Σε εφαρμογή θέτει η κυβέρνηση ένα νέο στεγαστικό πρόγραμμα μεγάλης κλίμακας, συνολικού προϋπολογισμού σχεδόν 480 εκατ. ευρώ, με στόχο την ενίσχυση της προσφοράς κατοικιών και τη στήριξη νοικοκυριών χαμηλού και μεσαίου εισοδήματος. Η κοινή υπουργική απόφαση για τη δράση «Ανακαίνιση Κατοικίας» δημοσιεύθηκε στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως, καθορίζοντας το πλαίσιο επιδότησης για εργασίες ανακαίνισης και ήπιας ενεργειακής αναβάθμισης παλαιών ακινήτων.
Η δράση εντάσσεται στο ΕΣΠΑ 2021-2027 και ειδικότερα στο πρόγραμμα «Περιβάλλον και Κλιματική Αλλαγή», επιδιώκοντας αφενός να επαναφέρει στην αγορά κατοικίες που παραμένουν ανενεργές και αφετέρου να βελτιώσει τις συνθήκες διαβίωσης σε παλαιά σπίτια που χρησιμοποιούνται ήδη ως κύρια κατοικία. Σύμφωνα με την απόφαση, βασικός στόχος είναι η αντιμετώπιση της στεγαστικής πίεσης μέσω της αύξησης του διαθέσιμου οικιστικού αποθέματος και της μείωσης του κόστους στέγασης.
Το πρόγραμμα καλύπτει δύο κατηγορίες ακινήτων. Η πρώτη αφορά τις λεγόμενες «κλειστές κατοικίες», δηλαδή ακίνητα που παρέμειναν αχρησιμοποίητα κατά τα έτη 2024 και 2025 και, μετά την ολοκλήρωση των παρεμβάσεων, θα μπορούν είτε να χρησιμοποιηθούν από τους ιδιοκτήτες τους είτε να διατεθούν αποκλειστικά για μακροχρόνια μίσθωση ως κύρια κατοικία. Η δεύτερη κατηγορία αφορά τις «ανοικτές κατοικίες», οι οποίες χρησιμοποιούνται ήδη ως κύρια κατοικία αλλά χρήζουν αναβάθμισης λόγω παλαιότητας ή φθορών.
Δικαιούχοι είναι φυσικά πρόσωπα που πληρούν συγκεκριμένα εισοδηματικά κριτήρια. Στην πρώτη εισοδηματική κατηγορία, το ανώτατο ετήσιο φορολογητέο εισόδημα κυμαίνεται από 18.000 ευρώ για άγαμους έως 35.000 ευρώ για τετραμελείς οικογένειες, ενώ στη δεύτερη κατηγορία το όριο φτάνει τις 45.000 ευρώ. Παράλληλα, παρέχεται η δυνατότητα αξιολόγησης με βάση τον μέσο όρο εισοδημάτων της τελευταίας τριετίας, σε περιπτώσεις όπου το εισόδημα του 2025 υπερβαίνει τα προβλεπόμενα όρια.
Η επιδότηση καλύπτει το 80% του επιλέξιμου κόστους για τους δικαιούχους της πρώτης κατηγορίας και το 70% για εκείνους της δεύτερης. Τα ποσοστά ενισχύονται κατά 5 ποσοστιαίες μονάδες για κατοικίες σε ορεινές και νησιωτικές περιοχές, καθώς και για τρίτεκνες και πολύτεκνες οικογένειες, μονογονεϊκά νοικοκυριά και άτομα με αναπηρία. Οι προσαυξήσεις μπορούν να συνδυαστούν, με αποτέλεσμα η επιδότηση να φτάνει έως και το 95% για τα χαμηλότερα εισοδήματα και έως το 85% για τα μεσαία.
Προϋπόθεση ένταξης αποτελεί η κατοικία να διαθέτει οικοδομική άδεια ή άλλο νομιμοποιητικό έγγραφο που έχει εκδοθεί έως τις 31 Δεκεμβρίου 1990, να μην υπερβαίνει τα 120 τετραγωνικά μέτρα και να κατατάσσεται ενεργειακά στην κατηγορία Γ ή χαμηλότερη. Για τρίτεκνες και πολύτεκνες οικογένειες προβλέπεται δυνατότητα ένταξης κατοικιών έως 150 τετραγωνικών μέτρων, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις.
Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται στις ενεργειακές παρεμβάσεις, οι οποίες θα πρέπει να αντιστοιχούν τουλάχιστον στο 20% και έως το 40% του συνολικού προϋπολογισμού του έργου, εξασφαλίζοντας παράλληλα βελτίωση της ενεργειακής κατάταξης του ακινήτου κατά τουλάχιστον μία κατηγορία.
Το ανώτατο ύψος της επιχορήγησης ορίζεται στα 300 ευρώ ανά τετραγωνικό μέτρο κύριων χώρων, γεγονός που σημαίνει ότι για κατοικία 120 τ.μ. η ενίσχυση μπορεί να φτάσει έως τις 36.000 ευρώ. Επιπλέον, καλύπτονται πλήρως δαπάνες που σχετίζονται με αμοιβές μηχανικών, έκδοση αδειών, ηλεκτρονική ταυτότητα κτιρίου, ενεργειακές επιθεωρήσεις και ελέγχους ολοκλήρωσης, με ανώτατο ποσό τα 2.500 ευρώ.
Οι συνολικοί δημόσιοι πόροι του προγράμματος ανέρχονται σε 479,8 εκατ. ευρώ. Από αυτά, περισσότερα από 200,8 εκατ. ευρώ προορίζονται αποκλειστικά για κλειστές κατοικίες, ενώ περίπου 279 εκατ. ευρώ μπορούν να χρηματοδοτήσουν τόσο κλειστά όσο και ανοικτά ακίνητα. Η διαδικασία υποβολής αιτήσεων θα πραγματοποιείται αποκλειστικά μέσω ηλεκτρονικής πλατφόρμας, με την αξιολόγηση να γίνεται άμεσα και τη σειρά προτεραιότητας να καθορίζεται από την ημερομηνία και ώρα κατάθεσης κάθε αίτησης.
Παράλληλα, προβλέπονται αυστηρές υποχρεώσεις για τους ωφελούμενους. Οι δικαιούχοι θα πρέπει να διατηρήσουν τη χρήση του ακινήτου σύμφωνα με τους όρους του προγράμματος για τουλάχιστον πέντε έτη, ενώ απαγορεύεται η αξιοποίησή του για βραχυχρόνια μίσθωση τύπου Airbnb. Σε περίπτωση παραβίασης των όρων ή μεταβίβασης του ακινήτου πριν από την ολοκλήρωση της πενταετίας, προβλέπεται επιστροφή της επιχορήγησης.
