Η Δανία έχει, εδώ και λίγες ημέρες, νέα κυβέρνηση. Χρειάστηκε να περάσουν 69 ημέρες διαπραγματεύσεων από τις εκλογές- αλλά κανείς δεν έπαθε τίποτε από την «ακυβερνησία». Χρειάστηκε, επίσης, να βρεθεί κοινός τόπος ανάμεσα σε τέσσερα κόμματα- τρία της κεντροαριστεράς κι ένα κεντρώο- για να σχηματιστεί μια κυβέρνηση συνεργασίας. Η οποία, επιπλέον, θα είναι κυβέρνηση μειοψηφίας. Θα στηρίζεται στην «ανοχή» δύο ακόμη αριστερών κομμάτων στη Βουλή.
Με τα δικά μας μέτρα- της «Δανίας του νότου»- αυτή η κυβέρνηση θα ήταν μια συμφορά εν αναμονή. Οι επτά πληγές του Φαραώ θα απειλούσαν την ακυβέρνητη χώρα. Αλλά εκεί στον βορρά, κανείς δεν αντιμετωπίζει αυτό το εύθραυστο συμμαχικό σχήμα ως κάτι ασυνήθιστο, πολύ λιγότερο ως δράμα. Κι ας απέχει η Κοπεγχάγη από το μέτωπο του πολέμου της Ουκρανίας λιγότερο απ’ ότι η Αθήνα. Κι ας αντιμετωπίζει η χώρα μια υπαρξιακή απειλή- την διεκδίκηση της ημιαυτόνομης Γροιλανδίας από την ισχυρότερη (συμμαχική μάλιστα) χώρα του κόσμου. Κι ας είναι η πολιτική ζωή αυτής της χώρας- όπως ξέρει όποιος έχει δει την σειρά Borgen στην τηλεόραση- το ίδιο γεμάτη ίντριγκα, ανταγωνισμούς, σκάνδαλα και συνομωσίες, όπως και η δική μας.
Τι είναι αυτό που επιτρέπει στην Δανία να αντέχει αυτό που για εμάς θα ήταν αδιανόητο; Η πολιτική της κουλτούρα- λέει ο δημιουργός της διάσημης σειράς στον Monde. Μια κουλτούρα που είναι, όπως λέει, απαλλαγμένη από την «τυραννία του νικητή». Οι εκλογές δεν είναι «πάρ’ τα όλα», ο νικητής δεν βγαίνει παντοδύναμος, δεν του ανήκει- έστω για τέσσερα χρόνια μόνο- το κράτος, ούτε υποδουλώνεται στις επιθυμίες του η Βουλή. Ακόμη και οι μικρότερες κοινοβουλευτικές μειοψηφίες έχουν λόγο. Και οι μεγάλες πολιτικές αποφάσεις περνούν πάντα με συναινέσεις και μεγάλες πλειοψηφίες, γι’ αυτό και δεν τίθενται σε αμφισβήτηση σε κάθε εκλογική αναμέτρηση.
Όλα έχουν τα όριά τους, φυσικά. Η προηγούμενη κυβέρνηση, μια συμμαχία των δύο αντίπαλων πόλων, της κεντροδεξιάς και της κεντροαριστεράς, των Σοσιαλδημοκρατών και των Φιλελεύθερων, που είχε σχηματιστεί στο όνομα των κινδύνων από τον πόλεμο στην Ουκρανία, δεν έπεισε. Αποδοκιμάστηκε άγρια στις κάλπες. Οι δύο αταίριαστοι σύμμαχοι τιμωρήθηκαν με το χειρότερο αποτέλεσμα της ιστορίας τους. Αλλά η ίδια η λογική των συνεργασιών βγήκε, όπως φαίνεται, ενισχυμένη από την εμπειρία αυτή. Και αποτυπώθηκε σε ακόμη μεγαλύτερη διασπορά ψήφου στις εκλογές.
Το παράδειγμα της Δανίας είναι, φυσικά, αξιοζήλευτο. Αλλά η πολιτική κουλτούρα δεν αλλάζει μέσα σε λίγους μήνες. Πρέπει, συνεπώς, να δούμε εμείς τι θα κάνουμε αν, όπως όλες οι δημοσκοπήσεις πιθανολογούν, βρεθούμε μετά τις επόμενες εκλογές εμπρός σε μια κατάσταση ανάλογη με αυτήν που αντιμετωπίζουν, διαχρονικά, σχεδόν όλες οι κοινοβουλευτικές δημοκρατίες της Ευρώπης: Ένα αποτέλεσμα όπου η μόνη πιθανή κυβερνητική λύση είναι η σύμπραξη περισσότερων του ενός κομμάτων. Για την οποία είμαστε λιγότερο έτοιμοι παρά ποτέ.
Οι δημοσκοπήσεις, βέβαια, δεν προλέγουν ποτέ το αποτέλεσμα. Πολύ λιγότερο τώρα, λίγες μέρες μετά την έξοδο από το μαιευτήριο δύο νέων πολιτικών σχηματισμών και λίγο πριν πιάσει δουλειά το- κατά Στράτο Φαναρά- «νεκροταφείο των κομμάτων». Οι μετρήσεις , προς το παρόν, καταγράφουν την αναταραχή, την σκόνη που σηκώθηκε. Η σκηνή, όταν κάτσει η σκόνη, ίσως δείχνει διαφορετική. Δύο τάσεις, όμως, προβάλουν ως βεβαιότητες σχεδόν.
Η μία είναι πως οι εκλογές που έρχονται δεν θα μοιάζουν με εκείνες του 1981, του 1996, του 2015 ή του 2019. Δεν θα είναι από εκείνες που τις ηλεκτρίζει ένα «μεγάλο αφήγημα» ή μια «μεγάλη προσδοκία» και διαμορφώνει πολιτικό ρεύμα και πλειοψηφική δυναμική. Τίποτε δεν φαίνεται να μπορεί να σπάσει το ηλικιακό φράγμα και να κινήσει τους νεότερους ψηφοφόρους, των οποίων η κινητοποίηση μόνον μπορεί να δημιουργήσει κλίμα. Θα είναι, ως φαίνεται, εκλογές οριακών προσθέσεων, αφαιρέσεων και μετατοπίσεων.
Η δεύτερη τάση είναι πως, αν κάτι πραγματικά δραματικό ή ανατρεπτικό δεν μεσολαβήσει από τώρα και μέχρι τις κάλπες, τα βασικά εκλογικά μεγέθη μοιάζει να έχουν παγώσει. Ούτε η ΝΔ δείχνει να έχει εφεδρείες και δυναμική ώστε να σπάσει αυτό που από τις ευρωεκλογές κι ύστερα μοιάζει με εκλογικό της ταβάνι, ένα ποσοστό γύρω από το 30%. Μα ούτε και η λεγόμενη προοδευτική αντιπολίτευση, αν αθροίσουμε ΠΑΣΟΚ και ΕΛΑΣ, δείχνει ικανή να σπάσει τον στενό κορσέ του 30%, που είχε πάρει το 2023. Ακόμη κι αν ανακατανέμονται οι εσωτερικές της ισορροπίες, το σύνολο βρίσκεται ακόμη μακριά από το 40% του 2015 κι ακόμη πιο μακριά από τα θηριώδη 50+ των δεκαετιών του 80 και του 90.
Ο συνδυασμός των δύο τάσεων, η έλλειψη «αφηγήματος» και οι βαλτωμένοι συσχετισμοί παράγει μια μεγάλη εκλογική αβεβαιότητα. Γιατί αν η μονοκομματική πλειοψηφία γίνεται όλο και λιγότερο πιθανή, οι πολιτικές συνεργασίες, που θα ήταν η μόνη εναλλακτική, είναι εξ ίσου απίθανο να προκύψουν. Τις εμποδίζει η μηχανική του εκλογικού νόμου. Τις υπονομεύει και η «τυραννία του νικητή»- η κουλτούρα στην οποία αφομοιώθηκε πλήρως η κυβερνητική παράταξη, περιφρόνησε τις ευαισθησίες της αντιπολίτευσης, κακοποίησε θεσμούς για να προστατεύσει τον εαυτό της από τον έλεγχό τους και άνοιξε, έτσι, ρήγματα αγεφύρωτα με τους πιθανούς εταίρους μιας συμμαχίας.
Το αδιέξοδο μοιάζει απόλυτο. Όταν όλοι ξέρουν πως η αρχιτεκτονική του εκλογικού νόμου δεν επιτρέπει άλλο συμμαχικό σχήμα παρά εκείνο, που έχει ως κεντρικό πόλο το πρώτο κόμμα. Και όταν όλοι ξέρουν επίσης πως η κουλτούρα της «τυραννίας του νικητή» έχει απομονώσει το κόμμα που προηγείται σήμερα στις δημοσκοπήσεις από κάθε πιθανό σύμμαχο, το αδιέξοδο εσωτερικεύεται από το εκλογικό σώμα και αποτυπώνεται ως αυτοεκπληρούμενη προφητεία στις δημοσκοπήσεις και- αν κάτι αναπάντεχο δεν μεσολαβήσει- και στο εκλογικό αποτέλεσμα.
Τι να περιμένουμε, λοιπόν; Να εφεύρει μια απροσδόκητη διέξοδο η κλασσική «σοφία του πλήθους». Ή να βρει το πολιτικό σύστημα την ικανότητα να προσαρμοστεί στη νέα πραγματικότητα. Ας αρχίσουν βλέποντας Borgen.
(Ο Παύλος Τσίμας είναι δημοσιογράφος- Το άρθρο αποτελεί αναδημοσίευση από την εφημερίδα «Τα Νέα Σαββατοκύριακο»)
