Αλλαγές στο πρόγραμμα των μαθημάτων αναμένεται να υπάρξουν σε αρκετά σχολεία την Παρασκευή 20 Μαρτίου, καθώς μαθητές και εκπαιδευτικοί καλούνται να συμμετάσχουν στην πανελλήνια εκπαιδευτική δράση το «Πείραμα του Ερατοσθένη για τον Υπολογισμό της Ακτίνας της Γης». Η δράση διοργανώνεται από την Πανελλήνια Ένωση Υπευθύνων Εργαστηριακών Κέντρων Φυσικών Επιστημών (ΠΑΝ.Ε.Κ.Φ.Ε.), σε συνεργασία με το Ινστιτούτο Αστρονομίας, Αστροφυσικής, Διαστημικών Εφαρμογών και Τηλεπισκόπησης του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών και το ελληνικό γραφείο ESERO.
Tι είναι το Πείραμα του Ερατοσθένη
Το πείραμα για τη μέτρηση της περιμέτρου του πλανήτη μας πραγματοποιείται την ημέρα της Εαρινής Ισημερίας, όταν η διάρκεια της ημέρας και της νύχτας είναι σχεδόν ίση σε όλη τη Γη και οι ακτίνες του Ήλιου πέφτουν κάθετα στον Ισημερινό. Οι μαθητές, με τη βοήθεια απλών εργαλείων όπως μέτρα, μοιρογνωμόνια και νήμα στάθμης, θα πραγματοποιήσουν μετρήσεις στην αυλή του σχολείου τους, προκειμένου να υπολογίσουν την ακτίνα της Γης, επαναλαμβάνοντας το ιστορικό πείραμα του Ερατοσθένη. Στη δράση μπορούν να συμμετάσχουν ομάδες μαθητών από όλες τις τάξεις της Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης, υπό την καθοδήγηση των εκπαιδευτικών τους, ενώ τα αποτελέσματα των μετρήσεων θα καταχωρούνται σε ειδική ηλεκτρονική πλατφόρμα ώστε να γίνει συλλογικός υπολογισμός της ακτίνας της Γης. Oι συμμετέχοντες μαθητές ανήμερα της 20ης Μαρτίου βγαίνουν στο προαύλιο του σχολείου και ακολουθώντας τις οδηγίες του πειράματος του Ερατοσθένη κάνουν τις δικές τους μετρήσεις με τελικό στόχο να υπολογίσουν την ακτίνα της Γης και μάλιστα με ελάχιστο σφάλμα!
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
Η μέτρηση πραγματοποιείται χρησιμοποιώντας απλά εργαλεία και διατάξεις (μοιρογνωμόνια, νήμα της στάθμης, ορθοστάτες μέτρο κ.α) χωρίς να απαιτείται προμήθεια πρόσθετου εξοπλισμού. Οι παρατηρήσεις και οι μετρήσεις της κάθε ομάδας μπορούν να πραγματοποιηθούν στην αυλή του σχολείου και δεν απαιτείται μετακίνηση των μαθητών.Αν, λόγω συνθηκών, η μέτρηση δεν μπορεί να επιτευχθεί την ημέρα της Εαρινής Ισημερίας, μπορεί το πείραμα να γίνει μια από τις προηγούμενες ή επόμενες μέρες διορθώνοντας κατάλληλα τα αποτελέσματα της μέτρησης.
Όπως τονίζεται από πλευράς ΠΑΝΕΚΦΕ βασικός στόχος της δράσης είναι η ανάδειξη του πειράματος, ως αναπόσπαστου συστατικού της εκπαιδευτικής διαδικασίας, μέσα από την συμμετοχή μαθητών και εκπαιδευτικών σε βιωματικές και συνεργατικές ανακαλυπτικές δραστηριότητες. Η συμμετοχή των σχολικών μονάδων είναι προαιρετική και εγκρίνεται από τον διευθυντή ή τον προϊστάμενο του σχολείου, ενώ για τη συμμετοχή των μαθητών απαιτείται και έγκριση των γονέων. Στόχος της πρωτοβουλίας είναι να φέρει τους μαθητές πιο κοντά στη βιωματική μάθηση, να ενισχύσει τη συνεργασία μεταξύ σχολείων και να αναδείξει την επιστημονική σκέψη μέσα από ένα από τα πιο γνωστά και εντυπωσιακά πειράματα στην ιστορία της Φυσικής.
Ερατοσθένης: Ο δημιουργός της μαθηματικής γεωγραφίας
Ο Ερατοσθένης (3ος π.Χ. αιώνας) ήταν Διευθυντής της μεγάλης Βιβλιοθήκης του Μουσείου της Αλεξάνδρειας, όπου σε ένα πάπυρο διαβάζει ότι στις 21 Ιουνίου (νοτιοανατολικά της ηλίου) στα νότια σύνορα της πόλης Συήνης (Ασσουάν), οι στύλοι δεν ρίχνουν καθόλου σκιά και ο Ήλιος ανακλάται ακριβώς στο βάθος ενός πηγαδιού (δηλαδή βρίσκεται στο Ζενίθ του τόπου). Ως επιστήμονας, λοιπόν, ο Ερατοσθένης διερωτήθηκε, εάν συμβαίνει το ίδιο ταυτόχρονα και σε άλλο άλλο πχ. στην Αλεξάνδρεια. Όμως, στην Αλεξάνδρεια, κατά την ίδια μέρα και ώρα, οι κατακόρυφοι στύλοι έριχναν σκιά. Αν η Γη ήταν επίπεδη, οι κατακόρυφοι στύλοι στις δύο πόλεις θα ήταν παράλληλοι και θα έπρεπε και οι δύο να ρίχνουν σκιά. Αφού, λοιπόν, αυτό δεν είναι αλήθεια, τι μπορεί να συμβεί;
Η απάντηση δόθηκε από τον Ερατοσθένη υποστηρίζοντας ότι η επιφάνεια της Γης δεν είναι επίπεδη αλλά σφαιρική. Αυτό το συμπέρασμα είναι, προφανώς, θεμελιώδους σημασίας και επιπλέον επέτρεψε στην Ερατοσθένη να προσδιορίσει την ακτίνα και τη μήκος της περιφέρειας της Γης. Πραγματικά, από το μήκος της σκιάς υπολογίζεται αμέσως η διαφορά των γεωγραφικών διαστάσεων των δύο πόλεων, ίση με περίπου 7 μοίρες. Επειδή η απόσταση των δύο πόλεων ήταν γνωστή από ιστορίες βηματιστών και ήταν ίση με περίπου 800 χιλιόμετρα (εικάζεται ότι ο Ερατοσθένης ενοικίασε βηματομετρητές για τη μέτρησή της), η περιφέρεια της Γης υπολογίστηκε με 40000 χιλιόμετρα.
Αυτή είναι η σωστή απάντηση και ο Ερατοσθένης έδωσε με τη χρήση ως μοναδικά εργαλεία ράβδους, μάτια, πόδια, μυαλό με απλότητα σκέψης και εκτελέσεως. Το λάθος στον υπολογισμό ήταν μόνο 2%, ένα πραγματικά αξιοσημείωτο επίτευγμα για περίπου 2,5 χιλιάδες χρόνια πριν. Έτσι, ο Ερατοσθένης ήταν ο πρώτος άνθρωπος που μετρά τις διαστάσεις του πλανήτη Γη, γι ‘αυτό και θεωρείται δημιουργός της μαθηματικής γεωγραφίας.
