Τρία λεπτά είναι αρκετά! Επιστήμονες-ταλέντα από 100 περίπου χώρες καλούνται μέσα σε τρία λεπτά να πείσουν μια κριτική επιτροπή υψηλού επιπέδου για τη σημαντικότητα των λύσεων που προτείνουν για ορισμένες από τις πιο πιεστικές προκλήσεις της εποχής μας. Και όλα αυτά, στο Falling Walls Lab στο Βερολίνο.
Το Falling Walls Lab δεν είναι μόνο ένας διαγωνισμός παρουσίασης επιστημονικών ιδεών από ερευνητές που κάνουν τα πρώτα βήματα στη σταδιοδρομία τους, αλλά και ένα φόρουμ δικτύωσης παγκόσμιας κλάσης, που συγκεντρώνει μια ποικιλόμορφη και διεπιστημονική ομάδα ταλέντων στην επιστήμη, παρέχοντας ένα βήμα για πρωτοποριακές ιδέες τόσο σε τοπικό όσο και σε παγκόσμιο επίπεδο.
Μέσα σε τρία λεπτά θα προσπαθήσει και ο Παναγιώτης Μπούτος να πείσει την κριτική επιτροπή για τον πιθανό αντίκτυπο του έργο ETIA – Explaining the Invisible Architecture of Complex Multifactorial Diseases (Εξηγώντας την Αόρατη Αρχιτεκτονική των Σύνθετων Πολυπαραγοντικών Ασθενειών), που θα παρουσιάσει τον προσεχή Νοέμβριο σε αυτό τον διαγωνισμό.
Το ETIA εισάγει ένα νέο πλαίσιο που συνδυάζει τη γενετική, την επιγενετική, το μικροβίωμα και τους περιβαλλοντικούς παράγοντες σε ένα πολυδιάστατο μοντέλο αιτιότητας των ασθενειών, με στόχο να «ρίξει το τείχος του ανίατου» (Breaking the Wall of the Untreated).
Διερευνώντας την αιτία με το ΕΤΙΑ
Ως ανίατα νοσήματα για τον ερευνητή είναι τα αυτοάνοσα, τα ιδιοπαθή και άλλες πολυπαραγοντικές παθήσεις, οι οποίες στο σύνολο του πληθυσμού αθροιστικά πλήττουν ή πρόκειται να πλήξουν τουλάχιστον το 35% των ανθρώπων.
«Καθυστερημένες, εσφαλμένες διαγνώσεις, θεραπεία συμπτωματολογική και όχι αιτιολογική είναι από τους βασικότερους λόγους μη επίλυσης των προβλημάτων αυτών και της συντήρησης του χαρακτηρισμού του ανίατου. Πέρα από την επιρροή της εκάστοτε ανίατης πάθησης στην ποιότητα ζωής του ατόμου, η αβεβαιότητα, οι εξάρσεις και οι υφέσεις και το αίσθημα της ανικανότητας επιβαρύνουν την ψυχική αστάθεια ακόμα περισσότερο», λέει ο Παναγιώτης Μπούτος, που είναι γιατρός και ερευνητής, παθιασμένος με την καινοτομία στη διεπαφή της ιατρικής, της τεχνητής νοημοσύνης και της υγειονομικής περίθαλψης.
Με δημοσιεύσεις για τη χειρουργική και τη διαγνωστική με τη χρήση τεχνητής νοημοσύνης και με βραβεία για την ιατρική καινοτομία και την κλινική έρευνα, ο Έλληνας γιατρός επιδιώκει να προωθήσει τη φροντίδα των ασθενών μέσω καινοτόμων τεχνολογικών λύσεων.
«Το ΕΤΙΑ, κατά αντιστοιχία με την ελληνική λέξη ‘Αιτία’, αποσκοπεί στη διερεύνηση των αιτιών ιδιοπαθών, αυτοάνοσων και γενικότερα πολύπλοκων πολυπαραγοντικών νοσημάτων/συνδρόμων. Ουσιαστικά, αποτελεί μια σφαιρική και εξατομικευμένη προσέγγιση του πολυπαραγοντικού νοσήματος ενός ατόμου, βασισμένη σε συγκεκριμένη μεθοδολογία. Σε πρώτη φάση, ένα μοντέλο ιεραρχικής συσταδοποίησης τεχνητής νοημοσύνης ομαδοποιεί τους ασθενείς με παρόμοιες παθήσεις, βάσει του ιατρικού τους ιστορικού, των εξετάσεων κ.λπ. Αυτή η ομαδοποίηση εξάγει πληροφορίες βασισμένες στις διαφορές ενεργότητας της πάθησης (αν είναι σε ύφεση ή σε έξαρση με την πάροδο του χρόνου) και των συνθηκών ζωής των ατόμων του εκάστοτε γκρουπ, ενώ παράλληλα παρέχει τα δεδομένα για το επόμενο τμήμα του αλγορίθμου. Στη συνέχεια, χρησιμοποιώντας μια προσαρμοσμένη και εξελιγμένη από εμάς μορφή του τύπου γενετικής σύνδεσης του DNA, εξάγουμε πληροφορία ποσοστιαίας συνάφειας κάθε μορφής παραγόντων, όχι μόνο γενετικών, με το εκάστοτε νόσημα. Έτσι, συμπεριλαμβάνονται στην παθογένεια του νοσήματος γενετικοί, επιγενετικοί, περιβαλλοντικοί, ψυχολογικοί, μικροβιωματικοί και άλλοι παράγοντες, προσφέροντας μια σφαιρική και πλήρη επεξήγησή του και εισάγοντας την έννοια του ‘Υπερ-παράγοντα’», εξηγεί ο ίδιος στο Dnews και συνεχίζει:
«Πέρα από τα αριθμητικά αποτελέσματα, παράγουμε και μια πολυδιάστατη απεικόνιση ‘Υπερ-χρωμοσωμάτων’ που περιέχει όλη την πληροφορία των παραγόντων που προαναφέρθηκαν, η οποία βασίζεται σε αρχές της γεωμετρίας Minkowski, που έχει χρησιμοποιήσει και ο Einstein στη θεωρία της ειδικής σχετικότητάς του. Όλη αυτή η παραχθείσα πληροφορία με την παραπάνω μεθοδολογία ιδανικά θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί από φαρμακευτικές εταιρίες, από ερευνητές ιατρούς ή από ερευνητικά κέντρα για να διερευνήσουν στοχευμένες, εξατομικευμένες θεραπείες, ‘ξεθωριάζοντας’ σταδιακά την έννοια του ανίατου».
Όπως λέει ο Παναγιώτης Μπούτος, επιδιώκει να βοηθήσει την ιατρική και τη βιολογία να ξεπεράσουν κατά την εξέλιξή τους τα συμβατικά μοντέλα αιτιολόγησης των νοσημάτων, όπως για παράδειγμα τις μονοδιάστατες αιτιότητες μεταλλαγών σε φαινοτύπους, και να εστιάσουν στην αόρατη αρχιτεκτονική των σύνθετων παραγόντων που τα επηρεάζουν, ανοίγοντας τον δρόμο για καλύτερη έρευνα, διάγνωση και θεραπείες.
Αξίζει να σημειωθεί ότι ο Παναγιώτης Μπούτος έχει αφιερώσει 6 χρόνια πάνω στο έργο ΕΤΙΑ, δουλεύοντας σε συνεργασία με το Εργαστήριο Ιατρικής Φυσικής και Ψηφιακής Καινοτομίας του ΑΠΘ, στο οποίο ηγείται ο Καθηγητής Ιατρικής Φυσικής και Πληροφορικής στην Ιατρική Εκπαίδευση, Παναγιώτης Μπαμίδης.
Ποιο είναι το επόμενο Τείχος που θα πέσει;
Οι γκρεμισμένοι τσιμεντόλιθοι του Τείχους του Βερολίνου σηματοδότησαν την αυγή μιας νέας εποχής ελευθερίας, ρίχνοντας τόσο φυσικά όσο και φανταστικά εμπόδια τη νύχτα της 9ης Νοεμβρίου 1989. Το Ίδρυμα Falling Walls, ως ένας μη κερδοσκοπικός οργανισμός με έδρα το Βερολίνο, συντηρεί αυτή την εμβληματική ιδέα μέσα από την ετήσια δράση Falling Walls Summit, επιδιώκοντας να φέρει κοντά όσους και όσες στοχεύουν να γκρεμίσουν τα επόμενα τείχη στην επιστήμη και την κοινωνία.
Από την πρώτη σύνοδο για την 20ή επέτειο της Πτώσης του Τείχους του Βερολίνου, το 2009, μέχρι σήμερα, το Falling Walls Summit εξελίσσεται σε ένα συνεχώς αναπτυσσόμενο δίκτυο των πιο φιλόδοξων και πρωτοποριακών μυαλών από όλο τον κόσμο. Η κοινότητά του βασίζεται σε εξαιρετικές εμπειρίες μάθησης και διασύνδεσης με έναν υψηλότερο σκοπό, να αντιμετωπιστούν οι μεγαλύτερες προκλήσεις αυτού του πλανήτη.
Το Falling Walls Lab, που διοργανώνεται από το Ίδρυμα Falling Walls, δεν είναι μόνο ένας παγκόσμιος διεπιστημονικός διαγωνισμός παρουσίασης ιδεών ‘out of the box’ για νέους επιστήμονες, αλλά και ένα σημείο συνάντησης της νέας γενιάς καινοτόμων, πρωτοπόρων, δημιουργών και οραματιστών. Στόχος του είναι η διασύνδεση νέων επιστημόνων και επιχειρηματιών από όλους τους τομείς σε μια πλατφόρμα παγκόσμιας κλάσης, που τους βοηθά να προωθήσουν τις καινοτομίες τους, να αναπτύξουν τις επικοινωνιακές τους δεξιότητες και να δημιουργήσουν σχέσεις μεταξύ τους, χτίζοντας ένα παγκόσμιο δίκτυο και μια βιώσιμη κοινότητα καινοτόμων.
Το Falling Walls Lab υποστηρίζεται από το Museum für Naturkunde, το Springer Nature, το Sartorius, το Ομοσπονδιακό Υπουργείο Εξωτερικών της Γερμανίας και τη Γερμανική Υπηρεσία Ακαδημαϊκών Ανταλλαγών (DAAD). Το διεθνές δίκτυο των Falling Walls Labs περιλαμβάνει φημισμένα ακαδημαϊκά ιδρύματα από 100 χώρες.
Στον Παγκόσμιο Τελικό του Falling Walls Lab στις 7 Νοεμβρίου 2025, όλοι οι φιναλίστ θα ανέβουν και πάλι στη σκηνή για να παρουσιάσουν τις πρωτοποριακές τους ιδέες ενώπιον μιας κριτικής επιτροπής υψηλού κύρους, μέσα σε ένα 3λεπτο. Θα διαγωνιστούν και πάλι για τον τίτλο «Breakthrough of the Year» στην κατηγορία «Αναδυόμενα Ταλέντα», ένα επίσημο highlight του Falling Walls Summit.
Ο παράγοντας πρωτοπορία και ο πιθανός αντίκτυπος του έργου που θα παρουσιάσουν οι διαγωνιζόμενοι θα καθορίσουν τον νικητή ή τη νικήτρια, ο οποίος/α όχι μόνο θα κερδίζει ένα εισιτήριο για να παρακολουθήσει το Falling Walls Summit, αλλά και την ευκαιρία να παρουσιάσει ξανά την ιδέα του, την ίδια μέρα, στη σκηνή του, μπροστά σε κορυφαίους ειδικούς και διασημότητες της Επιστήμης, συμπεριλαμβανομένων βραβευμένων με Νόμπελ και με Βραβείο Leibniz.
Ο Παναγιώτης Μπούτος, ανεξάρτητα από το αν κερδίσει ή όχι τον τίτλο «Breakthrough of the Year», ήδη σχεδιάζει το επόμενο και κυριότερο βήμα του έργου ΕΤΙΑ, την επικύρωση τμημάτων του μοντέλου σε πραγματικές ομάδες ασθενών με συγκεκριμένες παθήσεις και, αν όλα πάνε καλά, θα συνεχίσει με την επέκταση και τη γενίκευσή τους σε περισσότερα πολυπαραγοντικά νοσήματα.
Στο μεταξύ, μετά την εμπειρία του στο Βερολίνο, θα επιστρέψει στα καθήκοντα του –μπορεί και ως νικητής– στο αγροτικό ιατρείο του στην πανέμορφη Κέα (Τζιά).
