«Ο δημόσιος λόγος οφείλει να είναι ιδιαίτερα προσεκτικός ώστε να μη νομιμοποιεί τον μισαναπηρισμό», υποστηρίζει σε ανακοίνωσή του ο Πανελλήνιος Σύλλογος Νοσοκομειακών Ψυχολόγων και Ψυχολόγων Δημόσιων Δομών Υγείας, με αφορμή τον τραγικό χαμό του 20χρονου Θοδωρή στο Άργος.
Όπως σημειώνει, ο τρόπος με τον οποίο αναπτύχθηκε μέρος του δημόσιου διαλόγου μετά το τραγικό γεγονός προκαλεί ιδιαίτερη ανησυχία.
«Η αναφορά στη διάγνωση του νεαρού ανθρώπου χρησιμοποιήθηκε πολλές φορές ως στοιχείο που επιχειρούσε να ερμηνεύσει ή ακόμη και να δικαιολογήσει όσα συνέβησαν. Ο δημόσιος λόγος, όμως, δεν είναι ουδέτερος. Οι λέξεις που επιλέγονται διαμορφώνουν κοινωνικές αντιλήψεις, κοινωνικές αναπαραστάσεις, οι οποίες επηρεάζουν στάσεις και συμπεριφορές και μπορούν κατά συνέπεια, είτε να ενισχύσουν την κατανόηση είτε να αναπαράγουν στερεότυπα και αποκλεισμούς».
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
Όπως διευκρινίζουν οι πλέον ειδικοί, «ο αυτισμός αποτελεί μία νευροαναπτυξιακή κατάσταση και όχι χαρακτηριστικό επικινδυνότητας».
«Τα άτομα στο φάσμα του αυτισμού δεν είναι εκ φύσεως περισσότερο βίαια ή απειλητικά από τον γενικό πληθυσμό. Αντιθέτως, η διεθνής επιστημονική βιβλιογραφία καταδεικνύει ότι συχνότερα γίνονται τα ίδια θύματα βίας, εκφοβισμού και κοινωνικού αποκλεισμού. Η σύνδεση της νευροδιαφορετικότητας με την επικινδυνότητα όχι μόνο στερείται επιστημονικής τεκμηρίωσης, αλλά ενισχύει το κοινωνικό στίγμα που επί δεκαετίες προσπαθούμε ως κοινωνία να περιορίσουμε.
»Το τραγικό αυτό περιστατικό αναδεικνύει με τον πλέον εμφατικό τρόπο την ανάγκη συνεχούς εκπαίδευσης των στελεχών των σωμάτων ασφαλείας στην αναγνώριση και στη διαχείριση περιστατικών που αφορούν άτομα με αναπηρία, ψυχικές διαταραχές ή νευροαναπτυξιακές ιδιαιτερότητες».
Αναλυτικά η ανακοίνωση του ΠΑΝΣΥΝΟΨΥ
«Ο Πανελλήνιος Σύλλογος Νοσοκομειακών Ψυχολόγων και Ψυχολόγων Δημόσιων Δομών Υγείας εκφράζει τη βαθιά του θλίψη για τον θάνατο του 20χρονου νέου με αυτισμό στο Άργος και τα ειλικρινή του συλλυπητήρια στην οικογένεια και στους οικείους του.
Η απώλεια μιας ανθρώπινης ζωής, ιδίως ενός νέου ανθρώπου, αποτελεί από μόνη της ένα γεγονός που απαιτεί περίσκεψη, σεβασμό και θεσμική διερεύνηση. Η πλήρης διερεύνηση των πραγματικών περιστατικών ανήκει στη Δικαιοσύνη και οφείλει να πραγματοποιηθεί με απόλυτη διαφάνεια, ώστε να αποδοθούν, όπου αναλογούν, οι ευθύνες. Ως επιστημονικός κλάδος, ωστόσο, οφείλουμε να τοποθετηθούμε στα ζητήματα που άπτονται της επιστήμης μας, της ψυχικής υγείας και των δικαιωμάτων των ανθρώπων που υπηρετούμε καθημερινά.
Κάθε περιστατικό κατά το οποίο η κρατική εξουσία ασκείται με τρόπο που οδηγεί στην απώλεια ανθρώπινης ζωής συνιστά εξαιρετικά σοβαρό γεγονός και επιβάλλει όχι μόνο πλήρη λογοδοσία, αλλά και ουσιαστικό αναστοχασμό για τις πρακτικές χρήσης βίας και τις διαδικασίες αποκλιμάκωσης που καλούνται να εφαρμόζουν οι διωκτικές αρχές. Σε ένα κράτος δικαίου, η αποτελεσματικότητα της αστυνόμευσης δεν κρίνεται μόνο από την επιβολή του νόμου, αλλά και από την ικανότητά της να προστατεύει την ανθρώπινη ζωή, ακόμη και στις πλέον απαιτητικές συνθήκες.
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί ο τρόπος με τον οποίο αναπτύχθηκε μέρος του δημόσιου διαλόγου μετά το τραγικό γεγονός. Η αναφορά στη διάγνωση του νεαρού ανθρώπου χρησιμοποιήθηκε πολλές φορές ως στοιχείο που επιχειρούσε να ερμηνεύσει ή ακόμη και να δικαιολογήσει όσα συνέβησαν. Ο δημόσιος λόγος, όμως, δεν είναι ουδέτερος. Οι λέξεις που επιλέγονται διαμορφώνουν κοινωνικές αντιλήψεις, κοινωνικές αναπαραστάσεις, οι οποίες επηρεάζουν στάσεις και συμπεριφορές και μπορούν κατά συνέπεια, είτε να ενισχύσουν την κατανόηση είτε να αναπαράγουν στερεότυπα και αποκλεισμούς.
Ο δημόσιος λόγος οφείλει να είναι ιδιαίτερα προσεκτικός ώστε να μη νομιμοποιεί τον μισαναπηρισμό, δηλαδή τις προκαταλήψεις και τις διακρίσεις εις βάρος των ατόμων με αναπηρία.
Όταν η αναπηρία ή η νευροδιαφορετικότητα παρουσιάζεται ως τεκμήριο επικινδυνότητας ή ως λόγος περιορισμού της παρουσίας ενός ανθρώπου στον δημόσιο χώρο, δεν περιγράφεται μια πραγματικότητα· αναπαράγεται ένα στερεότυπο που προσβάλλει την ανθρώπινη αξιοπρέπεια και υπονομεύει την κοινωνική ένταξη.
Ο αυτισμός αποτελεί μία νευροαναπτυξιακή κατάσταση και όχι χαρακτηριστικό επικινδυνότητας. Τα άτομα στο φάσμα του αυτισμού δεν είναι εκ φύσεως περισσότερο βίαια ή απειλητικά από τον γενικό πληθυσμό. Αντιθέτως, η διεθνής επιστημονική βιβλιογραφία καταδεικνύει ότι συχνότερα γίνονται τα ίδια θύματα βίας, εκφοβισμού και κοινωνικού αποκλεισμού. Η σύνδεση της νευροδιαφορετικότητας με την επικινδυνότητα όχι μόνο στερείται επιστημονικής τεκμηρίωσης, αλλά ενισχύει το κοινωνικό στίγμα που επί δεκαετίες προσπαθούμε ως κοινωνία να περιορίσουμε.
Το τραγικό αυτό περιστατικό αναδεικνύει με τον πλέον εμφατικό τρόπο την ανάγκη συνεχούς εκπαίδευσης των στελεχών των σωμάτων ασφαλείας στην αναγνώριση και στη διαχείριση περιστατικών που αφορούν άτομα με αναπηρία, ψυχικές διαταραχές ή νευροαναπτυξιακές ιδιαιτερότητες. Η διεθνής εμπειρία δείχνει ότι η γνώση τεχνικών επικοινωνίας και αποκλιμάκωσης μπορεί να συμβάλει ουσιαστικά στην προστασία τόσο της ανθρώπινης ζωής όσο και της ασφάλειας όλων των εμπλεκομένων.
Εξίσου σημαντική είναι η ευθύνη των θεσμών, των μέσων ενημέρωσης και όλων όσοι διαμορφώνουν δημόσιο λόγο να αποφεύγουν διατυπώσεις που αναπαράγουν προκαταλήψεις ή μεταθέτουν το επίκεντρο από το ίδιο το περιστατικό στα χαρακτηριστικά του θύματος.Όταν η διάγνωση ενός ανθρώπου γίνεται αντικείμενο δημόσιας αμφισβήτησης ή χρησιμοποιείται ως ερμηνευτικό σχήμα για την απώλεια της ζωής του, τότε η οικογένεια βιώνει μια δεύτερη μορφή τραυματισμού, ενώ παράλληλα στιγματίζεται ολόκληρη η κοινότητα των ατόμων με αναπηρία και των οικογενειών τους.
Ως νοσοκομειακοί ψυχολόγοι γνωρίζουμε από την καθημερινή μας εμπειρία ότι ο στιγματισμός δεν αποτελεί αφηρημένη έννοια. Επηρεάζει την πρόσβαση στις υπηρεσίες υγείας, την εκπαίδευση, την εργασία, την κοινωνική συμμετοχή και τελικά την ποιότητα ζωής χιλιάδων ανθρώπων. Η καταπολέμησή του αποτελεί βασική προϋπόθεση για μία κοινωνία που σέβεται την αξιοπρέπεια, τα ανθρώπινα δικαιώματα και την ισότιμη συμμετοχή όλων των πολιτών.
Η Πολιτεία έχει υποχρέωση, σύμφωνα με τις αρχές της Σύμβασης του ΟΗΕ για τα Δικαιώματα των Ατόμων με Αναπηρία, να διασφαλίζει ότι τα άτομα με αναπηρία απολαμβάνουν ισότιμα το δικαίωμα στη ζωή, στην ασφάλεια, στην ελευθερία και στην πλήρη συμμετοχή στην κοινωνική ζωή. Η εφαρμογή αυτών των αρχών δεν εξαντλείται στη νομοθεσία· απαιτεί συνεχή εκπαίδευση, διατομεακή συνεργασία και ουσιαστική καλλιέργεια κουλτούρας σεβασμού της διαφορετικότητας.
Ο Πανελλήνιος Σύλλογος Νοσοκομειακών Ψυχολόγων καλεί όλους τους εμπλεκόμενους θεσμούς να συμβάλουν, ο καθένας από τη θέση ευθύνης που κατέχει, στη διαμόρφωση ενός περιβάλλοντος όπου η επιστημονική γνώση θα προηγείται των στερεοτύπων, η ψυχραιμία της πόλωσης, η κατανόηση του φόβου και η προστασία της ανθρώπινης ζωής κάθε άλλης σκοπιμότητας.
Η μνήμη του 20χρονου νέου αξίζει τον σεβασμό όλων μας. Ο καλύτερος τρόπος να την τιμήσουμε είναι να εργαστούμε, ώστε κανένας άνθρωπος να μη βιώνει τον αποκλεισμό ή να κινδυνεύει εξαιτίας της αναπηρίας ή της νευροδιαφορετικότητάς του και ώστε κάθε δημόσιος λειτουργός να διαθέτει τα κατάλληλα εφόδια για να προστατεύει αποτελεσματικά την ανθρώπινη ζωή».
