Η Ευρωπαϊκή Ένωση (ως ο τέταρτος πόλος ισχύος του νέου διεθνούς συστήματος - ΗΠΑ, Κίνα, Ρωσία, ΕΕ) είναι σήμερα περισσότερο ελκυστική στο εξωτερικό της περιβάλλον απ’ ότι ποτέ στο παρελθόν. Και πολύ περισσότερο από οποιαδήποτε άλλη υπερδύναμη. Ευρωπαϊκές χώρες που είχαν απορρίψει την επιλογή της ένταξης στην ΕΕ όπως Νορβηγία (την απέρριψε δύο φορές, 1972 και 1995) και Ισλανδία, η οποία άρχισε ενταξιακές διαπραγματεύσεις και τις διέκοψε, εξετάζουν τώρα σοβαρά το ενδεχόμενο να επανέλθουν με αίτημα την ένταξή τους. Ακόμη Ελβετία ή και Αρμενία εξετάζουν την προοπτική ένταξης! Η περισσότερο χαρακτηριστική περίπτωση είναι ίσως αυτή της Βρετανίας. Το 2020 αποχώρησε από την ΕΕ( Brexit) με την προσδοκία ότι έτσι θα καταστεί παγκόσμια δύναμη (global power). Διαψεύστηκε οικτρά. Σήμερα, έξι χρόνια μετά, διαπιστώνει ότι το Brexit υπήρξε συνολικά καταστροφικό. Άνοιξε επομένως η συζήτηση για το πώς και πότε θα μπορούσε να επανέλθει στην Ένωση. Έτσι ο κατάλογος των υποψηφίων για ένταξη χωρών πολλαπλασιάζεται (χώρες Δ. Βαλκανίων, Ουκρανία, Μολδαβία, Τουρκία σε απώτερη προοπτική, κ.α.). Αλλά δεν είναι μόνο τα Ευρωπαϊκά κράτη που επιδιώκουν ένταξη. Απλοί πολίτες, μετανάστες και πρόσφυγες στον κόσμο έχουν την Ευρώπη ως τόπο προορισμού .
Το κεντρικό ερώτημα είναι, γιατί η Ένωση απολαμβάνει αυτής της υψηλής ελκυστικότητας και δημοφιλίας σήμερα; Δημοφιλίας η οποία καταγράφεται και στο εσωτερικό μεταξύ των πολιτών της Ένωσης, παρά την πολυκρίση που αντιμετωπίζει η τελευταία σε οικονομικό και κοινωνικό επίπεδο. Δύο κύριοι λόγοι αναφέρονται για να εξηγήσουν το φαινόμενο.
Πρώτον, σε μια περίοδο «γεωπολιτικής κατάρρευσης», με τις δύο συρρικνούμενες υπερδυνάμεις Ρωσία και ΗΠΑ να επιτίθενται ανοιχτά στην Ευρώπη και στις αξίες του Δυτικού πολιτισμού (σεβασμός ανθρώπινης αξιοπρέπειας, κ.λπ), η Ευρωπαϊκή Ένωση εμφανίζεται ως η ενσάρκωση του πολιτισμού αυτού. Όπως γράφει ο R. Beaton, η έννοια του Δυτικού πολιτισμού - που έχει τις ρίζες της στη νίκη των Ελλήνων στη μάχη του Μαραθώνα (490 π.Χ.) - εξακολουθεί να αποτελεί το θεμέλιο της Ευρώπης και του οικοδομήματος της Ένωσης στο οποίο θέλουν να ανήκουν κρατικές οντότητες και πολίτες (R. Beaton, Europe, A New History, Alan Lane, 2026). Έτσι η Ευρώπη, όχι μόνο δεν οδηγείται σε «πολιτιστικό αφανισμό» όπως υποστηρίζει ο Λευκός Οίκος (Εθνική Στρατηγική Ασφάλειας) αλλά αναδεικνύεται ως ο κατ’ εξοχήν χώρος έκφρασης του Δυτικού πολιτισμού με υψηλή ελκυστικότητα.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
Δεύτερον, η Ευρωπαϊκή Ένωση παρά τα διάφορα ελλείμματά της, είναι κατ’ επέκταση η συνισταμένη του Δυτικού χώρου που παραμένει προσηλωμένη στις αξίες του κράτους δικαίου, ανθρωπίνων δικαιωμάτων και διεθνούς δικαίου ενώ οικοδομεί ένα σύστημα ισχύος. Παράλληλα όταν οι ΗΠΑ, η άλλη συνισταμένη, παραβιάζει τόσο βάναυσα το διεθνές δίκαιο με τους πολέμους επιλογής που διεξάγει, η Ευρωπαϊκή Ένωση εμφανίζεται ως η μόνη ειρηνοποιός δύναμη που στηρίζει το πολυμερές σύστημα κανόνων και θεσμών. Επιπλέον, με την τάση επικράτησης του «δικαίου του ισχυρότερου» στο περιβάλλον της γεωπολιτικής κατάρρευσης η Ένωση προσφέρει την προοπτική της ασφάλειας σε συνθήκες δημοκρατικής σταθερότητας. Ένα ισχυρό κίνητρο δηλαδή για ένταξη (ιδιαίτερα μετά την εμπειρία της κρίσης σε ΝΑΤΟ και Γροιλανδία).
Η Ένωση με άλλα λόγια αναδύεται σταθερά αν και βασανιστικά σε νέου τύπου υπερδύναμη ενώ υποχωρούν οι παραδοσιακές υπερδυνάμεις. Επιχειρεί συνδυασμό ισχύος με αξίες και δίκαιο. Όθεν η ελκυστικότητά της...
(Ο Π.Κ. Ιωακειμίδης είναι ομότιμος καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών (ΕΚΠΑ), πρώην πρεσβευτής – σύμβουλος του ΥΠΕΞ- Το άρθρο αποτελεί αναδημοσίευση από την εφημερίδα «Τα Νέα»)
