Είναι ενδεικτικό το γεγονός πως ο μέσος αριθμός ατόμων που θα μολύνει φορέας της ιλαράς ξεπερνά τα 15 άτομα. Ενδεικτικά είναι επίσης τα δεδομένα του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας, σύμφωνα με τα οποία τα περιστατικά ιλαράς το 2023 αυξήθηκαν κατά 18%, με εννέα εκατομμύρια ανθρώπους να νοσούν παγκοσμίως και την ίδια ώρα οι θάνατοι αυξήθηκαν κατά 43%.
Ακριβώς αυτά τα δεδομένα είναι που έχουν θέσει και τις ελληνικές υγειονομικές Αρχές σε επαγρύπνηση, με τον ΕΟΔΥ να λαμβάνει μέτρα πρόληψης, ώστε να αντιμετωπιστεί ένα πιθανό επιδημικό κύμα ιλαράς, στο βαθμό που από την αρχή του 2024 έχουν εντοπιστεί στην Ελλάδα πέντε κρούσματα.
Μεταδοτικότητα, συμπτώματα, επιπτώσεις
Ο χρόνος επώασης της ιλαράς κυμαίνεται από 7-21 ημέρες (συνήθως 10-12 ημέρες από την έκθεση έως το πρόδρομο στάδιο και 14 ημέρες από την έκθεση έως την εμφάνιση του εξανθήματος).
Η νόσος μεταδίδεται από άτομο σε άτομο αερογενώς, με σταγονίδια και με άμεση επαφή με ρινικές ή φαρυγγικές εκκρίσεις ασθενών. Σπανιότερα, μεταδίδεται μέσω αντικειμένων προσφάτως μολυνθέντων από ρινοφαρυγγικές εκκρίσεις.
Ο ιός της ιλαράς μπορεί να παραμείνει σε μολυσμένες επιφάνειες και στον περιβάλλοντα χώρο (σε σταγονίδια) μέχρι 2 ώρες μετά την αποχώρηση του ασθενούς.
Η ιλαρά παρουσιάζει πολύ υψηλή μεταδοτικότητα με ποσοστό δευτερογενούς προσβολής έως 90% μεταξύ επίνοσων ατόμων (π.χ. ατόμων που δεν έχουν ανοσοποιηθεί).
Όλα τα άτομα που δεν έχουν νοσήσει ή δεν έχουν εμβολιασθεί είναι επίνοσα στην ιλαρά.
Η μείωση των εμβολιασμών
Μιλώντας στο ΑΠΕ-ΜΠΕ για τους λόγους που οδήγησαν στην μεγαλύτερα διασπορά στην κοινότητα, ο πρόεδρος του ΕΟΔΥ, καθηγητής Υγιεινής και Επιδημιολογίας - Τμήμα Ιατρικής, Σχολή Επιστημών Υγείας του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας, Χρήστος Χατζηχριστοδούλου, αναφέρθηκε στους εμβολιασμούς οι οποίοι μειώθηκαν λόγω της πανδημίας του κορονοϊο.
Τάση μείωσης των εμβολιασμών παρατηρείται και στην Ελλάδα και σύμφωνα με μια πρώτη ανάλυση των στοιχείων από τον ΕΟΔΥ, από το 2020 καταγράφεται μια μικρή πτώση σχετικά με την πρώτη δόση. Πάντα υπήρχε ένα ποσοστό παιδιών που δεν είχαν εμβολιαστεί και το ποσοστό αυτό κυμαινόταν κοντά στο 5-6%, αναφέρει ο καθηγητής. Σήμερα αυτό το ποσοστό κυμαίνεται κοντά στο 8-9%.
«Έχουμε τις συνθήκες που ευνοούν μια έξαρση κρουσμάτων, δεν έχουμε φτάσει στο επίπεδο το επιθυμητό της εμβολιαστικής κάλυψης που είναι 95% του παιδικού πληθυσμού και έτσι έχουμε ένα αριθμό επίνοσων παιδιών και ενηλίκων και όταν γίνει κρίσιμη μάζα έχουμε την έξαρση, η οποία εμφανίζεται περίπου κάθε 6 με 7 χρόνια», δήλωσε ο κ. Χατζηχριστοδούλου. Σημειώνεται ότι η τελευταία έξαρση στην Ελλάδα σημειώθηκε το 2017-2018.
Κατά την χρονική περίοδο 2004-2023 εκδηλώθηκαν τρεις επιδημίες ιλαράς στη χώρα μας και δηλώθηκαν συνολικά 4.151 κρούσματα και 4 θάνατοι. Η πλειοψηφία των κρουσμάτων αφορούσε Έλληνες Ρομά (56,9%), αλλά και νεαρούς ενήλικες από τον γενικό πληθυσμό που ήταν ανεμβολίαστοι ή ατελώς εμβολιασμένοι. Το νόσημα παρουσίασε την υψηλότερη επίπτωση στην ηλικιακή ομάδα 0-4 ετών.
Την τριετία 2021-2023 δεν δηλώθηκε κανένα κρούσμα ιλαράς και ο ΕΟΔΥ επισημαίνει την πιθανότητα υποδήλωσης λόγω της πανδημίας COVID-19.
Τα μέτρα του ΕΟΔΥ
Σύμφωνα με τον κ. Χατζηχριστοδούλου, η επιδημιολογική επιτήρηση της νόσου και η έγκαιρη εφαρμογή εμβολιασμού αποτελούν τα πλέον ενδεδειγμένα μέτρα για τον έλεγχο της νόσου.
Στο πλαίσιο αυτό, κρίνεται αναγκαία αφενός η εγρήγορση των επαγγελματιών υγείας και αφετέρου η εντατικοποίηση των εμβολιασμών με έμφαση στους εμβολιασμούς ειδικών πληθυσμιακών ομάδων, (Ρομά και μεταναστών), νεαρών εφήβων και ενηλίκων που δεν ολοκλήρωσαν τον εμβολιασμό τους στο παρελθόν, καθώς και η συνεχιζόμενη εγρήγορση των τοπικών και εθνικών αρχών. Ο ΕΟΔΥ σε συνεργασία με δήμους και τη ΜΚΟ «Υγεία για Όλους» θα διενεργήσει μαζικό εμβολιασμό σε καταυλισμούς Ρομά με τη συνδρομή των ΚΟΜΥ.
Κλιμάκια του ΕΟΔΥ θα επισκεφθούν, επίσης, κέντρα φιλοξενίας προσφύγων και μεταναστών και θα ενημερώσουν για την εμβολιασμό και τα μέτρα πρόληψης.
Παράλληλα, ο ΕΟΔΥ βρίσκεται σε επαφή με ταξιδιωτικούς πράκτορες, ώστε να ενημερώνονται οι ταξιδιώτες για την ολοκλήρωση του εμβολιασμού τους (δύο δόσεις του μικτού εμβολίου ιλαράς-ερυθράς-παρωτίτιδας-εμβόλιο MMR) πριν από το ταξίδι τους, ιδιαίτερα αν πρόκειται να ταξιδέψουν σε χώρες με έξαρση κρουσμάτων, όπως η Ρουμανία.
Επιπλέον, ειδικές δράσεις θα αφορούν περιοχές όπου σύμφωνα με τα αποτελέσματα μελέτης 2020-2021, διαπιστώθηκε χαμηλή εμβολιαστική κάλυψη, προκειμένου να ενισχυθεί ο εμβολιασμός στον παιδικό πληθυσμό.
Όπως εξηγεί ο κ. Χατζηχριστοδούλου, στην παρούσα φάση δεν υφίσταται λόγος ιδιαίτερης ανησυχίας, αλλά πρέπει οι αρμόδιες Αρχές να βρίσκονται σε εγρήγορση, καθώς παρατηρείται αύξηση κρουσμάτων σε χώρες της Ευρώπης και αυτό που πρέπει να κάνουμε είναι να προετοιμαστούμε για ενδεχόμενη έξαρση ιλαράς και στην Ελλάδα.
