Τα «Παιχνίδια Εξουσίας», στηρίζοντας το καλό βιβλίο, προχωρούν σε προδημοσίευση από το βιβλίο «Όταν ο κόσμος κοιμάται- Ιστορίες, λέξεις και πληγές» της Francesca Albanese, που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις «Τόπος».
Η Φραντσέσκα Αλμπανέζε, η πρώτη γυναίκα που υπηρέτησε ως Ειδική Εισηγήτρια των Ηνωμένων Εθνών για τα κατεχόμενα Παλαιστινιακά εδάφη, καταβυθίζεται στην ψυχή ενός λαού μέσα από δέκα συγκλονιστικές και τραυματικές ιστορίες δοκιμασίας και ανθρωπιάς.
«Είναι δυνατόν, μετά τη δολοφονία 42.000 ανθρώπων, να μην μπορείτε ακόμα να αισθανθείτε συμπόνια για τους Παλαιστίνιους; Όσοι από εσάς δεν έχουν πει λέξη για το τι συμβαίνει στη Γάζα αποδεικνύουν ότι η συμπόνια έχει εξαφανιστεί από αυτήν την αίθουσα. Η ενσυναίσθηση είναι αυτή που κρατά όρθια την ανθρωπότητα», είχε αναφέρει, μεταξύ άλλων, η συγγραφέας κατά την ομιλία της στη Γενική Συνέλευση των Ηνωμένων Εθνών τον Οκτώβριο 2024.
ΠΡΟΛΟΓΟΣ- ΠΡΟΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ
Όταν βρισκόµασταν στο Βερολίνο, ο Εγιάλ Βάιτσµαν µου είπε ότι κάποιοι φίλοι του από τη Γάζα τού είχαν εκµυστηρευτεί πως, για να αντιµετωπίσουν την έλλειψη ψωµιού, οι οικογένειες στην περιοχή Ντέιρ αλ-Μπάλα είχαν οργανωθεί, για να προστατεύσουν τους ελάχιστους διαθέσιµους πόρους. «Πρέπει να βάλουµε φρουρούς ασφαλείας να φυλάνε το ψωµί και το αλεύρι» είχαν πει µεταξύ τους. Οι Ισραηλινοί στρατιώτες τηλεφώνησαν στον ιδιοκτήτη του αρτοποιείου και διέταξαν να σταµατήσει αυτή την πρακτική: «Αν δεν αποµακρύνετε αυτούς τους φρουρούς ασφαλείας, θα βοµβαρδίσουµε εσάς, τον φούρνο και τους φρουρούς». Τι νόηµα έχει όλο αυτό;
Σήµερα δεν είναι σπάνιο να βρεθείς αντιµέτωπος µε επιχειρήµατα όπως: «Ναι, αλλά το Ισραήλ δεν θέλει να καταστρέψει τους Παλαιστινίους. Το Ισραήλ θέλει µόνο να ξεριζώσει τη Χαµάς», ή: «Θέλει να απελευθερώσει τους οµήρους. Αλλά µακάρι η Χαµάς να τους άφηνε ελεύθερους…».
Σε αυτούς τους ανθρώπους θα ήθελα να επισηµάνω πως, πρώτον, αν φτάνει κανείς στο σηµείο να βοµβαρδίζει έναν φούρνο, αν φτάνει κανείς στο σηµείο να σκοτώνει δεκάδες χιλιάδες παιδιά, να ακρωτηριάζει ή να αφήνει ορφανά δέκα φορές περισσότερα, είναι προφανές πως οι πράξεις δεν συµφωνούν µε όσα δηλώνονται περί απελευθέρωσης των οµήρων ή περί εξάλειψης της Χαµάς – για να µην πούµε πόσο επικίνδυνα αόριστος µπορεί να είναι ένας τέτοιος στόχος. Κατά βάθος αρκεί να το σκεφτεί κάποιος λίγο: Ποιοι είναι η Χαµάς; Εκείνος που µάχεται ή εκείνος που την ψήφισε το 2006; Εκείνος που εργαζόταν στα νοσοκοµεία όταν η οργάνωση είχε την εξουσία; Εκείνος που αντιστέκεται στην κατοχή; Εκείνος που εναντιώνεται στη γενοκτονία;
Αυτού του είδους τα κίνητρα ίσως πράγµατι να υπάρχουν στο µυαλό των Ισραηλινών ηγετών ή των εκατοντάδων χιλιάδων Ισραηλινών στρατιωτών, συχνά πάρα πολύ νέων, που εκτελούν τις διαταγές τους. Αλλά είναι σηµαντικό να καταλάβουµε ότι δεν έχουν καµία σχέση µ’ εκείνο που, στο νοµικό πλαίσιο ορισµού του εγκλήµατος της γενοκτονίας, αποκαλείται «πρόθεση», «δόλος» ή στη νοµική αργκό mens rea. Η πρόθεση να καταστρέψεις σηµαίνει τη βούληση, την απόφαση να καταστρέψεις: όταν συλλαµβάνεται και διατυπώνεται η ιδέα της καταστροφής µιας οµάδας ως τέτοιας, ανεξάρτητα από τους λόγους –ακόµα και αν πρόκειται για µια υποτιθέµενη νόµιµη άµυνα– τότε πρόκειται για γενοκτονία.
Η γενοκτονία είναι ένα εξαιρετικά σοβαρό έγκληµα, και στον σηµερινό κόσµο δεν θα έπρεπε να φτάνουµε σε κάτι τέτοιο, λαµβάνοντας υπόψη τις εγγυήσεις και τους προληπτικούς µηχανισµούς που υπάρχουν σε διάφορα νοµικά συστήµατα, τόσο εθνικά όσο και διεθνή. Όµως αυτό ακριβώς έχει διαπραχθεί από το Ισραήλ, σχεδιασµένο από τους ηγέτες του και εκτελεσµένο από τους στρατιώτες του, µε τη συνέργεια πολλών δυτικών πολιτικών και την απεχθή συµπαιγνία των κυρίαρχων µέσων ενηµέρωσης, που αρνήθηκαν, υποβάθµισαν και διαστρέβλωσαν την πραγµατικότητα, για να µην ενοχληθούν οι ισραηλινές πρεσβείες και τα πανίσχυρα δίκτυα υποστήριξης του Ισραήλ, του «τελευταίου συνόρου της ∆ύσης», και έτσι να εκτελεστούν αδιατάρακτα οι εντολές τους.
Η καταστροφή µιας οµάδας ως τέτοιας, όταν δεν είναι τυχαία –ένα απλό «ατύχηµα πολέµου», όσο ειδεχθές µπορεί να είναι και αυτό– αλλά γίνεται εκ προθέσεως, αποτελεί γενοκτονία. Αυτή η εκ προθέσεως καταστροφή έχει εφαρµοστεί στο σώµα, στη συλλογική ζωή, στο πνεύµα των Παλαιστινίων· στο πετσί τους. Η Γάζα υπήρξε ασφαλώς το πιο φριχτό θέατρο αυτής της καταστροφής. Το πιο αποτρόπαιο.
Με τροµάζει µια κοινωνία όπου η δολοφονία, ο ακρωτηριασµός, τα βασανιστήρια, ο βιασµός, η πείνα, η λιµοκτονία γίνονται είδηση ανάλογα µε το ποιος είναι το θύµα και ποιος ο αυτουργός. Και πάνω σε αυτό το θέµα έχω προβληµατιστεί πολλές φορές στα χρόνια που υπήρξα ειδική εισηγήτρια, συνήθως στο επίκεντρο συζητήσεων για το νόηµα της «αµεροληψίας».
Όταν διακυβεύονται ανθρώπινες ζωές, η αµεροληψία γίνεται ένα καθήκον που αναγκάζει όλους µας να σταθούµε στο πλευρό του δικαίου, της δικαιοσύνης και των θυµάτων. Να είσαι αµερόληπτος σηµαίνει να έχεις το θάρρος να υπερασπίζεσαι αυτό που είναι σωστό, να δίνεις φωνή σ’ εκείνους που έχουν φιµωθεί ή απλώς αγνοούνται, και να παλεύεις ενάντια στις αδικίες που µατώνουν τον κόσµο µας.
Η αµεροληψία δεν συνίσταται στο να προσποιείσαι ότι δεν έχεις άποψη απέναντι σε φρικαλεότητες, ούτε στο να θεωρείς πως οφείλεις να διατηρείς ίσες αποστάσεις ανάµεσα σε δύο αντιµαχόµενες πλευρές, ακόµα και αν οι θέσεις τους είναι δοµικά και ιστορικά άνισες και όταν η µία πλευρά καταλαµβάνει, λεηλατεί και καταπιέζει, ενώ η άλλη καταλαµβάνεται, λεηλατείται και καταπιέζεται, πυροδοτώντας καταστροφικούς µηχανισµούς βίας.
Πώς είναι δυνατόν η αλήθεια να έγινε ψέµα και το ψέµα αλήθεια;
Σε αυτή την ανεξέλεγκτη εξάπλωση του κακού, που θα ήθελε όλους να µας τυλίξει ή απλώς να µας νικήσει, οφείλουµε να απαντήσουµε µε απόλυτη επίγνωση και δράση. Η γνώση αποτελεί θεµελιώδες όπλο, γιατί η κατανόηση συνιστά την καλύτερη άµυνα εναντίον της χειραγώγησης, της εκµετάλλευσης και της απάτης· και η δράση θα πρέπει να προκύπτει από αυτή µε τρόπο φυσικό.
Αλλά πώς µπορεί να υπάρξει µια σωτήρια δυνατότητα για όλους µας, για τους Παλαιστινίους, όπως και για τους Ισραηλινούς; Εγώ τη βλέπω. Ίσως µόνο µε το µυαλό, αλλά βλέπω και το µονοπάτι που µας οδηγεί µέχρι εκεί. Επιπλέον ξέρω πως αυτή την οπτική τη συµµερίζονται όντως και άλλοι: όλοι όσοι, από την αρχή της γενοκτονίας, έχουν δει στο πρόσωπό µου µια ελπίδα, ένα φως, ένα σηµείο αναφοράς, µου έχουν δώσει µια δύναµη που ποτέ δεν φανταζόµουν ότι είχα. Παρά τις µηνύσεις, τις απειλές θανάτου, τον φόβο µήπως κάτι στραβώσει και χτυπήσει αυτό που αγαπάς πιο πολύ στον κόσµο, ο αγώνας για µια δίκαιη υπόθεση είναι µια εντολή στην οποία κάποιοι από εµάς δεν µπορούµε να µην υπακούσουµε.
Πιστεύω ακράδαντα στη δυνατότητα να ξαναβρεθούµε όλοι µαζί ως ανθρώπινη οικογένεια, ανακαλύπτοντας το αληθινό και βαθύ νόηµα της αλληλεγγύης (solidarietà)· ο λατινικός όρος solidum υποδηλώνει ακριβώς την έννοια µιας «ολότητας», του «όλοι είµαστε ένα»: κάτι συµπαγές, ολόκληρο, αδιάσπαστο, πλήρες, συχνά σε αντίθεση µε ό,τι είναι κατακερµατισµένο, σπασµένο ή θρυµµατισµένο. Έτσι, σαν ένα σώµα ενιαίο, θα έπρεπε να µπορούµε να ενωθούµε, να συναντηθούµε και να αντισταθούµε. Η αλληλεγγύη, µε αυτούς τους όρους, γίνεται µια «πολιτική εκδοχή της αγάπης», όπως σοφά παρατήρησε η Αµερικανίδα ραβίνα Αλίσα Γουάιζ.
Μόνοι µας είµαστε εύθραυστοι σαν τα φτερά µιας πεταλούδας, αλλά ενωµένοι –συµπαγείς και αλληλέγγυοι– µπορούµε να προκαλέσουµε θύελλα. ∆εν είναι υπερβολή, δηµιούργηµα της φαντασίας· είναι µια αρχή της φυσικής που ονοµάζεται butterfly effect, το φαινόµενο της πεταλούδας. Κάθε µικρή πράξη µας είναι σαν ένα χτύπηµα των φτερών, που προκαλεί αλυσιδωτές συνέπειες – όπως εκείνο της Mέρι, µιας από τις πολλές πωλήτριες ενός από τα πολλά καταστήµατα κάποιας ιρλανδικής πόλης. Πώς µπορούµε να πιστέψουµε ότι η επιλογή της, να χτυπήσει ή να µη χτυπήσει στην ταµειακή µηχανή τα γκρέιπφρουτ που ήθελε να αγοράσει µια πελάτισσα, θα µπορούσε µακροπρόθεσµα να επηρεάσει την κατάργηση του απαρτχάιντ σε µια µακρινή της χώρα, όπως είναι η Νότια Αφρική; Κι όµως οφείλουµε να το πιστέψουµε, γιατί η ιστορία µάς διδάσκει πως αυτό µπορεί να συµβεί.
Στην αλληλεξάρτηση των αγώνων για τη χειραφέτηση και την ελευθερία –ατοµική ή συλλογική– πρέπει να ξαναβρούµε το δικό µας solidum. Μαζί, µπορούµε να αντιµετωπίσουµε οποιαδήποτε πρόκληση.
Εποµένως, ας χτυπήσουµε τα φτερά µας, ας φέρουµε τη θύελλα ή καλύτερα, όπως λένε στα µέρη µου, ας κάνουµε ammuìna![1]
Καλή ανάγνωση,
Φραντσέσκα Αλµπανέζε
[1]. Από την έκφραση της ναπολιτάνικης διαλέκτου «facite ammuìna»: «κάντε φασαρία», «κάντε σαµατά», «ταράξτε τα νερά».
Βιογραφικό Francesca Albanese
Η Francesca Albanese είναι νοµικός. Το βιβλίο της Palestinian Refugees in International Law συγκαταλέγεται µεταξύ των σηµαντικότερων επιστηµονικών δηµοσιεύσεών της. Το 2022 το Συµβούλιο Ανθρωπίνων ∆ικαιωµάτων του Οργανισµού Ηνωµένων Εθνών τη διόρισε ειδική εισηγήτρια για τα κατεχόµενα παλαιστινιακά εδάφη. Η θητεία της ανανεώθηκε το 2025.
Τον Ιούλιο του 2025 επιβλήθηκαν κυρώσεις εναντίον της από τις ΗΠΑ λόγω των αποκαλύψεων στις οποίες προέβη, σχετικά µε τα διεθνή οικονοµικά συµφέροντα που συντηρούν τη γενοκτονία των Παλαιστινίων, στην έκθεσή της «Από την οικονοµία της κατοχής στην οικονοµία της γενοκτονίας». Την ίδια περίοδο προτάθηκε για το βραβείο Νόµπελ Ειρήνης 2025.
Στην Ελλάδα κυκλοφορεί από τον Καιρό Πολιτισµού (2025) το δοκίµιό της Κατηγορώ (J’Accuse), που γράφτηκε µε τη συµβολή του Christian Elia.
