Η Ευρωπαϊκή Ένωση θα προσφέρει σταδιακή πρόσβαση στην ενιαία αγορά σε υπό ένταξη χώρες, υπό την προϋπόθεση ότι θα ευθυγραμμίζονται με την ΕΕ σε ζητήματα στρατηγικής και ασφάλειας, σύμφωνα με προσχέδιο πρότασης της Κομισιόν που περιήλθε στην κατοχή του Politico.
Οι υποψήφιες προς ένταξη χώρες -ορισμένες από τις οποίες περιμένουν εδώ και δεκαετίες- θα αποκτήσουν πρωτοφανή «σταδιακή ενσωμάτωση» στην ενιαία αγορά. Σύμφωνα με το προσχέδιο, αυτό θα περιλαμβάνει απρόσκοπτη πρόσβαση στο εμπόριο και στα ερευνητικά προγράμματα, όσο θα βρίσκεται σε εξέλιξη η διαδικασία εξέτασης των αιτήσεών τους για ένταξη.
«Η ενιαία αγορά αποτελεί την πρώτη προτεραιότητα για την οικονομική σύγκλιση», αναφέρεται σε αξιολόγηση των οφελών «πριν από την ένταξη» που θα προσφέρονται στις υποψήφιες χώρες.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
«Η ταχύτερη ενσωμάτωση θα δημιουργούσε ευκαιρίες για τις επιχειρήσεις της Ένωσης, θα ενίσχυε τις ευρωπαϊκές αλυσίδες αξίας και θα μείωνε τις στρατηγικές εξαρτήσεις. Η Επιτροπή θα προσδιορίσει σε ποιους τομείς η επιβεβαιωμένη κανονιστική ευθυγράμμιση και η ικανότητα εφαρμογής των κανόνων επιτρέπουν βαθύτερη συμμετοχή στην έρευνα, την καινοτομία και τη βιομηχανική συνεργασία, καθώς και ευρύτερη πρόσβαση στην αγορά. Προτεραιότητα θα πρέπει να δοθεί σε ευκαιρίες που συμβάλλουν στην προετοιμασία για την ένταξη και ανταποκρίνονται σε κοινές οικονομικές και στρατηγικές ανάγκες».
Η αξιολόγηση, την οποία επιβλέπει ο Αλεξάντρ Αντάμ, κορυφαίος σύμβουλος της Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν και πρώην συνεργάτης του Γάλλου προέδρου, Εμανουέλ Μακρόν, θα αναδιαμόρφωνε ριζικά την προσέγγιση της ΕΕ απέναντι στις γειτονικές της χώρες. Μέχρι σήμερα, σχεδόν όλα τα οικονομικά οφέλη της στενότερης συνεργασίας αφορούν τα κράτη-μέλη, ενώ η Κροατία ήταν η τελευταία χώρα που εντάχθηκε στην ΕΕ, το 2013.
Ποιες χώρες αφορά σε πρώτη φάση
Στο πλαίσιο του πακέτου μέτρων του Αλεξάντρ Αντάμ, η Ουκρανία, η Μολδαβία, η Αλβανία και το Μαυροβούνιο θα λάβουν «οδικούς χάρτες» με στόχο την επιτάχυνση της διαδικασίας ένταξης τα επόμενα χρόνια. Άλλες χώρες, όπως η Βόρεια Μακεδονία, το Κόσοβο, η Βοσνία-Ερζεγοβίνη, η Σερβία και η Τουρκία, βρίσκονται εδώ και χρόνια σε μια παρατεταμένη διαδικασία ένταξης, εντείνοντας τις ανησυχίες ότι μπορεί να απομακρυνθούν από την ΕΕ και να στραφούν περισσότερο προς τη Ρωσία ή την Κίνα.
Σύμφωνα με το σχέδιο της Επιτροπής, τα οικονομικά οφέλη που θα προσφέρονται στις υποψήφιες χώρες θα εξαρτώνται από τη στήριξή τους στους στόχους εξωτερικής πολιτικής της ΕΕ, ενώ η πρόσβαση στην ενιαία αγορά θα προϋποθέτει ότι δεν θα μοιράζονται κρίσιμες τεχνολογίες με εχθρικά κράτη και εμπορικούς ανταγωνιστές.
«Καθώς η βιομηχανική και οικονομική ενσωμάτωση εμβαθύνεται, η συμμετοχή σε ευαίσθητους τομείς πρέπει να συνοδεύεται από συνεργασία στον έλεγχο των επενδύσεων, τους ελέγχους εξαγωγών, την εφαρμογή κυρώσεων και την προστασία ευαίσθητων τεχνολογιών», αναφέρεται στο έγγραφο αξιολόγησης.
«Κατά την αξιολόγηση της πρόσβασης θα πρέπει να συνεκτιμώνται ο βαθμός στρατηγικής ευθυγράμμισης, οι κρίσιμες εξαρτήσεις, καθώς και η ικανότητα διαχείρισης των κινδύνων για τις υποδομές και τις αλυσίδες εφοδιασμού. Εάν οι προϋποθέσεις αυτές δεν πληρούνται, η έκταση της συμμετοχής θα πρέπει να προσαρμόζεται βάσει του σχετικού μηχανισμού».
Μεταξύ των τομέων για τους οποίους εξετάζεται στενότερη συνεργασία είναι οι ημιαγωγοί, οι κβαντικές τεχνολογίες, η βιοτεχνολογία, η τεχνητή νοημοσύνη και το διάστημα.
Στην αναμονή
Η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν μεταβαίνει σήμερα Τετάρτη στην Αλβανία για συνομιλίες, στο πλαίσιο της περιοδείας της στα Δυτικά Βαλκάνια. Θα επισκεφθεί επίσης το Κόσοβο και τη Βόρεια Μακεδονία, οι οποίες δεν θα έχουν τη δυνατότητα να ακολουθήσουν την ταχύτερη πορεία ένταξης στην ΕΕ που προβλέπει το νέο σχέδιο, και θα αξιοποιήσει την επίσκεψή της για να ζητήσει στενότερη οικονομική σύγκλιση με την Ένωση.
«Η σταδιακή ενσωμάτωση θα πρέπει να έχει απτά οφέλη για τους πολίτες και τις επιχειρήσεις μας», δήλωσε στο POLITICO ο πρωθυπουργός του Κοσόβου, Άλμπιν Κούρτι. «Θέλουμε μεγαλύτερη πρόσβαση στην ενιαία αγορά της ΕΕ, σε ευρωπαϊκή χρηματοδότηση και χρηματοδοτικά εργαλεία, καθώς και σε κοινά προγράμματα στους τομείς της ενέργειας, της ψηφιοποίησης, της έρευνας, της εκπαίδευσης και των υποδομών».
«Στηρίζουμε τη σταδιακή ενσωμάτωση, αλλά αυτή πρέπει να οδηγεί στην πλήρη ένταξη στην ΕΕ και όχι να αποτελεί παράλληλη διαδικασία ή υποκατάστατό της. Το Κόσοβο είναι έτοιμο να κάνει ό,τι του αναλογεί», πρόσθεσε.
Σύμφωνα με την αξιολόγηση, ο τελικός στόχος των υποψήφιων χωρών θα πρέπει να είναι η πλήρης ένταξη στην ΕΕ. «Η ένταξη, ωστόσο, απαιτεί χρόνο: οι υποψήφιες χώρες πρέπει να ολοκληρώσουν μια αυστηρή διαδικασία που βασίζεται στην αξιολόγηση της προόδου τους και να υλοποιήσουν εκτεταμένες και διαρκείς μεταρρυθμίσεις», αναφέρεται. «Ο χρόνος αυτός θα πρέπει να αξιοποιηθεί στρατηγικά, τόσο για την προετοιμασία της Ένωσης για την ένταξη περισσότερων μελών όσο και για την εμβάθυνση της σταδιακής ενσωμάτωσης σε τομείς αμοιβαίου ενδιαφέροντος».
Ωστόσο, τα οφέλη θα εξαρτώνται από την τήρηση των υποχρεώσεων των χωρών: «Όταν αυτές οι υποχρεώσεις δεν τηρούνται, η συμμετοχή θα πρέπει να παραμένει αναστρέψιμη. Η πρόσβαση θα πρέπει να αναστέλλεται ή να ανακαλείται, όπου αυτό κρίνεται αναγκαίο», προειδοποιεί η πρόταση.
Εσωτερικές αλλαγές - «Ειδική πλειοψηφία»
Τα σημερινά κράτη-μέλη έχουν εκφράσει ανησυχίες για το ενδεχόμενο ένταξης νέων χωρών στην ΕΕ, οι οποίες στη συνέχεια θα μπορούσαν να αθετήσουν τις δεσμεύσεις τους και να ανατρέψουν βασικές πολιτικές. Επί πρωθυπουργίας Βίκτορ Όρμπαν, η Ουγγαρία χρησιμοποίησε το δικαίωμα βέτο για να εμποδίσει κυρώσεις κατά της Ρωσίας και τη στήριξη προς την Ουκρανία.
Η αξιολόγηση του Αντάμ, η οποία αναμένεται να παρουσιαστεί στους κορυφαίους αξιωματούχους της ΕΕ στις 6 Οκτωβρίου, όταν η φον ντερ Λάιεν επιστρέψει από τα Δυτικά Βαλκάνια, θα προτείνει νέους όρους για τις χώρες που εντάσσονται στην ΕΕ, ώστε να διασφαλίζεται ότι δεν θα υπάρξει οπισθοδρόμηση σε ζητήματα δημοκρατίας και κράτους δικαίου.
«Η διαδικασία ένταξης πρέπει να διασφαλίζει περισσότερα από την ευθυγράμμιση της νομοθεσίας. Οι θεσμοί πρέπει να λειτουργούν στην πράξη και οι μεταρρυθμίσεις να έχουν διάρκεια. Ως εκ τούτου, η παρακολούθηση, τα κίνητρα και η επιβολή των κανόνων θα πρέπει να αποτελούν ένα διαρκές πλαίσιο που θα εκτείνεται και μετά την ένταξη».
Παράλληλα, η ΕΕ θα προχωρήσει σε αλλαγές ώστε να μπορεί να λειτουργήσει με μεγαλύτερο αριθμό κρατών-μελών, ξεπερνώντας κατά πολύ το αρχικό μοντέλο μιας Ένωσης πλούσιων δυτικοευρωπαϊκών δημοκρατιών. Η αξιολόγηση καταλήγει ότι η Ένωση μπορεί να τροποποιήσει τους κανόνες της ώστε να περιορίσει την ευχέρεια μεμονωμένων κρατών-μελών να μπλοκάρουν αποφάσεις, χωρίς να χρειαστεί να ανοίξει εκ νέου τα θεμελιώδη άρθρα του δικαίου της ΕΕ, κάτι που θα μπορούσε να οδηγήσει σε εθνικά δημοψηφίσματα σε ολόκληρη την Ένωση.
«Η Επιτροπή στηρίζει την αλλαγή των Συνθηκών όπου είναι αναγκαία, αλλά θεωρεί ότι τα μέτρα που ήδη προβλέπονται στις Συνθήκες θα πρέπει να εφαρμοστούν άμεσα», αναφέρεται. Μεταξύ των επιλογών που εξετάζονται είναι η διεύρυνση των αποφάσεων που μπορούν να λαμβάνονται με ειδική πλειοψηφία των κρατών-μελών.
«Η ψηφοφορία με ειδική πλειοψηφία αποτελεί ήδη τον γενικό κανόνα βάσει των Συνθηκών, όμως σε αρκετούς στρατηγικά σημαντικούς τομείς εξακολουθεί να απαιτείται ομοφωνία. Όσο διευρύνεται η Ένωση, είναι πιθανό να εντείνονται οι καθυστερήσεις ή τα αδιέξοδα», αναφέρεται.
Οι λεγόμενες μεταβατικές ρήτρες (passerelle), οι οποίες επιτρέπουν τη λήψη αποφάσεων με πλειοψηφία αντί για ομοφωνία, θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν για να διευκολύνουν την επιβολή κυρώσεων, την αντιμετώπιση κρίσεων ανθρωπίνων δικαιωμάτων και την ανάπτυξη μη στρατιωτικών αποστολών σε περιοχές συγκρούσεων. Ωστόσο, για την ενεργοποίησή τους απαιτείται η ομόφωνη στήριξη των κρατών-μελών.
Οι ηγέτες των κρατών-μελών της ΕΕ θα κληθούν να τοποθετηθούν στη συζήτηση για το πώς θα ενταχθούν νέα μέλη στην Ένωση - και τι θα προσφερθεί στις χώρες που εξακολουθούν να περιμένουν - κατά τη διήμερη σύνοδο κορυφής που θα πραγματοποιηθεί στις Βρυξέλλες από τις 15 Οκτωβρίου.
Η επίτροπος της φον ντερ Λάιεν για τη διεύρυνση, Μάρτα Κος, έχει δηλώσει ότι οι νέες προτάσεις, σε συνδυασμό με τη στήριξη των κυβερνήσεων των κρατών-μελών για την επιτάχυνση της διαδικασίας, δημιουργούν την ευκαιρία για ένα «φθινόπωρο διεύρυνσης», κατά το οποίο μπορούν να πραγματοποιηθούν πρωτοφανείς αλλαγές.
Με πληροφορίες από Politico
