Ο 24χρονος Ματέι Ματσάκ από την Τσεχία συνειδητοποίησε ότι πλέον φοβάται να ξοδεύει χρήματα. Σταμάτησε να αγοράζει αθλητικά παπούτσια, αν και τα λατρεύει, ενώ σκέφτεται διπλά ακόμα και τις μικρές αγορές, όπως έναν φορτιστή κινητού. Ο ίδιος προτιμά να αποταμιεύει.
«Κοίταζα κάποια Jordan, αλλά μετά σκέφτηκα ότι ίσως είναι υπερβολή και καλύτερα να αποταμιεύσω αυτά τα χρήματα», λέει στη Wall Street Journal. «Συνειδητοποίησα ότι αγοράζω λιγότερα πράγματα από όταν είχα λιγότερα χρήματα», παραδέχεται.
Οι Ευρωπαίοι τα τελευταία χρόνια ξοδεύουν όλο και πιο συγκρατημένα, κάτι που αποτελεί ακόμη ένα οικονομικό πρόβλημα για την ήπειρο. Η απροθυμία των καταναλωτών να ξοδέψουν είναι βασικός λόγος που η Ευρώπη υστερεί έναντι των ΗΠΑ, όπου οι ισχυρές καταναλωτικές δαπάνες, ειδικά από τα υψηλότερα εισοδήματα, έχουν δώσει ώθηση στην ανάπτυξη. Ευρωπαϊκές εταιρείες που παράγουν μερικά από τα πιο περιζήτητα προϊόντα στον κόσμο - πολυτελείς τσάντες, ρολόγια, ρούχα - πλέον εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από Αμερικανούς και Ασιάτες καταναλωτές.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
Οι άνθρωποι σε όλο τον κόσμο βιώνουν το σοκ των αυξημένων τιμών, αλλά ο πρόσφατος πληθωρισμός έχει μεγαλύτερο ψυχολογικό κόστος στους Ευρωπαίους. Περίπου τρία χρόνια μετά την κορύφωση του πληθωρισμού, οι καταναλωτές εξακολουθούν να αποταμιεύουν περισσότερο και να ξοδεύουν κυρίως για τα βασικά, σύμφωνα με στοιχεία συναλλαγών της Visa. Η επανεμφάνιση του πληθωρισμού που προκλήθηκε από τον πόλεμο στο Ιράν απειλεί να επιδεινώσει περαιτέρω τη στασιμότητα των καταναλωτών.
Η κατανάλωση των νοικοκυριών έχει αυξηθεί 5,5% στην ευρωζώνη και 2% στο Ηνωμένο Βασίλειο από το 2019, σε σύγκριση με 18% στις ΗΠΑ, σύμφωνα με στοιχεία προσαρμοσμένα στον πληθωρισμό του Οργανισμού Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης.
«Αυτό εξηγεί ένα αρκετά μεγάλο μέρος της διαφοράς στην ανάπτυξη των ΗΠΑ και της Ευρώπης τα τελευταία χρόνια», τονίζει η Μάρικε Μπλομ, επικεφαλής οικονομολόγος της ολλανδικής τράπεζας ING.
Φοβούνται οι Ευρωπαίοι
Δεν είναι ότι οι Ευρωπαίοι δεν έχουν χρήματα. Τα πραγματικά διαθέσιμα εισοδήματα στην ευρωζώνη, προσαρμοσμένα στον πληθωρισμό, είναι σήμερα 8% υψηλότερα από πριν την πανδημία. Αν τα νοικοκυριά επέστρεφαν στα προ πανδημίας επίπεδα αποταμίευσης, το ΑΕΠ της ευρωζώνης θα ήταν 1,3% μεγαλύτερο, σύμφωνα με την Μπλομ.
«Η Ευρώπη θα έκανε καλό στον εαυτό της αν ενίσχυε την εγχώρια ζήτηση. Αυτό βάζει τεράστιο φρένο στην οικονομία», υπογραμμίζει η Μπλομ.
Μέτρα όπως οι φοροελαφρύνσεις θα βοηθούσαν στην ενίσχυση της κατανάλωσης, αλλά πολλές κυβερνήσεις περιορίζονται από τα υψηλά επίπεδα χρέους, τις επενδύσεις στον τομέα της άμυνας και τη γήρανση του πληθυσμού.
Τα νοικοκυριά της ευρωζώνης αποταμίευσαν περίπου το 15% του διαθέσιμου εισοδήματός τους πέρυσι, έναντι περίπου 12,5% πριν από την πανδημία. Στο Ηνωμένο Βασίλειο, το ποσοστό αποταμίευσης είναι σχεδόν διπλάσιο από ό,τι πριν την πανδημία. Αντίθετα, το ποσοστό αποταμίευσης των Αμερικανών έχει πέσει πολύ κάτω από τα προ πανδημίας επίπεδα.
Σε μια εύπορη περιοχή του νοτιοδυτικού Λονδίνου, η Σέλι Περέρα συνήθιζε να ξοδεύει αρκετά σε θέατρο, ακριβά εστιατόρια και ταξίδια στο εξωτερικό.
Η Περέρα και ο σύζυγός της έχουν δει τους μισθούς τους να αυξάνονται τα τελευταία χρόνια. Ωστόσο, κάνουν τις αγορές τους από φθηνότερα σούπερ μάρκετ, προτιμούν προϊόντα ιδιωτικής ετικέτας και αποταμιεύουν περισσότερα.
«Είχαμε έναν αρκετά καλό τρόπο ζωής και τώρα έχουμε μειώσει τα πάντα», λέει η Περέρα.
«Μπορούμε να πληρώσουμε, απλά αρνούμαστε να το κάνουμε τώρα», προσθέτει.
Ανησυχία για τις συντάξεις τους
Κάποιοι Ευρωπαίοι, ειδικά νεότεροι, λένε ότι ανησυχούν πως τα κρατικά συνταξιοδοτικά συστήματα δεν θα μπορούν να τους στηρίξουν στο μέλλον, καθώς οι γηράσκοντες πληθυσμοί πιέζουν τα συστήματα πρόνοιας.
«Πριν περίπου ενάμιση χρόνο συνειδητοποίησα ότι ως Ευρωπαίος δεν μπορεί να βασίζεσαι μόνο στη σύνταξη του κράτους», λέει ο Βενσάν Μπουάρ, 32χρονος σύμβουλος στρατηγικής στο Παρίσι. «Για τη δική μας γενιά θα είναι εντελώς διαφορετικά από ό,τι για τους γονείς μας», τονίζει.
Οι Ευρωπαίοι δεν επενδύουν
Πολλοί Ευρωπαίοι παραμένουν επιφυλακτικοί απέναντι στις επενδύσεις. Διατηρούν περίπου το ένα τρίτο των χρηματοοικονομικών τους περιουσιακών στοιχείων σε μετρητά ή τραπεζικούς λογαριασμούς, με χαμηλές αποδόσεις που συχνά υστερούν του πληθωρισμού. Οι οικονομολόγοι αναφέρουν ότι θα ήταν καλύτερα αν επένδυαν περισσότερο στις χρηματοπιστωτικές αγορές, όπως οι Αμερικανοί.
Η Μόνικα Μίλερ, ψυχολόγος και coach στη Γερμανία, οργανώνει σεμινάρια για traders και συμβούλους ώστε να νιώσουν πιο άνετα με το ρίσκο.
«Για εμάς, το χρηματιστήριο δεν ήταν μέρος της ζωής μας. Ο εγκέφαλός μας λέει ότι "αυτό μπορεί να είναι επικίνδυνο"», αναφέρει.
Η ίδια τονίζει ότι οι Γερμανοί ταυτίζουν τα χρήματα με την ασφάλεια και η ιδέα να τα αποχωριστούν τους «παραλύει».
Το πάθημα και το μάθημα της αποταμίευσης
Για πολλούς Ευρωπαίους, η ανάγκη αποταμίευσης είναι μάθημα που πέρασε από γονείς και παππούδες που έζησαν την οικονομική καταστροφή των πολέμων του 20ού αιώνα στην ήπειρο.
Στην Ολλανδία, ο Πίτερ Μπράκενχοφ μεγάλωσε βλέποντας τον πατέρα του, που γεννήθηκε στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, να αντικαθιστά ρούχα μόνο όταν αυτά είχαν σχεδόν καταστραφεί. Η μεγαλύτερη «πολυτέλεια» της οικογένειας ήταν μια επίσκεψη στο Applebee’s, που κάποτε είχε υποκαταστήματα στην Ολλανδία.
Όταν ήταν έφηβος, ο Μπράκενχοφ αγόρασε ένα ζευγάρι Nike με χρήματα από τη διανομή εφημερίδων.
«Ήταν υπέροχα, αλλά τσακώθηκα πολύ με τον πατέρα μου επειδή είχα ξοδέψει τόσα για παπούτσια», θυμάται. «Δεν μπορούσε να το καταλάβει.»
Ο Μπράκενχοφ πέρασε μεγάλο μέρος της ζωής του φοβούμενος να ξοδέψει χρήματα, αλλά τα τελευταία χρόνια προσπαθεί να χαλαρώσει. Πηγαίνει πιο συχνά σε εστιατόρια και ταξιδεύει.
«Έπρεπε να μάθω πώς να ξοδεύω χρήματα», τονίζει.
Με πληροφορίες από Wall Street Journal
