Η Μαργαρίτα Παπανδρέου «έφυγε» σε ηλικία 103 ετών αφήνοντας ανεξίτηλο το όνομά της στο «βιβλίο» των αγώνων για τα δικαιώματα των γυναικών στην Ελλάδα. Δεν περιορίστηκε μόνο στη θέση της συζύγου ενός από τους σημαντικότερους πρωταγωνιστές της ελληνικής πολιτικής ζωής, του Ανδρέα Παπανδρέου, αλλά έγραψε τη δική της διαδρομή, συνδέοντας το όνομά της με το γυναικείο κίνημα και με ορισμένες από τις μεγαλύτερες θεσμικές αλλαγές για τη θέση των γυναικών στην Ελλάδα της Μεταπολίτευσης και τις μεταρρυθμίσεις στο Οικογενειακό Δίκαιο.
Γεννήθηκε στις 30 Σεπτεμβρίου 1923 στο Όουκ Παρκ του Ιλινόις, στις Ηνωμένες Πολιτείες, ως η μεγαλύτερη από πέντε αδελφές. Σπούδασε αρχικά δημοσιογραφία και στη συνέχεια έκανε μεταπτυχιακές σπουδές στη Δημόσια Υγεία στο Πανεπιστήμιο της Μινεσότα. Εκεί γνώρισε τον Ανδρέα Παπανδρέου, με τον οποίο παντρεύτηκε το 1951 και απέκτησε τέσσερα παιδιά, τον Γιώργο, τη Σοφία, τον Νίκο και τον Αντρίκο.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
Η οικογένεια εγκαταστάθηκε στην Ελλάδα το 1961 και η Μαργαρίτα Παπανδρέου βρέθηκε έκτοτε στο κέντρο μιας πολιτικής διαδρομής που θα σημάδευε τις επόμενες δεκαετίες τη χώρα. Μετά το πραξικόπημα της 21ης Απριλίου 1967 και τη σύλληψη του Ανδρέα Παπανδρέου, ακολούθησαν τα χρόνια στο εξωτερικό και η συμμετοχή της στον αντιδικτατορικό αγώνα. Εκείνη την περίοδο άρχισε να αναπτύσσεται εντονότερα και η ενασχόλησή της με το γυναικείο κίνημα.
{https://www.youtube.com/watch?v=qTDOIYxQ8P8}
Η προεδρία στην ΕΓΕ και ο αγώνας για την ισότητα
Η δράση της πήρε οργανωμένη μορφή. Στις 15 Σεπτεμβρίου 1976 ιδρύθηκε, με επικεφαλής τη Μαργαρίτα Παπανδρέου, η Ένωση Γυναικών Ελλάδας (ΕΓΕ), η οποία αυτοπροσδιοριζόταν ως αυτόνομη και ανεξάρτητη φεμινιστική οργάνωση και έθετε ως βασικό στόχο τη νομική κατοχύρωση, αλλά και την ουσιαστική εφαρμογή της ισότητας των δύο φύλων. Η ίδια διετέλεσε πρόεδρός της για οκτώ χρόνια.
Εκείνη την εποχή πολλές από τις σημερινές αυτονόητες κατακτήσεις για τις γυναίκες δεν ήταν καθόλου αυτονόητες και οι αγώνες ήταν διαρκείς. Η ελληνική οικογένεια εξακολουθούσε να λειτουργεί μέσα σε ένα νομικό πλαίσιο με έντονα πατριαρχικά χαρακτηριστικά, η προίκα παρέμενε θεσμός, η θέση των δύο συζύγων δεν ήταν ισότιμη και η πατρική εξουσία αποτελούσε ακόμη βασικό στοιχείο του Οικογενειακού Δικαίου.
Η Ένωση Γυναικών Ελλάδας, μαζί με άλλες γυναικείες και φεμινιστικές οργανώσεις της εποχής, άσκησε ισχυρή πίεση για να αλλάξει αυτό το πλαίσιο. Η Μαργαρίτα Παπανδρέου βρέθηκε στην πρώτη γραμμή αυτής της προσπάθειας, έχοντας βέβαια το πλεονέκτημα, μετά τη νίκη του ΠΑΣΟΚ στις εκλογές του 1981, μια ιδιόμορφη θέση. Αυτή της συζύγου του πρωθυπουργού.
{https://www.youtube.com/watch?v=cURuBASUbIw}
Οι μεγάλες αλλαγές στο Οικογενειακό Δίκαιο της δεκαετίας του '80
Τα πρώτα χρόνια της διακυβέρνησης του ΠΑΣΟΚ ήρθαν διαδοχικά αλλαγές που μετέβαλαν ριζικά τη νομική θέση των γυναικών.
Το 1982 καθιερώθηκε ο πολιτικός γάμος (Ν. 1250/1982). Ακολούθησε, το 1983, η μεγάλη μεταρρύθμιση του Οικογενειακού Δικαίου (Ν. 1329/1983), με την οποία θεσμοθετήθηκε η ισότητα των συζύγων, καταργήθηκε η προίκα, αντικαταστάθηκε η πατρική εξουσία από τη γονική μέριμνα και άλλαξε το καθεστώς του επωνύμου της γυναίκας μετά τον γάμο. Το 1986 ακολούθησε η νομοθετική κατοχύρωση της τεχνητής διακοπής της εγκυμοσύνης (Ν. 1609/1986).
Στις νομοπαρασκευαστικές επιτροπές συμμετείχαν τα μέλη της ΕΓΕ, Χρυσάνθη Λαϊου-Αντωνίου και Βιλελμίνη Γεωργιλά. Παράλληλα η Ένωση συνέβαλε αποφασιστικά στη δημιουργία της Γενικής Γραμματείας Ισότητας με πρώτη Γ. Γραμματέα το μέλος της Χρυσάνθη Λαϊου – Αντωνίου, όπως χαρακτηριστικά αναφέρει η επίσημη ιστοσελίδα της ΕΓΕ.
Προφανώς αυτές οι αλλαγές δεν θα μπορούσαν να αποτελούν αποκλειστικά έργο ενός προσώπου. Αποτελούσαν αιτήματα ενός πολύ ευρύτερου γυναικείου και φεμινιστικού κινήματος που είχε αρχίσει να τα διεκδικεί πριν από την άνοδο του ΠΑΣΟΚ στην εξουσία. Η συμβολή όμως της ΕΓΕ και προσωπικά της Μαργαρίτας Παπανδρέου στην προώθησή τους υπήρξε σημαντική τόσο ως πρόεδρος της Ένωσης, όσο και ως σύζυγος του Ανδρέα Παπανδρέου.
Και αυτό ίσως αποτελεί το μεγαλύτερο πολιτικό της αποτύπωμα: Θα μπορούσε να είχε περιοριστεί στον ρόλο της συζύγου του πρωθυπουργού. Επέλεξε, όμως, να αξιοποιήσει τη δημόσια παρουσία και την πολιτική επιρροή της για έναν αγώνα που σημάδεψε τη δική της διαδρομή: την ισότητα και τα δικαιώματα των γυναικών.
Πηγή φωτογραφιών: Ίδρυμα Ανδρέα Παπανδρέου (ΙΑΠ)
