Σε δύο παράλληλα μέτωπα δοκιμάζεται η δυτική στρατηγική απέναντι στη Ρωσία, καθώς η συμφωνία του Ντόναλντ Τραμπ με τον Βλαντίμιρ Πούτιν για την προμήθεια ρωσικού ντίζελ προκαλεί αντιδράσεις στην Ευρώπη, την ώρα που η κλιμάκωση του πολέμου στην Ουκρανία αναδεικνύει τα όρια της ευρωπαϊκής οικονομικής και στρατιωτικής υποστήριξης προς το Κίεβο.
Όπως αναφέρει το euronews, η Ουάσιγκτον επιδιώκει να ενισχύσει την προσφορά καυσίμων και να περιορίσει τις τιμές για τους Αμερικανούς καταναλωτές, προχωρώντας σε προσωρινή χαλάρωση των περιορισμών στις πωλήσεις ρωσικού ντίζελ. Αντίθετα, η Ευρωπαϊκή Ένωση επιμένει στην ενεργειακή απεξάρτηση από τη Μόσχα, υποστηρίζοντας ότι τα έσοδα από τις εξαγωγές ρωσικών υδρογονανθράκων ενισχύουν τη δυνατότητα του Κρεμλίνου να συνεχίζει τον πόλεμο.
Την ίδια στιγμή, οι αλλεπάλληλες ρωσικές επιθέσεις κατά ουκρανικών υποδομών, η επιδείνωση της οικονομικής κατάστασης της χώρας και η απουσία αμερικανικής βοήθειας αυξάνουν τις πιέσεις προς τις Βρυξέλλες. Το δάνειο των 90 δισεκατομμυρίων ευρώ που έχει συμφωνηθεί για την Ουκρανία ενδέχεται να μην επαρκεί, ενώ το χρηματοδοτικό κενό για το 2027 εκτιμάται σε περίπου 78 δισεκατομμύρια δολάρια.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
Η εξέλιξη αυτή δημιουργεί μια σύνθετη εξίσωση για την Ευρώπη, που καλείται να διατηρήσει την οικονομική πίεση προς τη Ρωσία και ταυτόχρονα να εξασφαλίσει τους πόρους που απαιτούνται για να αντέξει η Ουκρανία έναν πόλεμο που, όπως παραδέχονται Ευρωπαίοι διπλωμάτες, ενδέχεται να διαρκέσει περισσότερο από όσο αρχικά υπολογιζόταν.
Η συμφωνία Τραμπ – Πούτιν για το ρωσικό ντίζελ
Ο Ντόναλντ Τραμπ ανακοίνωσε την Παρασκευή 9 Οκτωβρίου 2026, έπειτα από τηλεφωνική επικοινωνία με τον Ρώσο πρόεδρο, ότι η Ρωσία θα διαθέσει άμεσα περισσότερους από 300.000 τόνους ντίζελ στις Ηνωμένες Πολιτείες και στις διεθνείς αγορές.
Σύμφωνα με τις πληροφορίες που δημοσιεύθηκαν, προβλέπονται επίσης πρόσθετες ποσότητες 500.000 τόνων τον Νοέμβριο, ενός εκατομμυρίου τόνων σε επόμενο στάδιο και ακόμη τριών εκατομμυρίων τόνων μέσα σε σύντομο χρονικό διάστημα.
Η αμερικανική κυβέρνηση επιδιώκει να αυξήσει τη διαθεσιμότητα καυσίμων και να περιορίσει τις τιμές, οι οποίες έχουν επιβαρυνθεί από τις γεωπολιτικές εντάσεις και τη σύγκρουση με το Ιράν. Το ζήτημα αποκτά ιδιαίτερη πολιτική βαρύτητα ενόψει των ενδιάμεσων εκλογών στις ΗΠΑ, που είναι προγραμματισμένες για τις 3 Νοεμβρίου.
Για την υλοποίηση της συμφωνίας, η Ουάσιγκτον προχώρησε σε προσωρινή χαλάρωση των περιορισμών στις πωλήσεις ρωσικού ντίζελ, προκαλώντας ανησυχία στο Κίεβο και σε ευρωπαϊκές πρωτεύουσες.
Η κίνηση έρχεται σε αντίθεση με την πολιτική κυρώσεων που ακολούθησαν οι δυτικές χώρες μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία το 2022, με στόχο τον περιορισμό των εσόδων της Μόσχας από τις ενεργειακές εξαγωγές.
Ωστόσο, η επίδραση της συμφωνίας στις διεθνείς τιμές παραμένει αβέβαιη. Η διοχέτευση ρωσικού ντίζελ στην αμερικανική αγορά δεν σημαίνει απαραίτητα ότι θα αυξηθεί αντίστοιχα η συνολική παγκόσμια προσφορά. Συνεπώς, δεν είναι δεδομένο ότι η συμφωνία θα οδηγήσει σε ουσιαστική και διαρκή αποκλιμάκωση των τιμών.
{https://exchange.glomex.com/video/v-dm1al8i29cy1?integrationId=40599y14juihe6ly}
«Δεν θέλουμε να χρηματοδοτούμε τον πόλεμο»
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ξεκαθάρισε ότι η συμφωνία μεταξύ Ουάσιγκτον και Μόσχας δεν αλλάζει τη στρατηγική της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την απεξάρτηση από τα ρωσικά ορυκτά καύσιμα.
«Η Ευρώπη γνωρίζει πολύ καλά το κρυφό κόστος που συνδέεται με την υπερβολική εξάρτηση από τους ρωσικούς υδρογονάνθρακες. Και δεν επιθυμεί να χρηματοδοτεί τον πόλεμο της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας», ανέφερε εκπρόσωπος της Κομισιόν.
Οι Βρυξέλλες επιμένουν ότι η μείωση της ενεργειακής εξάρτησης από τη Ρωσία αποτελεί στρατηγική επιλογή, η οποία δεν πρόκειται να εγκαταλειφθεί εξαιτίας των πρόσφατων κινήσεων της αμερικανικής κυβέρνησης.
Παράλληλα, η Επιτροπή επανέλαβε την ανάγκη επίτευξης κατάπαυσης του πυρός, επισημαίνοντας τη σημασία της προστασίας των ενεργειακών υποδομών στην Ουκρανία και τη Ρωσία, αλλά και της διασφάλισης του παγκόσμιου εφοδιασμού τροφίμων.
Η ευρωπαϊκή στάση αναδεικνύει τη διαφορετική προσέγγιση των δύο πλευρών του Ατλαντικού. Για την κυβέρνηση Τραμπ, προτεραιότητα αποτελεί η ενίσχυση της προσφοράς καυσίμων και η συγκράτηση του κόστους για τους καταναλωτές. Για την ΕΕ, η διατήρηση της οικονομικής πίεσης προς τη Μόσχα παραμένει βασικό εργαλείο για τον περιορισμό της ρωσικής πολεμικής προσπάθειας.
Γερμανία και Βρετανία επιμένουν στις κυρώσεις
Στο πλευρό της Ευρωπαϊκής Επιτροπής τάσσεται η Γερμανία, η οποία ξεκαθάρισε ότι η αμερικανική απόφαση δεν πρόκειται να μεταβάλει τη δική της πολιτική έναντι της Ρωσίας.
Ο εκπρόσωπος της γερμανικής κυβέρνησης, Στέφαν Κορνέλιους, ανέφερε ότι το Βερολίνο έχει ενημερωθεί για τις εξελίξεις, αλλά θα συνεχίσει να εφαρμόζει τις κυρώσεις κατά της Μόσχας. Παράλληλα, η γερμανική κυβέρνηση εξετάζει, σε συνεργασία με τους Ευρωπαίους εταίρους της, το ενδεχόμενο νέων περιοριστικών μέτρων.
Η στάση αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς η Γερμανία εξαρτιόταν επί σειρά ετών σε μεγάλο βαθμό από τις εισαγωγές ρωσικού φυσικού αερίου και άλλων ενεργειακών προϊόντων. Η μείωση αυτής της εξάρτησης αποτέλεσε βασικό στόχο της ενεργειακής πολιτικής της μετά την έναρξη του πολέμου.
{https://exchange.glomex.com/video/v-dm1aavnliw41?integrationId=40599y14juihe6ly}
Αντίστοιχα, το Ηνωμένο Βασίλειο δηλώνει αποφασισμένο να συνεχίσει τις κυρώσεις και την οικονομική και στρατιωτική υποστήριξη προς την Ουκρανία.
Σε επίσημη ανακοίνωσή της, η βρετανική κυβέρνηση υπογράμμισε ότι θα εξακολουθήσει να συνεργάζεται με τους συμμάχους της, ώστε το Κίεβο να διαθέτει τα μέσα που χρειάζεται για την άμυνά του.
«Η Ρωσία θα μπορούσε να τερματίσει αυτόν τον πόλεμο σήμερα», ανέφερε χαρακτηριστικά το Λονδίνο, κατηγορώντας τη Μόσχα ότι συνεχίζει τις επιθέσεις κατά αμάχων και ενεργειακών υποδομών, ενώ απορρίπτει προτάσεις για κατάπαυση του πυρός.
Παρά τις διαφωνίες που προκαλεί η συμφωνία για το ντίζελ, το Ηνωμένο Βασίλειο εξακολουθεί να στηρίζει τις αμερικανικές προσπάθειες για την επίτευξη μιας δίκαιης και διαρκούς ειρήνης στην Ουκρανία.
Ζελένσκι: «Επένδυση σε έναν πόλεμο που πρέπει να τελειώσει»
Ιδιαίτερα έντονη ήταν η αντίδραση του Ουκρανού προέδρου Βολοντίμιρ Ζελένσκι, ο οποίος επέκρινε την απόφαση να επιτραπεί η διάθεση ρωσικών πετρελαϊκών προϊόντων στις διεθνείς αγορές.
Σε ανάρτησή του στην πλατφόρμα X, υποστήριξε ότι τα πρόσθετα έσοδα από τις ενεργειακές εξαγωγές μπορούν να ενισχύσουν τους οικονομικούς πόρους που διαθέτει η Μόσχα για τη συνέχιση των στρατιωτικών επιχειρήσεων.
«Το να επιτρέπεται στη Ρωσία να πουλά πετρελαϊκά προϊόντα αποτελεί επένδυση σε έναν πόλεμο που πρέπει να τελειώσει, όχι να παραταθεί», ανέφερε, ζητώντας ουσιαστική αποκλιμάκωση στη βάση της αμοιβαιότητας.
Ο Ουκρανός πρόεδρος εξέφρασε, παράλληλα, τη δυσαρέσκειά του για το γεγονός ότι η συμφωνία ανακοινώθηκε ενώ ουκρανική αντιπροσωπεία βρισκόταν στις Ηνωμένες Πολιτείες για συνομιλίες σχετικά με την εξεύρεση λύσης στη σύγκρουση.
{https://x.com/ZelenskyyUa/status/2108890004868985056}
Για το Κίεβο, το ζήτημα δεν περιορίζεται στις επιπτώσεις που μπορεί να έχει η συμφωνία στις τιμές των καυσίμων. Αφορά κυρίως το κατά πόσο η χαλάρωση των περιορισμών θα επιτρέψει στη Ρωσία να αυξήσει τα έσοδά της, σε μια περίοδο κατά την οποία η Ουκρανία ζητά από τους συμμάχους της να εντείνουν την πίεση προς το Κρεμλίνο.
Την ίδια στιγμή που η διαφωνία για το ρωσικό ντίζελ αποκαλύπτει τις διαφορετικές προτεραιότητες ΗΠΑ και Ευρώπης, η κλιμάκωση των ρωσικών επιθέσεων στην Ουκρανία δημιουργεί ένα ακόμη πιο δύσκολο πρόβλημα για τις Βρυξέλλες: την εξασφάλιση επαρκούς χρηματοδότησης για τη συνέχιση της ουκρανικής αντίστασης.
Οι ρωσικές επιδρομές έχουν πλήξει σιδηροδρομικές γραμμές, γέφυρες, ενεργειακές εγκαταστάσεις, αποθήκες, κέντρα δεδομένων, νοσοκομεία, σχολεία και άλλες κρίσιμες υποδομές. Οι επιθέσεις με βαλλιστικούς πυραύλους και μη επανδρωμένα αεροσκάφη έχουν προκαλέσει δεκάδες θανάτους αμάχων, ενώ οι ζημιές στις ενεργειακές υποδομές εντείνουν τους φόβους για έναν ιδιαίτερα δύσκολο χειμώνα.
Στο Κίεβο, οι διακοπές ηλεκτροδότησης αναδεικνύουν το μέγεθος της πρόκλησης. Την ίδια ώρα, η οικονομική δραστηριότητα διαταράσσεται από τις συνεχείς επιθέσεις, το κόστος των υλικών αυξάνεται και οι επιχειρήσεις αναγκάζονται να περιορίσουν ή να διακόψουν τη λειτουργία τους.
Πρόσθετη πίεση προκαλούν οι περιορισμοί στις εξαγωγές μέσω της Μαύρης Θάλασσας, οι οποίοι δυσχεραίνουν τη διάθεση ουκρανικών σιτηρών στις διεθνείς αγορές και στερούν από το κράτος σημαντικά έσοδα.
Ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι έχει χαρακτηρίσει τις επιθέσεις «τρομοκρατία κατά ανθρώπων και ζωών», ενώ η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, έχει καταδικάσει τα πλήγματα, κάνοντας λόγο για εγκλήματα πολέμου.
Η επιδείνωση της κατάστασης δημιουργεί αυξανόμενες ανάγκες τόσο για στρατιωτικό εξοπλισμό και αεράμυνα όσο και για την αποκατάσταση των υποδομών και τη διατήρηση της λειτουργίας του ουκρανικού κράτους.
Το δάνειο των 90 δισ. ευρώ δεν θεωρείται πλέον αρκετό
Στο επίκεντρο των ευρωπαϊκών προβληματισμών βρίσκεται το δάνειο των 90 δισεκατομμυρίων ευρώ που συμφωνήθηκε για την κάλυψη περίπου των δύο τρίτων των χρηματοδοτικών αναγκών της Ουκρανίας κατά το 2026 και το 2027.
Ο σχεδιασμός του βασίστηκε στην παραδοχή ότι ο πόλεμος θα μπορούσε να τελειώσει μέσα στο 2026. Η συνέχιση των εχθροπραξιών ανατρέπει αυτή την εκτίμηση και αυξάνει την πιθανότητα να απαιτηθούν πρόσθετοι πόροι.
Ο υπουργός Οικονομικών της Ουκρανίας, Σεργκέι Μαρτσένκο, έχει προειδοποιήσει ότι ο προϋπολογισμός του 2027 θα είναι ο πιο δύσκολος από την έναρξη της πλήρους ρωσικής εισβολής. Παράλληλα, έχει καλέσει τους διεθνείς δωρητές να συμβάλουν στην κάλυψη χρηματοδοτικού κενού ύψους 78 δισεκατομμυρίων δολαρίων, περίπου 70 δισεκατομμυρίων ευρώ.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δεν έχει εγκρίνει επισήμως το συγκεκριμένο ποσό, το οποίο υπερβαίνει κατά πολύ τα 45 δισεκατομμύρια ευρώ που σχεδιάζει να διαθέσει το επόμενο έτος στο πλαίσιο του υφιστάμενου δανείου.
Αντίθετα, έχει δεσμευτεί να επιταχύνει τις εκταμιεύσεις, συνδέοντάς τες με την πρόοδο των εσωτερικών μεταρρυθμίσεων στην Ουκρανία.
«Για το 2027, η εικόνα είναι πράγματι πιο δύσκολη», δήλωσε ο Ευρωπαίος επίτροπος Οικονομίας, Βάλντις Ντομπρόβσκις, μετά τη συνάντηση των υπουργών Οικονομικών.
Όπως ανέφερε, το χρηματοδοτικό κενό είναι σημαντικό, ενώ ο ακριβής υπολογισμός του βρίσκεται ακόμη σε εξέλιξη.
Τα παγωμένα ρωσικά περιουσιακά στοιχεία
Μπροστά στην προοπτική νέων χρηματοδοτικών αναγκών, ορισμένα κράτη-μέλη επιχειρούν να επαναφέρουν στο τραπέζι την αξιοποίηση των παγωμένων ρωσικών περιουσιακών στοιχείων.
Οι υποστηρικτές της πρότασης θεωρούν ότι η συγκεκριμένη επιλογή θα μπορούσε να προσφέρει πρόσθετους πόρους στην Ουκρανία, καθώς το υφιστάμενο δάνειο των 90 δισεκατομμυρίων ευρώ ενδέχεται να μην επαρκεί.
Ωστόσο, το Βέλγιο, όπου βρίσκεται μεγάλο μέρος των δεσμευμένων περιουσιακών στοιχείων, εξακολουθεί να εκφράζει αντιρρήσεις. Επιφυλακτικές εμφανίζονται επίσης η Γαλλία και η Ιταλία, δύο χώρες με σημαντικό βάρος στις ευρωπαϊκές αποφάσεις.
Οι διαφωνίες σχετίζονται με τους νομικούς και οικονομικούς κινδύνους μιας τέτοιας κίνησης, αλλά και με τις πιθανές συνέπειες για τις ευρωπαϊκές οικονομίες.
Προηγούμενη πρόταση για την αξιοποίηση των περιουσιακών στοιχείων κατέρρευσε σε σύνοδο κορυφής τον Δεκέμβριο, με αποτέλεσμα το δάνειο των 90 δισεκατομμυρίων ευρώ να διαμορφωθεί ως εναλλακτική λύση.
Νέο κοινό χρέος ή μεγαλύτερες συνεισφορές από τα κράτη-μέλη;
Η έκδοση πρόσθετου κοινού ευρωπαϊκού χρέους αποτελεί μία ακόμη πιθανή λύση, αλλά εμφανίζεται πολιτικά δυσκολότερη, καθώς το κόστος δανεισμού αυξάνεται και αρκετές κυβερνήσεις επιδιώκουν να περιορίσουν τις δημοσιονομικές τους υποχρεώσεις.
Μια εναλλακτική θα ήταν η αύξηση των διμερών συνεισφορών των κρατών-μελών. Η επιλογή αυτή θεωρείται θεσμικά απλούστερη, αλλά θα μπορούσε να επιβαρύνει δυσανάλογα ορισμένες οικονομικά ισχυρές χώρες, όπως η Γερμανία, η Ολλανδία και οι σκανδιναβικές χώρες.
Οι αποφάσεις λαμβάνονται, άλλωστε, σε μια περίοδο κατά την οποία η Ευρωπαϊκή Ένωση βρίσκεται σε δύσκολες διαπραγματεύσεις για τον επόμενο προϋπολογισμό της. Το αυξανόμενο δημόσιο χρέος, η ασθενής ανάπτυξη και η ενίσχυση της ακροδεξιάς αντιπολίτευσης σε αρκετές χώρες περιπλέκουν ακόμη περισσότερο την κατάσταση.
Ευρωπαίοι διπλωμάτες αναγνωρίζουν ότι οι ανάγκες της Ουκρανίας θα συνεχίσουν να αυξάνονται, χωρίς να υπάρχει ακόμη σαφής απάντηση για το πώς θα καλυφθούν.
Παράλληλα, η απουσία αμερικανικής βοήθειας, με δεδομένο ότι οι ΗΠΑ υπήρξαν βασικός προμηθευτής στρατιωτικού εξοπλισμού, επιβαρύνει ακόμη περισσότερο την ευρωπαϊκή προσπάθεια.
Για τον λόγο αυτό, οι Βρυξέλλες στρέφονται και προς άλλους συμμάχους, όπως το Ηνωμένο Βασίλειο, τον Καναδά και την Ιαπωνία, ζητώντας μεγαλύτερη συμβολή στην υποστήριξη του Κιέβου.
Μια Ευρώπη με δύο μέτωπα και δύσκολες επιλογές
Η συμφωνία Τραμπ – Πούτιν για το ρωσικό ντίζελ και η επιδείνωση της χρηματοδοτικής κατάστασης της Ουκρανίας αναδεικνύουν τις διαφορετικές προτεραιότητες των δυτικών συμμάχων και τις δυσκολίες διατήρησης μιας ενιαίας στρατηγικής απέναντι στη Μόσχα.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες επιχειρούν να αντιμετωπίσουν τις πιέσεις στην αγορά καυσίμων, ενώ η Ευρωπαϊκή Ένωση επιμένει ότι η ενεργειακή εξάρτηση από τη Ρωσία δεν πρέπει να επανέλθει και ότι οι κυρώσεις πρέπει να συνεχιστούν.
Την ίδια στιγμή, οι Βρυξέλλες καλούνται να διασφαλίσουν ότι η Ουκρανία θα διαθέτει τους απαραίτητους πόρους για την άμυνά της και τη λειτουργία της οικονομίας της, παρά τις αυξανόμενες ανάγκες και τους περιορισμούς των ευρωπαϊκών προϋπολογισμών.
Το κρίσιμο ερώτημα είναι εάν η Ευρώπη θα καταφέρει να μετατρέψει τις πολιτικές δεσμεύσεις της σε σταθερή και επαρκή χρηματοδότηση, χωρίς να βαθύνουν οι εσωτερικές της διαφωνίες.
Καθώς η Ρωσία συνεχίζει τις επιθέσεις και η προοπτική μιας άμεσης ειρηνευτικής λύσης παραμένει αβέβαιη, η ευρωπαϊκή στήριξη προς την Ουκρανία εισέρχεται σε μια πιο απαιτητική φάση. Και η συμφωνία για το ρωσικό ντίζελ υπενθυμίζει ότι, πέρα από το πεδίο της μάχης, η ενεργειακή πολιτική, η οικονομία και οι γεωπολιτικές ισορροπίες θα καθορίσουν σε μεγάλο βαθμό την επόμενη ημέρα του πολέμου.
