Νέο αυστηρότερο πλαίσιο για τα προϊόντα που μπορούν να διατίθενται στα σχολικά κυλικεία έχει τεθεί σε εφαρμογή με την έναρξη της νεάς σχολικής χρονιάς 2026-2027 με το Υπουργείο Υγείας να δίνει ιδιαίτερη έμφαση στον περιορισμό της ζάχαρης, του αλατιού, των κορεσμένων λιπαρών και των επεξεργασμένων προϊόντων κρέατος. Στο επίκεντρο της νέας πολιτικής βρίσκεται η προσπάθεια να περιοριστούν τρόφιμα υψηλής ενεργειακής πυκνότητας και χαμηλής διατροφικής αξίας και να αυξηθεί η παρουσία προϊόντων που θεωρούνται περισσότερο συμβατά με τις συστάσεις για υγιεινή διατροφή των παιδιών.
Ωστόσο, την ίδια στιγμή, οι επαγγελματίες των σχολικών κυλικείων εκφράζουν προβληματισμούς για το κατά πόσο το νέο πλαίσιο μπορεί να εφαρμοστεί στην πράξη χωρίς να δημιουργηθούν πρόσθετες οικονομικές πιέσεις στις επιχειρήσεις του κλάδου. Η ΠΟΚΔΙΣ έχει ήδη διατυπώσει ενστάσεις, επισημαίνοντας την ανάγκη να υπάρχει ισορροπία ανάμεσα στην υγιεινή διατροφή των μαθητών, την επάρκεια των διαθέσιμων επιλογών και τη βιωσιμότητα των σχολικών κυλικείων.
Τι αλλάζει στα σχολικά κυλικεία
Το νέο πλαίσιο θέτει συγκεκριμένους περιορισμούς σε μια σειρά από προϊόντα που μέχρι σήμερα αποτελούσαν συνηθισμένες επιλογές στα κυλικεία. Στα προϊόντα που δεν επιτρέπεται να διατίθενται περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων, σοκολάτες, κρουασάν, ντόνατ, καραμέλες, αλμυρά σνακ και πατατάκια, παγωτά και γρανίτες. Παράλληλα, απαγορεύεται η διάθεση αναψυκτικών, ενεργειακών ποτών και καφέ. Το Υπουργείο Υγείας δίνει ιδιαίτερη βαρύτητα στον περιορισμό των προϊόντων με μεγάλη περιεκτικότητα σε ελεύθερα σάκχαρα, ενώ προβλέπονται συγκεκριμένες απαιτήσεις για τα επιτρεπόμενα τρόφιμα. Στόχος είναι να περιοριστεί η κατανάλωση προϊόντων που προσφέρουν πολλές θερμίδες χωρίς αντίστοιχη διατροφική αξία και να ενισχυθούν οι επιλογές με περισσότερες φυτικές ίνες, λιγότερο αλάτι και λιγότερα κορεσμένα λιπαρά.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
Δείτε αναλυτικά το ΦΕΚ με τα επιτρεπόμενα είδη στα σχολικά κυλικεία εδώ
Τέλος τα αλλαντικά στα σάντουιτς και τις πίτες
Ιδιαίτερη αλλαγή αφορά τα επεξεργασμένα προϊόντα κρέατος. Η νέα εγκύκλιος προβλέπει ότι αλλαντικά όπως ζαμπόν, γαλοπούλα σε φέτες, μπέικον, παριζάκι και λουκάνικα δεν μπορούν να χρησιμοποιούνται ως συστατικά σε σάντουιτς, πίτες, πίτσες ή σαλάτες που διατίθενται από τα σχολικά κυλικεία. Αντίστοιχα, δεν επιτρέπονται ως συστατικά προϊόντα όπως nuggets, γύρος, σουβλάκι, σνίτσελ και άλλα παρόμοια παρασκευάσματα κρέατος. Για τα σάντουιτς και τις σαλάτες επιτρέπεται, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις, η χρήση ψητού ή βραστού κοτόπουλου ή γαλοπούλας. Το κρέας θα πρέπει να προέρχεται από ακέραιο κομμάτι και να είναι ήδη προμαγειρεμένο, ενώ στο κυλικείο επιτρέπεται μόνο η αναθέρμανσή του. Η διαχείριση ωμού κρέατος μέσα στον χώρο του κυλικείου δεν επιτρέπεται. Παράλληλα, το Υπουργείο ενθαρρύνει την αξιοποίηση εναλλακτικών πηγών πρωτεΐνης, όπως το βραστό αυγό, ο τόνος και τα όσπρια.
Αυστηρότεροι κανόνες για ζάχαρη και λιπαρά
Το νέο πλαίσιο δεν περιορίζεται στις απαγορεύσεις συγκεκριμένων προϊόντων, αλλά εισάγει και ποσοτικά κριτήρια για τη σύνθεση των τροφίμων. Στα απλά αρτοσκευάσματα το ανώτατο όριο κορεσμένων λιπαρών ορίζεται στο 3%, στις πίτες στο 5% και στην πίτσα στο 6%. Για προϊόντα όπου δεν είναι πρακτικά εφικτό να εφαρμοστεί συγκεκριμένο όριο, προβλέπονται περιορισμοί ως προς το μέγεθος της μερίδας. Παράλληλα, το ανώτατο όριο νατρίου στα αρτοσκευάσματα και τα σνακ ορίζεται στο 0,5%, ενώ αποκλείονται προϊόντα με ιδιαίτερα υψηλή περιεκτικότητα σε αλάτι. Στο μέτωπο της ζάχαρης, δεν επιτρέπονται γλυκά, σοκολάτες, παγωτά, γρανίτες, πραλίνα σοκολάτας, μαρμελάδες και αναψυκτικά. Προϊόντα όπως επιδόρπια γάλακτος ή φυτικής προέλευσης και επεξεργασμένα φρούτα μπορούν να διατίθενται μόνο όταν πληρούν τις προβλεπόμενες προϋποθέσεις και δεν περιέχουν πρόσθετα σάκχαρα. Στις επιλογές περιλαμβάνονται ακόμη φρέσκα φρούτα, φρουτοσαλάτες, γιαούρτι με φρούτα ή μέλι, κεφίρ χωρίς πρόσθετη ζάχαρη, παστέλι ή αντίστοιχες μπάρες, καθώς και σαλάτες με αυγό, τόνο, κοτόπουλο ή όσπρια. Παράλληλα οι επικαιροποιημένες προδιαγραφές τροφίμων στα σχολικά κυλικεία δίνουν έμφαση στη διάθεση ποικιλίας τροφίμων φυτικής προέλευσης, την επιλογή δημητριακών ολικής άλεσης έναντι των επεξεργασμένων, τη μείωση του μεγέθους των προσφερόμενων μερίδων και συστήνονται να προτιμώνται εποχιακά, τοπικά παραγόμενα τρόφιμα φυτικής προέλευσης.
Το νερό στην πρώτη θέση
Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στην ενυδάτωση των μαθητών. Το νερό χαρακτηρίζεται ως η πρώτη επιλογή και το Υπουργείο ζητά από τα σχολεία να διαθέτουν επαρκή σημεία με πόσιμο νερό. Παράλληλα, από τα σχολικά κυλικεία αποκλείονται αναψυκτικά, ενεργειακά ποτά και καφές. Στις οδηγίες περιλαμβάνεται και η ενθάρρυνση των μαθητών να χρησιμοποιούν προσωπικά δοχεία νερού, στο πλαίσιο μιας γενικότερης προσπάθειας για πιο βιώσιμες διατροφικές και καταναλωτικές συνήθειες.
Και οι χυμοί μπαίνουν σε αυστηρότερο πλαίσιο
Οι χυμοί με πρόσθετα σάκχαρα, όπως τα φρουτοποτά και τα νέκταρ, δεν επιτρέπονται. Αντίθετα, επιτρέπονται φυσικοί ή φρεσκοστυμμένοι χυμοί, καθώς και συσκευασμένοι φυσικοί χυμοί υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις, με ανώτατη ποσότητα τα 250 ml. Το Υπουργείο προτείνει, μάλιστα, τη διάθεση μικρότερων ατομικών συσκευασιών, περίπου 150-200 ml, προκειμένου να περιορίζεται η ποσότητα που καταναλώνεται.
Οι ενστάσεις της ΠΟΚΔΙΣ
Την ίδια ώρα, η ΠΟΚΔΙΣ έχει εκφράσει προβληματισμούς για το νέο πλαίσιο, χωρίς να αμφισβητεί την ανάγκη προώθησης της υγιεινής διατροφής στα σχολεία. Η βασική ένσταση αφορά την επάρκεια των επιλογών και την πρακτική δυνατότητα των κυλικείων να ανταποκριθούν στις νέες απαιτήσεις. Η Ομοσπονδία έχει διατυπώσει τη θέση ότι η υγιεινή διατροφή δεν θα πρέπει να μεταφράζεται σε περιορισμό της ποσότητας ή σε επιλογές που δεν καλύπτουν τις πραγματικές ανάγκες των μαθητών κατά τη διάρκεια της σχολικής ημέρας. Η ΠΟΚΔΙΣ θέτει επίσης το ζήτημα της οικονομικής βιωσιμότητας των σχολικών κυλικείων, καθώς οι επαγγελματίες καλούνται να προσαρμοστούν σε ένα νέο και αυστηρότερο πλαίσιο προϊόντων, συστατικών και διαδικασιών.
{https://www.facebook.com/permalink.php?story_fbid=pfbid02HngTEExvyS5d58RFKS8A1pofsxAZjbZyY3SMQ5czCVYTpDRq41oKE1d4UmpZsqngl&id=100057346754775}
Το ζήτημα της βιωσιμότητας των κυλικείων
Για τους επαγγελματίες του κλάδου, το κρίσιμο ερώτημα είναι αν οι νέοι κανόνες μπορούν να εφαρμοστούν χωρίς να καταστήσουν δυσκολότερη τη λειτουργία των κυλικείων. Ένα σχολικό κυλικείο λειτουργεί σε μια ιδιαίτερη αγορά απευθύνεται αποκλειστικά ή κυρίως σε μαθητές, διαθέτει περιορισμένο χρόνο λειτουργίας και εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την καθημερινή κατανάλωση συγκεκριμένων προϊόντων. Η αντικατάσταση δημοφιλών προϊόντων με διαφορετικές επιλογές συνεπάγεται αλλαγές στις προμήθειες, στο κόστος, στον εξοπλισμό και στον τρόπο παρασκευής και διάθεσης των τροφίμων. Από την πλευρά των κυλικειαρχών τίθεται επομένως το ερώτημα κατά πόσο οι νέες επιλογές θα έχουν επαρκή ζήτηση ώστε να διατηρηθεί η οικονομική ισορροπία των επιχειρήσεων. Η ΠΟΚΔΙΣ έχει επισημάνει ότι το ζήτημα δεν είναι μόνο διατροφικό αλλά και οικονομικό, καθώς η βιωσιμότητα των κυλικείων συνδέεται άμεσα με τη δυνατότητα να συνεχίσουν να λειτουργούν και να παρέχουν καθημερινά υπηρεσίες στους μαθητές.
Σχολικά κυλικεία: «Μην μας μιλάτε μόνο για υγιεινή διατροφή – Θέλουμε να μπορούμε να δουλεύουμε»
Από την πλευρά των ιδιοκτητών κυλικείων, ωστόσο, το βασικό ερώτημα είναι τι συμβαίνει όταν οι ίδιοι περιορισμοί δεν ισχύουν με τον ίδιο τρόπο για τις επιχειρήσεις που βρίσκονται ακριβώς έξω από τις σχολικές εγκαταστάσεις. Φούρνοι, περίπτερα, καταστήματα εστίασης και fast food μπορούν να διαθέτουν στους ίδιους μαθητές προϊόντα τα οποία δεν επιτρέπεται να αγοράσουν από το σχολικό κυλικείο. Και, όπως υποστηρίζουν επαγγελματίες του κλάδου, σε αρκετές περιπτώσεις τα παιδιά αγοράζουν τα προϊόντα αυτά εκτός σχολείου και στη συνέχεια τα φέρνουν μαζί τους μέσα στο σχολικό περιβάλλον.
Έτσι δημιουργείται, σύμφωνα με τους κυλικειάρχες, μια κατάσταση κατά την οποία η πολιτική για την υγιεινή διατροφή εφαρμόζεται ουσιαστικά μόνο στον επαγγελματία που βρίσκεται μέσα στο σχολείο. «Αν πραγματικά το θέμα είναι η υγεία των παιδιών, τότε η πολιτική πρέπει να είναι συνολική και συνεπής», είναι το μήνυμα που μεταφέρουν, θέτοντας το ζήτημα των διαφορετικών κανόνων που ισχύουν εντός και εκτός σχολείου.
Το πρόβλημα, όπως το περιγράφουν, δεν είναι ότι τάσσονται απέναντι στην υγιεινή διατροφή. Αντίθετα, αναγνωρίζουν ότι η διατροφή των παιδιών αποτελεί σημαντικό ζήτημα. Εκείνο που αμφισβητούν είναι αν μπορεί να αντιμετωπιστεί αποτελεσματικά με περιορισμούς αποκλειστικά στα σχολικά κυλικεία, όταν η ίδια αγορά βρίσκεται λίγα μέτρα μακριά και παραμένει διαθέσιμη στους μαθητές.
Την ίδια στιγμή, οι επαγγελματίες μιλούν για οικονομική πίεση. Τα κυλικεία έχουν συγκεκριμένο πελατολόγιο, περιορισμένο ωράριο και εξαρτώνται από τις καθημερινές αγορές των μαθητών. Όταν μειώνονται οι επιλογές και αποκλείονται προϊόντα που είχαν ζήτηση, μειώνεται, σύμφωνα με τους ίδιους, και η δυνατότητα να διατηρηθεί ο απαιτούμενος τζίρος για την κάλυψη των σταθερών εξόδων.
«Αυτή την εβδομάδα γίνεται χαμός στους φούρνους απέναντι και στα περίπτερα», είναι η χαρακτηριστική εικόνα που μεταφέρουν επαγγελματίες του κλάδου, περιγράφοντας αυξημένη κίνηση σε σημεία πώλησης γύρω από σχολικές μονάδες. Με αυτόν τον τρόπο, υποστηρίζουν οι ιδιοκτήτες, η κατανάλωση δεν σταματά. Απλώς μεταφέρεται εκτός σχολείου. Και μαζί με την κατανάλωση μεταφέρεται και ο τζίρος που μέχρι σήμερα μπορούσε να πραγματοποιείται στο σχολικό κυλικείο. Το αποτέλεσμα, σύμφωνα με την πλευρά των επαγγελματιών, είναι μια μορφή οικονομικής ασφυξίας για τις επιχειρήσεις που λειτουργούν μέσα στα σχολεία, χωρίς να επιτυγχάνεται κατ’ ανάγκη ο συνολικός διατροφικός στόχος.
Παράλληλα, οι ιδιοκτήτες ζητούν ίσους κανόνες για όλους. Αν ένα προϊόν θεωρείται ακατάλληλο για κατανάλωση από μαθητές, διερωτώνται γιατί μπορεί να πωλείται ελεύθερα ακριβώς έξω από την πόρτα του σχολείου. Και αν ο στόχος είναι να αλλάξουν οι διατροφικές συνήθειες των παιδιών, θεωρούν ότι χρειάζεται μια συνολική πολιτική που θα περιλαμβάνει την οικογένεια, το σχολείο αλλά και το ευρύτερο περιβάλλον γύρω από τις σχολικές μονάδες. Στο ίδιο πλαίσιο, οι επαγγελματίες υπογραμμίζουν ότι την κύρια ευθύνη για τις διατροφικές συνήθειες των παιδιών την έχουν η οικογένεια και οι ίδιοι οι γονείς. Το σχολικό κυλικείο, όπως λένε, δεν μπορεί να επωμιστεί μόνο του το βάρος μιας συνολικής πολιτικής δημόσιας υγείας, ειδικά όταν ο μαθητής έχει πρόσβαση σε δεκάδες διαφορετικές επιλογές μόλις βγει από το σχολείο.
«Μην μας δουλεύει και το κράτος»
Χαρακτηριστική η δήλωση ιδιοκτήτη κυλικείου στο Dnews που σχολιάζει ότι «Μίσθωμα, φορολογία, εισφορές, προμήθειες, εξοπλισμός, λειτουργικά έξοδα και υποχρεώσεις συνεχίζουν να υπάρχουν ανεξάρτητα από το πόσα προϊόντα επιτρέπεται να πωλούνται. Κανόνες, ναι. Αλλά ίδιοι και εφαρμόσιμοι για όλους με μια πολιτική για την διατροφή των μαθητών που δεν σταματά στην πόρτα του σχολείου. Γιατί όπως και να το κάνουμε στο τέλος της ημέρας, ο μαθητής θα φάει αυτό που θέλει. Το ερώτημα είναι αν θα το αγοράσει από τον επαγγελματία που λειτουργεί μέσα στο σχολείο, πληρώνει για τη θέση του, φορολογείται και ελέγχεται διαρκώς ή από την επιχείρηση που βρίσκεται ακριβώς απέναντι.»
Η αγωνία που εκφράζεται πλέον είναι τι θα συμβεί εάν οι περιορισμοί συνεχιστούν και διευρυνθούν χωρίς να ληφθούν παράλληλα μέτρα για την οικονομική λειτουργία των κυλικείων. Οι επαγγελματίες φοβούνται ότι ορισμένες επιχειρήσεις μπορεί να οδηγηθούν σε αδιέξοδο, ιδιαίτερα σε σχολικές μονάδες όπου το μίσθωμα και τα λειτουργικά έξοδα είναι υψηλά και η μαθητική κατανάλωση δεν επαρκεί για να καλύψει το κόστος. «Υγιεινή διατροφή, ναι», λένε, «αλλά και βιώσιμα κυλικεία». Γιατί, όπως υποστηρίζουν, αν ο μαθητής συνεχίζει να αγοράζει ό,τι απαγορεύεται από το κυλικείο λίγα μέτρα πιο πέρα, τότε το μόνο που αλλάζει είναι ο τόπος αγοράς και ο επαγγελματίας που εισπράττει τα χρήματα.
