Το 2026 αναμένεται να αποτελέσει σημείο καμπής για την επιστημονική έρευνα διεθνώς, σύμφωνα με το επιστημονικό περιοδικό Nature. Νέες τεχνολογίες, φιλόδοξες αποστολές και κρίσιμες δοκιμές σε τομείς όπως η ιατρική και η εξερεύνηση του Διαστήματος συνθέτουν ένα σκηνικό μεγάλων προσδοκιών αλλά και προκλήσεων. Ας δούμε μερικές:
Τεχνητή νοημοσύνη: από εργαλείο σε πρωταγωνιστή
Κεντρικό ρόλο στο επιστημονικό τοπίο του 2026 αναμένεται να παίξει η τεχνητή νοημοσύνη. Όπως επισημαίνει το Nature, τα νέα συστήματα που συνδυάζουν πολλαπλές γλωσσικές και μαθηματικές ικανότητες αναμένεται να χρησιμοποιηθούν ευρύτερα για την εκτέλεση πολλαπλών βημάτων σε ερευνητικές διαδικασίες, συχνά με ελάχιστη ανθρώπινη επίβλεψη. Κορυφαίοι επιστήμονες εκτιμούν ότι το επόμενο έτος μπορεί να φέρει τις πρώτες «ουσιαστικές» επιστημονικές ανακαλύψεις που θα προκύψουν κυρίως από αυτά τα συστήματα ΑΙ–«ερευνητές», αλλά και ότι η ευρεία χρήση τους θα αναδείξει ταυτόχρονα σοβαρά λάθη ή περιορισμούς που έχουν αυτά τα εργαλεία.
Το επόμενο έτος θα φέρει επίσης τεχνικές που ξεπερνούν τα LLM, τα οποία είναι δαπανηρά στην εκπαίδευση. Οι νεότερες προσεγγίσεις επικεντρώνονται στο σχεδιασμό μοντέλων τεχνητής νοημοσύνης μικρής κλίμακας που μαθαίνουν από μια περιορισμένη ομάδα δεδομένων και μπορούν να ειδικευτούν στην επίλυση συγκεκριμένων παζλ συλλογισμού. Αυτά τα συστήματα δεν δημιουργούν κείμενο, αλλά επεξεργάζονται μαθηματικές αναπαραστάσεις πληροφοριών. Φέτος, ένα τέτοιο μικροσκοπικό μοντέλο τεχνητής νοημοσύνης ξεπέρασε τα τεράστια LLM σε ένα τεστ λογικής.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
Νέες θεραπείες και μετασχηματισμός στην ιατρική έρευνα
Στον τομέα της υγείας, το 2026 σηματοδοτεί την έναρξη σημαντικών κλινικών δοκιμών για εξατομικευμένες γονιδιακές θεραπείες σε παιδιά με σπάνιες γενετικές παθήσεις. Οι δοκιμές αυτές βασίζονται σε πρόσφατη επιτυχημένη θεραπεία που έσωσε τη ζωή βρέφους με σπάνια μεταβολική διαταραχή. Παράλληλα, αναμένονται τα πρώτα αποτελέσματα μεγάλης κλινικής μελέτης στο Ηνωμένο Βασίλειο, η οποία εξετάζει αν ένα απλό τεστ αίματος μπορεί να ανιχνεύσει περίπου 50 τύπους καρκίνου πριν εμφανιστούν συμπτώματα. Το τεστ ελέγχει για τμήματα DNA που απελευθερώνουν τα καρκινικά κύτταρα στο αίμα και μπορεί να εστιάσει στον τύπο ιστού ή οργάνου από το οποίο προέρχεται το σήμα. Στη δοκιμή συμμετείχαν περισσότεροι από 140.000 συμμετέχοντες και, εάν τα αποτελέσματα είναι πολλά υποσχόμενα, οι υγειονομικές αρχές του Ηνωμένου Βασιλείου σχεδιάζουν να εφαρμόσουν το εργαλείο σε όλα τα νοσοκομεία. Το ίδιο έτος θα αρχίσουν να εφαρμόζονται και αλλαγές στη νομοθεσία για τις κλινικές δοκιμές και την έγκριση φαρμάκων σε Βρετανία και ΗΠΑ, με στόχο τη μέγιστη επιτάχυνση της έρευνας και την ευρεία πρόσβαση σε νέες θεραπείες.
Μεγάλη κίνηση στη Σελήνη και πέρα από αυτήν
Το 2026 θεωρείται επίσης καθοριστικό για την εξερεύνηση του Διαστήματος. Η NASA ετοιμάζει την αποστολή Artemis II, που θα στείλει τέσσερις αστροναύτες να πετάξουν γύρω από τη Σελήνη, στην πρώτη σεληνιακή πτήση με πλήρωμα μετά από τις αποστολές Apollo. Την ίδια χρονιά, η Κίνα σχεδιάζει την αποστολή Chang’e-7 προς τον νότιο πόλο της Σελήνης, που είναι πλούσιος σε πάγο και σε γεωλογικά δεδομένα. Το 2023, το ινδικό Chandrayaan-3 ήταν το πρώτο διαστημόπλοιο που προσγειώθηκε με επιτυχία κοντά στον νότιο πόλο της σελήνης. Εάν καταφέρει να προσγειωθεί με επιτυχία, το Chang'e-7 θα αναζητήσει πάγο νερού και θα μελετήσει σεισμούς σελήνης.Την ίδια χρονιά η Ιαπωνία προωθεί την αποστολή Martian Moons eXploration (MMX) για να επισκεφτεί τα δύο φεγγάρια του κόκκινου πλανήτη, τον Φόβο και τον Δείμο. Το διαστημόπλοιο θα συλλέξει δείγματα από την επιφάνεια του Φόβου και θα τα επιστρέψει στη Γη το 2031, κάτι που δεν έχει ξαναγίνει.
Παράλληλα, ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Διαστήματος σχεδιάζει να εκτοξεύσει τον δορυφόρο PLATO, που θα κυνηγά πλανήτες, προς το τέλος του επόμενου έτους. Εξοπλισμένος με 26 κάμερες, ο PLATO θα παρακολουθεί περισσότερα από 200.000 φωτεινά αστέρια και θα εντοπίζει πλανήτες «δίδυμους της Γης» με θερμοκρασίες που επιτρέπουν τον σχηματισμό υγρού νερού.Η πρώτη ηλιακή αποστολή της Ινδίας, Aditya-L1, θα παρατηρήσει τον Ήλιο κατά τη διάρκεια του ηλιακού μέγιστου, την κορύφωση ενός περίπου 11ετούς κύκλου δραστηριότητας, που χαρακτηρίζεται από τα υψηλότερα ποσοστά ηλιακών κηλίδων, εκλάμψεων και ηλιακών καταιγίδων. Ο δορυφόρος βρίσκεται σε τροχιά γύρω από το ηλιακό στέμμα, η οποία επιτρέπει τη συνεχή παρατήρηση του Ήλιου, περίπου 1,5 εκατομμύριο χιλιόμετρα από τη Γη, από πέρυσι. Τα δεδομένα του θα βοηθήσουν τους ερευνητές να σχηματίσουν μια καλύτερη εικόνα της επιφάνειας του Ήλιου κατά τη διάρκεια του ηλιακού μέγιστου.Τα προγράμματα αυτά σηματοδοτούν μια νέα φάση διεθνούς συνεργασίας και ανταγωνισμού στη διαστημική έρευνα, με αντικείμενο τόσο το σύστημα της Γης όσο και τα γειτονικά ουράνια σώματα.
Γεωτρήσεις στα όρια της Γης
Ένα από τα πιο φιλόδοξα σχέδια για το 2026 είναι η προγραμματισμένη αποστολή του κινεζικού πλοίου-γεωτρύπανου Meng Xiang, το οποίο στοχεύει να τρυπήσει έως και 11 χιλιόμετρα κάτω από τον πυθμένα του ωκεανού. Στόχος είναι η συλλογή δειγμάτων από τον μανδύα της Γης, κάτι που θα μπορούσε να προσφέρει νέα δεδομένα για τη δομή του πλανήτη και τις τεκτονικές διεργασίες, γνώσεις που μέχρι σήμερα ήταν σχεδόν ακατόρθωτο να αποκτηθούν.
Πολιτική και χρηματοδότηση
Οι επιστήμονες τονίζουν ότι, πέρα από τις τεχνολογικές και επιστημονικές εξελίξεις, παράγοντες όπως η χρηματοδότηση, οι πολιτικές αποφάσεις και οι διεθνείς συνεργασίες θα διαμορφώσουν σε μεγάλο βαθμό το περιβάλλον έρευνας τα επόμενα χρόνια. Οι μεταβολές στις πολιτικές προτεραιότητες συγκεκριμένων κρατών μπορούν να ενισχύσουν ή να περιορίσουν κρίσιμους τομείς, από την υγεία μέχρι την κλιματική έρευνα.
Μια χρονιά με μεγάλα διακυβεύματα
Σύμφωνα με το Nature, το 2026 δεν θα είναι απλώς μια ακόμη χρονιά επιστημονικής προόδου, αλλά μια χρονιά «σταθμός» στον παγκόσμιο επιστημονικό χάρτη, όπου η τεχνολογία, η εξερεύνηση και η ιατρική καινοτομία θα συνδυαστούν για να δώσουν νέα ώθηση στην κατανόηση του κόσμου γύρω μας. Από τις βάσεις δεδομένων και τους αλγόριθμους μέχρι τα βάθη των ωκεανών και τα όρια του διαστήματος, η επιστήμη μπαίνει σε μια νέα εποχή, με τον κόσμο να περιμένει τα πρώτα σημαντικά αποτελέσματα ήδη από τους πρώτους μήνες του χρόνου
