Στην πιο επικίνδυνη θαλάσσια ζώνη για την παγκόσμια εμπορική ναυτιλία, έχει μετατραπεί πλέον η Μαύρη Θάλασσα, καθώς πλοία, πληρώματα, λιμάνια και ενεργειακές εγκαταστάσεις, βρίσκονται στο επίκεντρο μιας σύγκρουσης χωρίς σαφή όρια και κανόνες.
Την ώρα που το Στενό του Ορμούζ κυριαρχεί στη διεθνή ειδησεογραφία η ένταση στη θαλάσσια περιοχή μεταξύ Ρωσίας και Ουκρανίας έχει αυξηθεί δραματικά, με τις επιθέσεις κατά εμπορικών πλοίων να καταγράφουν πρωτοφανή συχνότητα και ένταση.
«Η ναυτιλία αυτή τη στιγμή βρίσκεται σε διαρκή πόλεμο. Οποιοδήποτε πλοίο κινείται από τη ρωσική ή την ουκρανική πλευρά μπορεί να αποτελέσει στόχο σε έναν ατέρμονα πόλεμο, ο οποίος έχει επεκταθεί πλέον και στη θάλασσα», δήλωσε στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο επικεφαλής της εταιρείας ναυτιλιακής ασφάλειας Diaplous, Μανώλης Λαζαρίδης.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
Ο πόλεμος της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας συνεχίζεται από τη ρωσική εισβολή του Φεβρουαρίου του 2022. Ωστόσο, στη διάρκεια των τελευταίων τεσσάρων και πλέον ετών, οι περίοδοι έντονης στρατιωτικής δραστηριότητας εναλλάσσονταν με διαστήματα σχετικής ύφεσης για την εμπορική ναυσιπλοΐα.
Η εύθραυστη αυτή ισορροπία φαίνεται πλέον να έχει καταρρεύσει. Οι επιθέσεις δεν περιορίζονται στις προσβάσεις των ουκρανικών λιμένων ή σε πλοία που συνδέονται άμεσα με τη Ρωσία, αλλά επεκτείνονται σε ένα ευρύτερο φάσμα εμπορικών στόχων, δημιουργώντας ένα περιβάλλον όπου η σημαία, η ιδιοκτησία και η εθνικότητα του πλοίου δεν αποτελούν επαρκή ασπίδα προστασίας.
Τον Ιούλιο του 2026 καταγράφηκαν στη Μαύρη Θάλασσα τουλάχιστον 24 επιβεβαιωμένα πλήγματα κατά εμπορικών πλοίων, αριθμός που αποτελεί το υψηλότερο μηνιαίο σύνολο από την έναρξη της ρωσικής εισβολής πλήρους κλίμακας.
Η κλιμάκωση συνεχίστηκε και κατά τις πρώτες ημέρες του Αυγούστου. Από την 1η έως τις 6 Αυγούστου αναφέρθηκαν με σχετική αξιοπιστία τουλάχιστον τέσσερα νέα πλήγματα, τα οποία αφορούσαν δύο πλοία μεταφοράς εμπορευματοκιβωτίων, ένα πλοίο τύπου ro-ro ή γενικού φορτίου και ένα δεξαμενόπλοιο.
Παράλληλα, έχουν κυκλοφορήσει πληροφορίες για συνολικά επτά πλοία που ενδέχεται να επλήγησαν στο ίδιο διάστημα, μεταξύ των οποίων δύο bulk carriers και τρία δεξαμενόπλοια.
Ο υψηλότερος αυτός αριθμός δεν μπορεί προς το παρόν να θεωρηθεί επιβεβαιωμένος, καθώς για ορισμένα από τα περιστατικά δεν έχουν δημοσιοποιηθεί ονόματα πλοίων, αριθμοί IMO, ακριβείς ημερομηνίες ή επαρκή στοιχεία για την ανεξάρτητη διασταύρωσή τους.
Ακόμη πιο βαριά εικόνα παρουσιάζει η τουρκική ένωση ναυτικών «Deniz Iscileri», η οποία εκτιμά ότι περισσότερα από 35 εμπορικά πλοία χτυπήθηκαν μέσα στον Ιούλιο, ενώ έως και 23 ναυτικοί έχασαν τη ζωή τους.
Εφόσον οι αριθμοί αυτοί επιβεβαιωθούν, ο Ιούλιος του 2026 θα αποτελέσει τον πιο θανατηφόρο μήνα του πολέμου για τους ναυτικούς, με σημαντική διαφορά.
Ωστόσο, ο αδιαφανής χαρακτήρας της σύγκρουσης, η περιορισμένη πρόσβαση σε ανεξάρτητες πηγές και οι αντικρουόμενες ανακοινώσεις των εμπλεκόμενων πλευρών καθιστούν ιδιαίτερα δύσκολη την πλήρη επαλήθευση του αριθμού των περιστατικών και των απωλειών.
Η Ουκρανία υποστηρίζει επίσης ότι τις τελευταίες εβδομάδες έχει πλήξει με μη επανδρωμένα συστήματα δεκάδες πλοία του αποκαλούμενου «σκιώδους στόλου», τα οποία φέρονται να εξυπηρετούν τις ρωσικές εξαγωγές.
Οι συγκεκριμένοι ισχυρισμοί δεν έχουν μέχρι στιγμής επαληθευθεί πλήρως από ανεξάρτητες ναυτιλιακές πηγές.
Διευρύνεται το φάσμα των στόχων
Η ουσιαστικότερη αλλαγή δεν εντοπίζεται μόνο στον αυξημένο αριθμό επιθέσεων. Το φάσμα των στόχων φαίνεται να διευρύνεται, περιλαμβάνοντας πλέον πλοία ξένης ιδιοκτησίας ή δυτικών συμφερόντων, ανάλογα με τον προορισμό, το φορτίο, τον σκοπό του ταξιδιού ή την αντιληπτή οικονομική σύνδεσή τους με μία από τις εμπόλεμες πλευρές.
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλούν οι αναφορές για πλήγματα κατά δεξαμενόπλοιων ελληνικής ιδιοκτησίας.
Τα περιστατικά αυτά, εφόσον επιβεβαιωθούν πλήρως, δείχνουν ότι ένα εμπορικό πλοίο μπορεί να θεωρηθεί στόχος όχι μόνο λόγω της σημαίας του, αλλά και λόγω της εμπορικής αποστολής ή των οικονομικών σχέσεων που αποδίδονται στο ταξίδι του.
Όπως επισήμανε ο κ. Λαζαρίδης, οι επιθέσεις έχουν επεκταθεί πέρα από τα πλοία και στρέφονται πλέον κατά λιμενικών υποδομών, ενεργειακών εγκαταστάσεων και κρίσιμων κόμβων της εφοδιαστικής αλυσίδας.
«Κάθε αντιπαράθεση που ξεκινά στη στεριά, στο επόμενο επίπεδο μεταφέρεται στη θάλασσα», ανέφερε χαρακτηριστικά.
Κατά τον ίδιο, οι εμπλεκόμενες πλευρές έχουν αντιληφθεί ότι ένα πλήγμα κατά της εμπορικής ναυτιλίας μπορεί να προκαλέσει πολύ μεγαλύτερο οικονομικό και επικοινωνιακό αντίκτυπο από μια επίθεση σε έναν αμιγώς στρατιωτικό στόχο.
«Το χτύπημα ενός εμπορικού πλοίου αυξάνει τα ναύλα και τις ασφαλιστικές καλύψεις πολέμου. Πρόκειται για λειτουργικό κόστος που μεταφέρεται άμεσα στην τιμή των προϊόντων, είτε πρόκειται για ενέργεια είτε για καταναλωτικά αγαθά», υπογράμμισε.
Η κλιμάκωση στη Μαύρη Θάλασσα επηρεάζει ήδη τη λειτουργία των ναυτιλιακών εταιρειών, οι οποίες καλούνται να επανεξετάσουν δρομολόγια, ασφαλιστικές καλύψεις, μέτρα προστασίας και συμβάσεις ναύλωσης. Οι αυξημένοι κίνδυνοι ενσωματώνονται στα ασφάλιστρα πολέμου, στο κόστος των ναύλων και τελικά στις τιμές της ενέργειας και των αγαθών που φθάνουν στον καταναλωτή.
Περιορισμένη η προστασία των πλοίων
Ιδιαίτερα δύσκολη παραμένει η προστασία των εμπορικών πλοίων από επιθέσεις με μη επανδρωμένα αεροσκάφη, πυραύλους ή θαλάσσια drones.
Ο επικεφαλής της Diaplous εξήγησε ότι οι εταιρείες ναυτιλιακής ασφάλειας διαθέτουν την τεχνογνωσία και το κατάλληλο προσωπικό για την ενίσχυση της προστασίας των πλοίων, ακόμη και μέσω ένοπλων ομάδων ασφαλείας.
Ωστόσο, σύμφωνα με τον ίδιο, τόσο οι ρωσικές όσο και οι ουκρανικές αρχές απαγορεύουν την παρουσία ένοπλου προσωπικού στα πλοία που προσεγγίζουν λιμάνια των δύο χωρών.
«Υπάρχει η επιχειρησιακή δυνατότητα να ενισχυθεί η άμυνα των πλοίων απέναντι σε ορισμένες μορφές επιθέσεων. Το πρόβλημα είναι ότι τα πλοία που κατευθύνονται σε ρωσικά ή ουκρανικά λιμάνια δεν επιτρέπεται να μεταφέρουν ένοπλο προσωπικό ασφαλείας», σημείωσε.
Η απαγόρευση αυτή περιορίζει σημαντικά τις δυνατότητες άμεσης αντίδρασης των πληρωμάτων και αφήνει τα εμπορικά πλοία εκτεθειμένα σε επιθέσεις οι οποίες μπορούν να εκδηλωθούν με ελάχιστη ή χωρίς καμία προειδοποίηση.
Η ενεργειακή διάσταση
Ο κ. Λαζαρίδης συνέδεσε την κατάσταση στη Μαύρη Θάλασσα και με την ευρωπαϊκή πολιτική απέναντι στο ρωσικό φυσικό αέριο, υποστηρίζοντας ότι οι κυρώσεις κατά του ρωσικού LNG ωθούν την Ευρώπη προς ακριβότερες ενεργειακές επιλογές.
«Η Ευρώπη, με τα μέτρα που έχει λάβει για το ρωσικό LNG, αποκλείει ουσιαστικά τους Ευρωπαίους πολίτες από το εμπόριο του ρωσικού αερίου, με αποτέλεσμα να είναι αναγκασμένοι να αγοράζουν ακριβότερο LNG, κυρίως από τις Ηνωμένες Πολιτείες», ανέφερε, σημειώνοντας ότι η Ευρώπη «πυροβολεί τα πόδια της».
Όπως πρόσθεσε, όταν ένα κράτος ή μια οικονομική ένωση δεν διαθέτει επαρκείς ενεργειακούς πόρους, εξαρτάται από τους προμηθευτές που διαθέτουν την ενέργεια και μπορούν να καθορίζουν τους όρους εμπορίας της.
Ο επικεφαλής της Diaplous επισήμανε επίσης ότι, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις, ευρωπαϊκές εταιρείες μπορούν προσωρινά να συνεχίσουν τη μεταφορά ρωσικού LNG προς τρίτες χώρες, την ώρα που η διάθεσή του στις ευρωπαϊκές αγορές περιορίζεται σταδιακά.
Το 21ο πακέτο κυρώσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, το οποίο εγκρίθηκε στις 23 Ιουλίου 2026, εξειδικεύει τους κανόνες για τη μεταφορά ρωσικού LNG προς τρίτες χώρες και τη δραστηριότητα των πλοίων μεταφοράς υγροποιημένου φυσικού αερίου.
Για τις μακροχρόνιες συμβάσεις προβλέπεται απαγόρευση εισαγωγών από την 1η Ιανουαρίου 2027, ενώ παραμένει προσωρινή εξαίρεση για τη μεταφορά φορτίων προς τρίτες χώρες, υπό συγκεκριμένους όρους, έως τις 25 Ιουλίου 2027.
Η Μαύρη Θάλασσα δεν αποτελεί πλέον απλώς μια περιοχή αυξημένου πολεμικού κινδύνου. Εξελίσσεται σε ένα διαρκές μέτωπο οικονομικού και στρατιωτικού πολέμου, στο οποίο τα όρια μεταξύ εμπορικών και στρατιωτικών στόχων γίνονται ολοένα πιο δυσδιάκριτα.
Και σε αυτή τη σύγκρουση, τα πληρώματα των εμπορικών πλοίων βρίσκονται εκτεθειμένα στην πρώτη γραμμή, ενώ το κόστος μεταφέρεται από τη θάλασσα στις διεθνείς μεταφορές, στην ενέργεια, στις επιχειρήσεις και τελικά στον καταναλωτή.
