Το PosoKanei, το οποίο παρουσιάστηκε χθες από την κυβέρνηση ως ένα νέο εργαλείο ενίσχυσης της διαφάνειας στην αγορά, έρχεται να καλύψει μια πραγματική ανάγκη των καταναλωτών: την εύκολη σύγκριση τιμών και την αναζήτηση των πιο οικονομικών επιλογών στα βασικά αγαθά. Μέσω της πλατφόρμας, οι πολίτες μπορούν να ενημερώνονται για τις τιμές προϊόντων ανά αλυσίδα σούπερ μάρκετ, να παρακολουθούν το ιστορικό μεταβολών, να δημιουργούν λίστες αγορών και να συγκρίνουν ορισμένα προϊόντα με αντίστοιχα που διατίθενται σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες.
Ωστόσο, παρά τα χρηστικά χαρακτηριστικά που προσφέρει, η νέα εφαρμογή δεν αγγίζει τον πυρήνα του προβλήματος που απασχολεί σήμερα τα νοικοκυριά: τις αιτίες της ακρίβειας. Το PosoKanei καταγράφει την τελική τιμή που συναντά ο καταναλωτής στο ράφι, χωρίς να παρέχει πληροφορίες για τον τρόπο με τον οποίο αυτή διαμορφώνεται κατά μήκος της παραγωγικής και εμπορικής αλυσίδας.
Με άλλα λόγια, δείχνει το αποτέλεσμα, όχι τη διαδικασία που οδήγησε σε αυτό. Έτσι, ένας καταναλωτής μπορεί να διαπιστώσει ότι ένα προϊόν πωλείται ακριβότερα στην Ελλάδα σε σχέση με άλλες χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης ή ότι εμφανίζει σημαντικές διαφορές τιμής μεταξύ αλυσίδων λιανικής. Δεν έχει όμως τη δυνατότητα να γνωρίζει ποιο μέρος αυτής της διαφοράς συνδέεται με το κόστος παραγωγής, τις διεθνείς τιμές πρώτων υλών, την ενέργεια, τα μεταφορικά, τη μεταποίηση, τις εισαγωγές ή τα περιθώρια κέρδους που προστίθενται σε κάθε στάδιο μέχρι να φτάσει το προϊόν στο ράφι.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
Αυτή ακριβώς είναι και η βασική αδυναμία της πλατφόρμας. Σε μια περίοδο όπου η δημόσια συζήτηση επικεντρώνεται στην ακρίβεια και στη λειτουργία του ανταγωνισμού, η απλή καταγραφή της τελικής τιμής δεν αρκεί για να εξηγήσει γιατί οι καταναλωτές πληρώνουν ακριβότερα πολλά προϊόντα σε σχέση με άλλες ευρωπαϊκές αγορές. Η διαφάνεια δεν εξαντλείται στη σύγκριση τιμών, αλλά προϋποθέτει τη δυνατότητα παρακολούθησης των παραγόντων που τις διαμορφώνουν.
Ένα πιο ολοκληρωμένο σύστημα θα μπορούσε να συνδυάζει τη λειτουργία του PosoKanei με τη φιλοσοφία του European Food Prices Monitoring Tool, το οποίο παρακολουθεί την εξέλιξη των τιμών σε διαφορετικά στάδια της αλυσίδας εφοδιασμού. Σε μια τέτοια εκδοχή, η πλατφόρμα δεν θα περιοριζόταν στο ράφι του σούπερ μάρκετ, αλλά θα αποτύπωνε την πορεία της τιμής από την παραγωγή μέχρι την τελική κατανάλωση.
Για παράδειγμα, σε προϊόντα όπως το γάλα, το ελαιόλαδο, το ψωμί ή τα ζυμαρικά, ο χρήστης θα μπορούσε να βλέπει ταυτόχρονα την εξέλιξη της τιμής παραγωγού, τις μεταβολές στο κόστος ενέργειας, τις διεθνείς τιμές των πρώτων υλών, τις μεταβολές στη βιομηχανία τροφίμων και στη χονδρική αγορά, καθώς και την τελική λιανική τιμή. Με αυτόν τον τρόπο θα ήταν ευκολότερο να διαπιστωθεί αν μια αύξηση στο ράφι αντανακλά πραγματική επιβάρυνση του κόστους ή αν η τελική τιμή αυξάνεται δυσανάλογα σε σχέση με τα προηγούμενα στάδια της αλυσίδας.
Ένα τέτοιο εργαλείο θα μπορούσε να αποδειχθεί ιδιαίτερα χρήσιμο και για τις ελεγκτικές αρχές. Η συστηματική παρακολούθηση των αποκλίσεων μεταξύ τιμών παραγωγού, χονδρικής και λιανικής θα λειτουργούσε ως μηχανισμός έγκαιρης προειδοποίησης για πιθανές στρεβλώσεις της αγοράς. Εάν, για παράδειγμα, οι τιμές των πρώτων υλών ή της ενέργειας υποχωρούν αλλά οι λιανικές τιμές παραμένουν αμετάβλητες ή συνεχίζουν να αυξάνονται, οι αρμόδιοι φορείς θα μπορούσαν να εντοπίζουν εγκαίρως αυτές τις αποκλίσεις και να τις διερευνούν. Με την αξιοποίηση στοιχείων από την ΕΛΣΤΑΤ, τη Eurostat, τα υπουργεία Ανάπτυξης και Αγροτικής Ανάπτυξης, τις αγορές χονδρικής, τις εισαγωγές, τις τιμές ενέργειας και τα δεδομένα των επιχειρήσεων λιανικής, μια τέτοια πλατφόρμα θα μπορούσε να μετατραπεί σε ένα ουσιαστικό εργαλείο κατανόησης της ακρίβειας.
Εν κατακλείδι η πραγματική «δοκιμασία» για το PosoKanei δεν είναι αν μπορεί να δείξει ποιο σούπερ μάρκετ είναι φθηνότερο, αλλά αν μπορεί να συμβάλει στην κατανόηση των αιτιών που οδηγούν τις τιμές σε υψηλά επίπεδα. Και επειδή δεν το κάνει, δύσκολα μπορεί να θεωρηθεί πραγματικά χρήσιμο.
