Αλγεινή εντύπωση προκαλούν οι αστοχίες και τα λάθη που αναδείχθησαν στα χθεσινά θέματα της εξέτασης των Πανελληνίων 2026 στα Αρχαία γεγονός που εγείρει σημαντικά ερωτήματα τόσο για την ποιότητα της διαδικασίας όσο και για το γεγονός ότι η Κεντρική Επιτροπή Εξετάσεων δεν έχει ακόμη τοποθετηθεί.
Το θέμα αρχικά ανέδειξαν με επιφύλαξη φιλόλογοι και η επιβεβαίωση των αστοχιών ήρθε δια στόματος του φιλολόγου κ. Βασίλη Μπετσάκου μεταφραστή του συγκεκριμένου αποσπάσματος και συγγραφέα του Φακέλου Υλικού για το μάθημα των Αρχαίων Ελληνικών, που σε ανάρτησή του παραθέτει τα λάθη που αναγνωρίζει ότι έχουν γίνει στο κείμενο παραθέτοντας και την αντίστοιχη τεκμηρίωση. Μάλιστα όπως σημειώνει υπάρχει και λανθασμένος τονισμός στο κείμενο γεγονός που ενδέχεται να προκάλεσε σύγχυση στους υποψηφίους κατά την εξέταση. Τα όσα παραθέτει ο κ. Μπετσάκος δείχνουν ότι η φετινή εξέταση στα Αρχαία κινδυνεύει να εξελιχθεί σε τεράστιο φιάσκο με ευθύνη των θεματοδοτών και της Κεντρικής Επιτροπής Εξετάσεων με μεγάλους χαμένους τους ίδιους τους υποψηφίους καθώς οι ασάφειες και τα λάθη αναμφίβολα θα τους στερήσουν βαθμούς και θα επηρεάσουν αρνητικά την βαθμολογική τους μεταχείριση.
Το φιάσκο των θεμάτων και η βαθμολογική ανασφάλεια των υποψηφίων
Μάλιστα παίρνει θέση και για την ορθή απάντηση που θα έπρεπε να υιοθετηθεί από την ΚΕΕ σημειώνοντας ότι «την πλήρη βαθμολογία πρέπει να πάρουν τόσο οι μαθητές που συνέδεσαν το "ἐν αὐτοῖς" με τα δύο πεδία της περιόδου (επιθυμίες και οργές), όσο και οι μαθητές που το συνέδεσαν και με τα τέσσερα. Σίγουρα δεν πρέπει στους πρώτους (τους ολόσωστους!) να κοπούν βαθμοί.»
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
Όπως χαρακτηριστικά τονίζει σε σχόλιο του ο κ. Μπετσάκος «Τα θέματα ρίχνουν το επίπεδο. Και δεν αναφέρομαι στον βαθμό δυσκολίας αλλά στην ποιότητά τους. Μαρτυρούν φόβο για τη φιλοσοφία, η οποία εν προκειμένω δεν είναι τίποτε άλλο, παρά αυτό τούτο το περιεχόμενο των κειμένων. Μόνοι υποτιμούμε την επιστήμη μας, ενώ οι μαθηματικοί και οι φυσικοί χτίζουν υπερπαραγωγές και γοητεύουν τους καλούς μαθητές. Εμείς κλίνουμε την αποστήθιση σε όλους τους αριθμούς και τα γένη, στις εγκλίσεις και τις φωνές της! Η ΚΕΕ πρέπει να αναλάβει τις ευθύνες της! Να βγει και να δώσει τις σαφείς οδηγίες που θα προστατέψουν τα παιδιά από την αδικία.»
Μιλώντας στο Dnews ο καθηγητής κ. Μπετσάκος αναφέρει ότι «Υπάρχει γενικευμένα λανθασμένη αξιολόγηση στις Πανελλήνιες, γίνονται πολλά λάθη στα θέματα, είναι ανύπαρκτες και ανίκανες οι Επιτροπές της ΚΕΕ. Είναι τρομερό αυτό που έχει συμβεί και το ζήτημα δεν έχει αναδειχθεί όπως θα έπρεπε και όπως αρμόζει για τον θεσμό των Πανελληνίων. Είναι αδιανόητο ότι κάνουν λάθη οι θεματοδότες στις αντιγραφές, λάθη στα κείμενα. Πέραν των λαθών που ανέδειξα υπάρχουν ακόμη 3 αστοχίες. Δεν μπόρεσαν ούτε το προς εξέταση κείμενο να αντιγράψουν σωστά για να δοθεί στους υποψηφίους.»
Παράλληλα, εκφράζει την εκτίμηση ότι τέτοιου είδους προβλήματα δημιουργούν προβληματισμό ως προς τη συνολική αξιοπιστία και εικόνα της διαδικασίας των Πανελληνίων, τονίζοντας την ανάγκη για μεγαλύτερη προσοχή και ακρίβεια στη διαχείριση των θεμάτων. «Απαξιώνεται η διαδικασία των Πανελληνίων. Θέλουν να καταργήσουν τις Πανελλήνιες για να είναι ανοιχτός ο δρόμος των ιδιωτικών πανεπιστημίων και για τους αριστούχους γιατί μέχρι τώρα οι αριστούχοι εισάγονται στα δημόσια πανεπιστήμια και δεν έχουν την ανάγκη να εγγραφούν στα ιδιωτικά ενώ αντίστοιχα όσοι μένουν εκτός δημόσιων ΑΕΙ έχουν μοιραία ως επιλογή τους και τα ιδιωτικά πανεπιστήμια» καταλήγει.
Η ανάρτηση του φιλολόγου Βασίλη Μπετσάκου
Θέμα Α1.β
Οὕτω δὴ καὶ ἐπί τῶν ἀρετῶν ἔχει· πράττοντες γὰρ τὰ ἐν τοῖς συναλλάγμασι τοῖς πρὸς τοὺς ἀνθρώπους γινόμεθα οἳ μὲν δίκαιοι οἳ δὲ ἄδικοι, πράττοντες δὲ τὰ ἐν τοῖς δεινοῖς καὶ ἐθιζόμενοι φοβεῖσθαι ἢ θαρρεῖν οἳ μὲν ἀνδρεῖοι οἳ δὲ δειλοί. Ὁμοίως δὲ καὶ τὰ περὶ τὰς ἐπιθυμίας ἔχει καὶ τὰ περὶ τὰς ὀργάς· οἳ μὲν γὰρ σώφρονες καὶ πρᾶοι γίνονται, οἳ δ’ ἀκόλαστοι καὶ ὀργίλοι, οἳ μὲν ἐκ τοῦ οὑτωσὶ ἐν αὐτοῖς ἀναστρέφεσθαι, οἳ δὲ ἐκ τοῦ οὑτωσί.
Μετάφραση: Βασίλειος Μπετσάκος
Το ίδιο, λοιπόν, συμβαίνει και στην περίπτωση των αρετών· δηλαδή, με τις ενέργειες στις μεταξύ μας συναλλαγές, γινόμαστε άλλοι δίκαιοι, άλλοι άδικοι· με τις ενέργειές μας σε όσα προκαλούν φόβο, και με τη σταδιακή συνήθεια είτε να φοβόμαστε είτε να έχουμε θάρρος, γινόμαστε άλλοι ανδρείοι, άλλοι δειλοί. Κάτι τέτοιο συμβαίνει και με τις επιθυμίες, κάτι τέτοιο και με τις περιπτώσεις οργής· άλλοι γίνονται σώφρονες και πράοι, άλλοι όμως ακόλαστοι και οργίλοι· οι πρώτοι με το να συμπεριφέρονται με τον ένα τρόπο σε αυτές τις καταστάσεις, οι άλλοι με τον άλλο.
Το "ἐν αὐτοῖς" είναι προφανώς ουδετέρου γένους και αναφέρεται αποκλειστικά στις επιθυμίες και τις οργές (και όχι στα συναλλάγματα και τα δεινά της προηγούμενης περιόδου) για πολλούς λόγους:
Α) Έχει προηγηθεί ισχυρή στίξη, η οποία διαχωρίζει σαφώς τα νοήματα. Στην προηγούμενη περίοδο ο λόγος είναι για τα συναλλάγματα και τα δεινά. Στην περίοδο στην οποία εντάσσεται το επαναληπτικό "ἐν αὐτοῖς" ο λόγος είναι για τις επιθυμίες και τις οργές. Αν ο εκδότης έκρινε ότι το "ἐν αὐτοῖς" λειτουργεί επαναληπτικά και για τα προηγούμενα, θα χρησιμοποιούσε άνω τελεία και όχι ισχυρή στίξη.
Β) Το "ἐν αὐτοῖς" συνδέεται με το "οὑτωσί", το οποίο με τη συγκεκριμένη εμφατική κατάληξη (-ί) έχει άμεση δεικτικότητα σε κάτι πολύ κοντινό.
Γ) Στην προηγούμενη περίοδο αναφέρθηκαν με σχήμα χιαστί οι συμπεριφορές που συνιστούν αρετές ή κακίες (ἐθιζόμενοι φοβεῖσθαι ἢ θαρρεῖν οἳ μὲν ἀνδρεῖοι οἳ δὲ δειλοί). Στη συγκεκριμένο παράγραφο είναι λεξιλογικά πιο δύσκολες οι συγκεκριμένες αναφορές (κάτι σαν ἐθιζόμενοι σωφρονεῑν ἤ πραύνεσθαι(;)), και ο μη λεπτολόγος στη γραφή του Αριστοτέλης προτιμά την αντιστοιχία που του προσφέρει το "οὕτως". Για τα προηγούμενα μίλησε, εδώ του αρκεί μια αντιστοιχία (οὕτως).
Δ) Η ευθεία αντιστοιχία οἳ μὲν… οἳ δ’ / οἳ μὲν… οἳ δὲ επιβάλλει και την αντιστοιχία ἐπιθυμίες και ὀργές / ἐν αὐτοῖς.
Φυσικά η φιλοσοφική ιδέα που τεκμηριώνει ο Αριστοτέλης στην ευρύτερη ενότητα είναι ο εμπράγματος χαρακτήρας της ηθικής, η άμεση σύνδεση των αρετών και των κακιών με παγιωμένες συμπεριφορές και πράξεις (ἕξεις). Με το δεδομένο αυτό, ένας μαθητής που συνέδεσε το "ἐν αὐτοῖς" και με τα τέσσερα πεδία αναφοράς (συναλλάγματα, δεινά, επιθυμίες, οργές) δεν σφάλλει φιλοσοφικά, παρά μόνο μορφολογικά. Ίσως γι’ αυτό και το παλιό βιβλίο του καθηγητή (σελ. 142) συνδέει το "ἐν αὐτοῖς" και με τα τέσσερα.
Κατά τη γνώμη μου, την πλήρη βαθμολογία πρέπει να πάρουν τόσο οι μαθητές που συνέδεσαν το "ἐν αὐτοῖς" με τα δύο πεδία της περιόδου (επιθυμίες και οργές), όσο και οι μαθητές που το συνέδεσαν και με τα τέσσερα. Σίγουρα δεν πρέπει στους πρώτους (τους ολόσωστους!) να κοπούν βαθμοί.
{https://www.facebook.com/permalink.php?story_fbid=pfbid026QtCEEhQzZYcVjFUBgs8b8vWiuPCKzFk1EN1Z7wHsFj7bEpGA4GvNfQNtceRuPyLl&id=100011080173085}
«Φοβικά» θέματα και ενα μάθημα ανάμεσα σε γνώση και αποστήθιση
Εξίσου «τροφή για σκέψη» αποτελεί και το απολογιστικό σχόλιο του για τα φετινά θέματα των Πανελληνίων. Όπως σημειώνει «Πανελλαδικές. Θέματα Αρχαίων Ελληνικών. Αρκούν τα στερεότυπα «βατά», «για καλά διαβασμένους μαθητές», «χωρίς προβλήματα»; Για μια ακόμα φορά τα θέματα των Πανελλαδικών Εξετάσεων έρχονται να επικαθορίσουν αναδρομικά και αναποτελεσματικά τη διδασκαλία του μαθήματος των Αρχαίων Ελληνικών από την Α΄ Γυμνασίου μέχρι τη Γ’ Λυκείου κόντρα στα Προγράμματα Σπουδών και την επιτακτική, έως όρου επιβίωσης, ανάγκη ριζικής αναδιάρθρωσης του μαθήματος. Για μια ακόμα φορά είδαμε από την ΚΕΕ θέματα απολύτως φοβικά:
Α. Κείμενο Αναφοράς (διδαγμένο κείμενο).
Α1. Ήμουν ανάμεσα σε αυτούς που το εισηγήθηκαν και καταργήθηκε η εξέταση της μετάφρασης, διότι οι μαθητές/-τριες τη μάθαιναν απέξω (η αποστήθιση βέβαια μπήκε εκ των υστέρων από όλα τα παράθυρα). Αλλά με την κατανόηση του κειμένου τι γίνεται; Αρκούν δύο ερωτήσεις Σωστού-Λάθους xωρίς αιτιολόγηση (με πιθανότητες επιτυχίας 50%); Και δυο ανέμπνευστες ερωτήσεις για το πού αντιστοιχούν αντωνυμίες (για τη μία μάλιστα δόθηκε και λανθασμένη οδηγία βαθμολόγησης); Είναι αυτό κατανόηση του Πλάτωνα και του Αριστοτέλη;
Α2. Κι αφού έλειψε η εξέταση της κατανόησης στο θέμα Α, έρχεται μετά η επιφανειακή κατανόηση να υποκαταστήσει την ερώτηση ερμηνείας στο θέμα Β. Λυπάμαι, αλλά δεν είναι ερμηνεία φιλοσοφικού κειμένου (ή οποιοδήποτε κειμένου) να ζητούμε απλώς να μας το πουν οι μαθητές με δικά τους λόγια. Και έτσι μια χαρά κρύβουμε κάτω από το χαλί τα μεγαλειώδη και επίκαιρα διδάγματα του Αριστοτέλη για: α) τον ρόλο του νομοθέτη στην ηθική αρτίωση των πολιτών, β) το ύψιστο κριτήριο αξιολόγηση του πολιτεύματος, που δεν είναι άλλο από την επίτευξη της αρμονίας στην κοινωνική ζωή, γ) την ευθύνη των πολιτών για μια ζωή που την αναστοχάζονται δίνοντάς της πρόσημο ηθικής ποιότητας, δ) τον πολιτικό χαρακτήρα των αρετών, την καταξίωση μιας ηθικής που μεριμνά ώστε να ζούμε καλά μεταξύ μας, καλλιεργώντας αρετές που μας δένουν με τους συμπολίτες μας. Και, επιπλέον, στην ανύπαρκτη ερμηνεία του κειμένου προσθέτουμε και ένα παντελώς εξωκειμενικό ζητούμενο για το τι διδάσκει ο δάσκαλος, για να επιβραβεύσουμε ίσως έτσι την αποστήθιση μιας κάποιας, αγνώστου προελεύσεως, πληροφορίας.
Επιτέλους, θέλουμε να ακούσουμε τι μας λένε οι, κατά τα άλλα, σοφοί μας πρόγονοι ή τους χρειαζόμαστε μόνο ως εξεταστική καύσιμη «ύλη»;
Α3. Και ποια είναι η λογική να θέτουμε παράλληλο κείμενο, και μάλιστα σύγχρονο, αν φοβόμαστε την κριτική και συγκριτική εξέταση των δύο κειμένων, αν φοβόμαστε την ελευθερία σκέψης των μαθητών και μαθητριών, αν αντιμετωπίζουμε τα φιλοσοφικά κείμενα ως αποσπάσματα οδηγιών χρήσης κάποιας συσκευής και λέμε στον χρήστη διάβασε εκείνες ή τις άλλες δύο σειρές, για να βρεις την προκάτ απάντηση που έχουμε εμείς στο μυαλό μας; Δεν είναι δυνατόν να μελετούμε συγκριτικά ένα απόσπασμα του Αριστοτέλη αγνοώντας το περικείμενο, τη φιλοσοφική θεματική, τη συγκεκριμένη στην παράγραφο αποδεικτική του πρόθεση· και να υπερμοριοδοτούμε την παράθεση έτοιμου σχολίου του βιβλίου. Διότι αυτό ακριβώς επιβάλλει η νέα «πατέντα» της φοβικής ΚΕΕ, που εφηύρε νέο όρο (σύνθεση), για να ακυρώσει στην πράξη την ολιστική κριτική συνεξέταση δύο θεωρητικών κειμένων.
Α4. Και σαν μην έφταναν όλα αυτά, έρχεται η φοβική ΚΕΕ και στέλνει εξαντλητικές οδηγίες βαθμολόγησης (με την συγγνωστή, κατά τα άλλα, πρόθεση ομογενοποίησης της βαθμολογίας). Και τι υποδεικνύει; Ποιο ακριβώς σχόλιο του βιβλίου ζητείται στο ένα ή το άλλο σημείο! Μα γι’ αυτό παιδευτήκαμε οι συγγραφείς του λεγόμενου Φακέλου Υλικού να γράψουμε πληρέστερα ερμηνευτικά σχόλια; Για να τα μαθαίνουν τα παιδιά απέξω, να αρρωσταίνουν από το ζητούμενο μιας άπαιχτης αποστήθισης και να ψάχνουν πού να κολλήσουν ποιο σε τι; Όταν γράφαμε τα σχόλια σε κάθε ενότητα μία και μόνο μία, αγαπητές και αγαπητοί συνάδελφοι και φίλοι, ήταν η έγνοια μας και το αμισθί ξενύχτι μας: να υποστηρίξουμε τη διδασκαλία και τη μάθηση με έγκριτες επεξηγήσεις τεχνικών όρων, με σύντομες αναλύσεις βασικών φιλοσοφικών θέσεων, με ανάδειξη της σκέψης και των θεμελιακών ιδεών του κάθε φιλοσόφου. Συγχρόνως, θέλαμε να καταστήσουμε αχρείαστη την πλημμυρίδα φλύαρων «αναλύσεων» που ξεχείλιζε από τα φροντιστηριακά «βοηθήματα» και εξέβαλε τελικά σε ένα θηριώδες “study for exams” (φτιαγμένο ερήμην του νέου Προγράμματος Σπουδών).
Και να που τώρα, για μια ακόμα χρονιά, βλέπουμε όλα όσα κυνηγήσαμε να παίρνουν θριαμβευτική ρεβάνς…
Β. Κείμενο Αυτενέργειας (το λεγόμενο αδίδακτο).
Τι θα γίνει πια με τη γλωσσική διδασκαλία; Ως πότε θα υπερ-τιμούμε μια αυτονομημένη από τα ίδια τα κείμενα Γραμματική και ένα αυτοδικαιούμενο Συντακτικό; Και ποια Γραμματική; Αυτή που φτάνει να διδάσκει τον σχηματισμό τύπων που δεν συναντώνται τελικά ούτε μία φορά στις εκατομμύρια λέξεις του Θησαυρού της Ελληνικής Γλώσσας. Και ποιο Συντακτικό; Ένα αποκλειστικώς ελληνικό εφεύρημα, ένα γέννημα ευφάνταστων «προγυμναστών», που ακκίζονταν επί δεκαετίες πως ανακάλυψαν μια καινούργια γενική ή μια λεπτή υποδιαίρεση των προσδιορισμών. Και πού θα πάει πια αυτή η ιστορία με τους λεγόμενους υποθετικούς λόγους; Πότε θα καταλάβουμε ότι είναι δομές σκέψης, διαβαθμίσεις πιθανότητας των λεγομένων; Και πότε θα συνειδητοποιήσουμε γιατί αδυνατούν επιτέλους να τους μάθουν οι μαθητές; Μα πώς να καταλάβουν τι σημαίνουν όλα αυτά, όταν ποτέ δεν τα συνδέουμε με το ευρύτερο κείμενο, με την προθετικότητα του λέγοντος, με την ιδιότητα του ακροατηρίου; Και μετά ερχόμαστε και αξιολογούμε τις άριστες μετατροπές από το ένα είδος στο άλλο, σαν ήταν η γλώσσα μπάζα που τα μεταφορτώνουμε μηχανιστικά από το ένα κοντέινερ στο άλλο με την περισσή φροντίδα να μην περισσέψει κανένα κεραμίδι! Και αποτέλεσμα; Έχουμε αποτέλεσμα; Μπορεί, ο αριστούχος έστω, των Πανελλαδικών να διαβάσει και να χαρεί μια αφηγηματική σελίδα από τον Ξενοφώντα;
Είναι πια καιρός να αναβαθμίσουμε την εξέταση των Αρχαίων Ελληνικών: α) Να προσέρχονται στις εξετάσεις οι μαθήτριες και οι μαθητές έχοντας ανά χείρας τα βοηθητικά τους εργαλεία, όπως συμβαίνει και στην πραγματική ζωή με κάθε εργαζόμενο, τεχνίτη, επιστήμονα: το Λεξικό τους, τη Γραμματική τους και το Συντακτικό, εργαλεία που απλόχερα διανέμει η πολιτεία για να τα παρκάρουν κοψόχερα οι μαθητές κάτω από το θρανίο…
β) Να εξετάσουμε τι πραγματικά κατάλαβαν με την εξάωρη ανά εβδομάδα διδασκαλία του αρχαίου ελληνικού φιλοσοφικού λόγου, πόσο αφομοίωσαν την ηθική και πολιτική διδασκαλία του Πλάτωνα και του Αριστοτέλη, που γοητεύουν ανθρώπους από όλο τον κόσμο αλλά γίνονται μισητοί στην Ελλάδα.
γ) Να ζητήσουμε να σταθούν κριτικά και δημιουργικά απέναντι στη σκέψη των μεγάλων ανθρώπων του πνεύματος, να αποκρυπτογραφήσουν τα θεμέλια ενός θνήσκοντος ανθρωπισμού, να παραγάγουν οργανωμένο επιχειρηματικό λόγο.
δ) Να αξιολογήσουμε τι πραγματικά καταλαβαίνουν διαβάζοντας ένα αρχαιοελληνικό κείμενο ύστερα από έξι ολόκληρα χρόνια πολύωρης εβδομαδιαίως διδασκαλίας στο Γυμνάσιο και το Λύκειο (κινέζικα να ήταν θα τα μάθαιναν άριστα).
Αν όντως θέλουμε αληθινή ανθρωπιστική παιδεία. Αμφιβάλλω πια πολύ, τόσο μα τόσο πολύ…»
{https://www.facebook.com/permalink.php?story_fbid=pfbid04NAzbACZHiU6U8ufBYcTEGHJaWKZ3zp7YE4RiJ8yicQmYDQSW5r6KNBkb8gg5oSol&id=100011080173085}
