίκεντρο της πολιτικής του πρότασης βρίσκεται η καταπολέμηση της διαφθοράς, η ανεξαρτησία της Δικαιοσύνης, η διαφάνεια στη διαχείριση των δημόσιων πόρων και η αποκατάσταση της εμπιστοσύνης στους κρατικούς θεσμούς. Το πρόγραμμά του, γνωστό ως «Φοιτητικό Σχέδιο», περιλαμβάνει 11 βασικούς άξονες, μεταξύ των οποίων η δημιουργία ειδικής αστυνομικής υπηρεσίας για την υποστήριξη εισαγγελικών ερευνών, ο έλεγχος της προέλευσης των περιουσιακών στοιχείων και η δήμευση παράνομου πλούτου.
Παράλληλα, περιλαμβάνει κοινωνικές προτάσεις, όπως δωρεάν σχολικά βιβλία, μείωση των τιμών των φαρμάκων, οικονομικά προσιτή στέγαση και βελτίωση των υπηρεσιών υγείας στην περιφέρεια. Ωστόσο, η πολιτική πλατφόρμα του κινήματος παραμένει ευρεία, καθώς ενώνει ανθρώπους με διαφορετικές ιδεολογικές αφετηρίες. Η υλοποίηση των προτάσεων θα απαιτήσει σημαντικές θεσμικές μεταρρυθμίσεις.
