Σε αρκετές περιπτώσεις ακούμε να χρησιμοποιείται στον δημόσιο λόγο η έκφραση ο/η ψηφοφόρος του τάδε κόμματος μία αποστροφή που επιχειρεί να περιγράψει τον εκλογικό και ιδεολογικό ανθρωπότυπο του κάθε πολιτικού φορέα. Με τον συγκεκριμένο τρόπο υποδηλώνεται η ύπαρξη μιας συμπαγούς και συνεκτικής ομάδας ανθρώπων με χαρακτηριστικά που προσιδιάζουν τόσο ως προς την κοινωνική, οικονομική και πολιτική κατάσταση όσο και στην εκλογική συμπεριφορά.
Οι ψηφοφόροι αντιμετωπίζονται ως ένα σύνολο, μία μάζα ανθρώπων που έχουν σταθερές αρχές, αξίες και επαναλαμβανόμενα πολιτικά μοτίβα.
Μπορεί στο παρελθόν κάτι τέτοιο να ίσχυε σε μεγάλο βαθμό και επί της ουσίας να καθόριζε την προγραμματικό λόγο και την πολιτική φυσιογνωμία των κομμάτων, σήμερα όμως η υποχώρηση των ιδεολογικών στεγανών και η απουσία των πολιτικών ταυτοτήτων δεν επιτρέπουν τέτοιες απλουστευτικές γενικεύσεις που μπορεί να παρέχουν μεγαλύτερη ευκολία στη χάραξη της στρατηγικής των κομμάτων, σε καμία περίπτωση ωστόσο δεν αντικατοπτρίζουν το πλαίσιο μέσα στο οποίο διαμορφώνονται πλέον οι ταυτότητες και λαμβάνονται οι εκλογικές αποφάσεις.
Η ύπαρξη ισχυρών ιδεολογικών σχημάτων με ρόλο καθοδηγητικό παρέχει ασύγκριτη ευκολία σ’ έναν πολιτικό φορέα που το μόνο που χρειάζεται να κάνει κάθε φορά είναι η επίκληση στην αυθεντία που προσφέρουν τα σύμβολα, οι ιδέες, οι αρχές και οι θεωρητικοί πυλώνες. Οταν οι ψηφοφόροι όμως αμφισβητούν τις αυθεντίες τότε δεν αρκεί η επίκληση στον κομματικό πατριωτισμό αλλά η λεπτομερής και ενδελεχής παρουσίαση ενός τεκμηριωμένου πολιτικού λόγου με περιεχόμενο, επιχειρηματολογία και ρεαλιστικό σχέδιο δράσης.
Σχέδιο πολιτικής δράσης όμως που δεν θα αφορά γενικά το σύνολο του πληθυσμού αλλά κάθε μία από τις επαγγελματικές, κοινωνικές, οικονομικές και δημογραφικές ομάδες του. Η στρατηγική των κομμάτων δεν μπορεί να είναι ίδια αλλά στοχευμένη, ad-hoc με στόχο να εξυπηρετεί τις διαφορετικές ανάγκες και τις προσδοκίες του κάθε πολίτη. Το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι οι ΗΠΑ στις οποίες διεξάγονται επί της ουσίας παράλληλες προεκλογικές καμπάνιες στοχευμένες για την κάθε ομάδα: για τους λευκούς, τους Αφρομερικανούς, τους ισπανόφωνους, τους έχοντες ασιατική καταγωγή, τις γυναίκες, τους άντρες, τη γενιά Z, τη γενιά Χ κ.ο.κ.
Η ελληνική κοινωνία είναι προφανώς πολύ πιο ομοιογενής, οι αντιθέσεις ωστόσο αρχίζουν να γίνονται εμφανείς και στη χώρα μας με αποτέλεσμα τα κόμματα να καλούνται να σχεδιάσουν πολυεπίπεδες στρατηγικές που σε πολλές περιπτώσεις μπορεί να είναι και αλληλοσυγκρουόμενες.
Το νέο αυτό περιβάλλον όπου τα πάντα αμφισβητούνται σε κάθε ευκαιρία έχει διαμορφώσει ένα νέο εκλογικό ανθρωπότυπο, ο οποίος σε κάθε εκλογική αναμέτρηση δανείζει την ψήφο του η οποία σε μεγάλο βαθμό καθορίζεται από τις ανάγκες και τις προσδοκίες της συγκεκριμένης χρονικής περιόδου και όχι από κάποια ιδεολογική ή οικογενειακή παράδοση που επαναλαμβάνεται μηχανιστικά κάθε 4 χρόνια χωρίς να λαμβάνονται υπόψη εξωγενείς παράγοντες της τρέχουσας επικαιρότητας.
Οι αναλύσεις περί ψηφοφόρων που διαμαρτυρήθηκαν στις ευρωεκλογές αλλά θα επιστρέψουν όταν η ψήφος θα κρίνει τη διακυβέρνηση μπορεί να είναι καθησυχαστικές εφόσον δεν παρατηρήθηκαν απευθείας μετακινήσεις σε άλλους κομματικούς σχηματισμούς, μπορεί όμως και να αποδειχθούν ευχολόγια αν κάποιοι στην κυβέρνηση συνεχίσουν να θεωρούν τους πολίτες δεδομένους και την πολιτική μία σταθερή διαδικασία χωρίς εκπλήξεις και ανατροπές.
Αντίστοιχα όσοι ποντάρουν σε μια συναισθηματική ψήφο μπορεί επίσης να απογοητευτούν αφού ούτε οι αναφορές στο ηρωικό, προοδευτικό και ριζοσπαστικό παρελθόν, πρόσφατο ή απώτερο φαίνεται να συγκινούν πλέον τους ψηφοφόρους. Η μάχη δίνεται σε κάθε εκλογική αναμέτρηση από την αρχή και η ανάκτηση της εμπιστοσύνης των πολιτών απαιτεί καθημερινή προσπάθεια σε όλα τα πεδία της εφαρμοσμένης πολιτικής.
(Ο Αντώνης Παπαργύρης είναι διευθυντής ερευνών GPO-Το άρθρο αποτελεί αναδημοσίευση από την εφημερίδα "Τα Νέα Σαββατοκύριακου)
