Η εξαγγελία του Ντόναλντ Τραμπ ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες θα αναλάβουν τον ρόλο του «Φύλακα των Στενών του Ορμούζ», επιβάλλοντας τέλος 20% σε κάθε φορτίο που διέρχεται από τη στρατηγικής σημασίας θαλάσσια οδό, άνοιξε τη συζήτηση για το κατά πόσο μια τέτοια πρόταση μπορεί να εφαρμοστεί στην πράξη.
Η απάντηση, σύμφωνα με ειδικούς στο διεθνές δίκαιο και τη ναυτιλία, είναι ότι το μεγαλύτερο μέρος της εξαγγελίας δεν μπορεί να υλοποιηθεί με τον τρόπο που παρουσιάστηκε.
Το βασικό εμπόδιο είναι ότι τα Στενά του Ορμούζ αποτελούν διεθνή θαλάσσια οδό μεταξύ Ιράν και Ομάν και δεν βρίσκονται υπό αμερικανική κυριαρχία. Ως εκ τούτου, οι ΗΠΑ δεν έχουν τη δυνατότητα να επιβάλουν μονομερώς «διόδια» ή τέλος διέλευσης σε πλοία που κινούνται σε διεθνή ύδατα. Για να συμβεί κάτι τέτοιο θα απαιτούνταν είτε διεθνής συμφωνία είτε ένας μηχανισμός επιβολής που θα δημιουργούσε σοβαρά ζητήματα νομιμότητας και πιθανότατα έντονες γεωπολιτικές αντιδράσεις.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
Εφικτή θα μπορούσε να είναι μόνο μια διαφορετική εκδοχή της πρότασης. Οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν τη δυνατότητα να επιβάλουν δασμούς ή ειδικά τέλη σε προϊόντα που εισάγονται στην αμερικανική αγορά. Αν, δηλαδή, το τέλος 20% αφορούσε φορτία που πέρασαν από τα Στενά του Ορμούζ και κατέληγαν σε αμερικανικά λιμάνια, τότε θα επρόκειτο ουσιαστικά για νέο εισαγωγικό δασμό και όχι για χρέωση της ίδιας της διέλευσης από τα Στενά.
Η πρόταση Μαρινάκη
Πρόταση του Βαγγέλη Μαρινάκη, η οποία παρουσιάστηκε πρόσφατα στο συνέδριο του Economist προβλέπει τη δημιουργία ενός μηχανισμού χρηματοδότησης της ασφάλειας στα Στενά του Ορμούζ μέσω ενός τέλους που θα καταβάλλουν τα πλοία, με στόχο να καλύπτεται το κόστος συνοδειών, επιτήρησης και προστασίας της ναυσιπλοΐας, περιορίζοντας παράλληλα τα υψηλά ασφάλιστρα πολεμικού κινδύνου.
Σε οικονομικό επίπεδο, η πρόταση αυτή θεωρείται περισσότερο ρεαλιστική από την επιβολή τέλους 20% επί της αξίας όλων των φορτίων. Ένα περιορισμένο τέλος ανά διέλευση ή ανά πλοίο θα μπορούσε να κοστίζει λιγότερο από τα σημερινά ασφάλιστρα πολεμικού κινδύνου, τα οποία, σύμφωνα με τον Βαγγέλη Μαρινάκη, κυμαίνονται μεταξύ 1 και 3 εκατ. δολαρίων ανά ταξίδι.
Αυτό που θα μπορούσε να εφαρμοστεί στην πράξη είναι ένας πολυμερής μηχανισμός παροχής υπηρεσιών ασφαλείας. Σε ένα τέτοιο σχήμα, κράτη, ναυτιλιακές εταιρείες, ασφαλιστικές επιχειρήσεις και μεγάλοι εισαγωγείς ενέργειας θα συμμετείχαν εθελοντικά στη χρηματοδότηση της ασφάλειας στην περιοχή. Σε αντάλλαγμα, τα πλοία που θα συμμετείχαν θα απολάμβαναν οργανωμένη προστασία, ενώ οι ασφαλιστικές εταιρείες θα μπορούσαν να μειώσουν τα ασφάλιστρα, εφόσον διαπιστωνόταν ότι ο κίνδυνος είχε περιοριστεί.
Συνεπώς, η βασική διαφορά των δύο προτάσεων είναι ότι η εξαγγελία Τραμπ, όπως διατυπώθηκε, δεν μπορεί να εφαρμοστεί ως τέλος διέλευσης στα Στενά του Ορμούζ, παρά μόνο ενδεχομένως ως αμερικανικός δασμός στις εισαγωγές. Αντίθετα, η πρόταση Μαρινάκη θα μπορούσε να αποτελέσει τη βάση για έναν διεθνή, εθελοντικό μηχανισμό χρηματοδότησης της ασφάλειας της ναυσιπλοΐας, εφόσον εξασφάλιζε τη στήριξη των κρατών και της διεθνούς ναυτιλιακής αγοράς.
