Σε ένα ενδιαφέρον επιστημονικό συμπέρασμα κατέληξε μία προσπάθεια που ξεκίνησε πριν από δεκαετίες στην Αυστραλία.
Η μελέτη βασίστηκε σε ένα μακροχρόνιο πείραμα που ξεκίνησε το 1976 στη νοτιοδυτική Αυστραλία. Οι ερευνητές εγκατέστησαν μια μικτή φυτεία ευκαλύπτων σε περιοχή που αντιμετώπιζε έντονο πρόβλημα διαρροής αλατιού, δηλαδή σε σημείο όπου τα αλμυρά υπόγεια ύδατα είχαν ανέβει κοντά στην επιφάνεια, προκαλώντας υποβάθμιση του εδάφους.
Η βασική ιδέα ήταν οτι οι ευκάλυπτοι, χάρη στο εκτεταμένο και βαθύ ριζικό τους σύστημα και στις υψηλές ανάγκες τους σε νερό, θα μπορούσαν να απορροφήσουν μεγαλύτερες ποσότητες υγρασίας και έτσι να περιορίσουν την άνοδο των υπόγειων υδάτων και, κατ’ επέκταση, τη μεταφορά αλάτων προς την επιφάνεια.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
Οι επιστήμονες παρακολούθησαν την περιοχή για 15 χρόνια, καταγράφοντας τις μεταβολές στη στάθμη και τη χημική σύσταση των υπόγειων υδάτων, καθώς και την πορεία της αλατότητας.
Οι ευκάλυπτοι κατανάλωναν περισσότερο νερό
Τα αποτελέσματα επιβεβαίωσαν σε μεγάλο βαθμό ότι η φυτεία επηρέαζε τον υδρολογικό κύκλο της περιοχής. Οι ευκάλυπτοι χρησιμοποιούσαν αισθητά μεγαλύτερες ποσότητες νερού σε σχέση με τις γειτονικές καλλιέργειες και τις εκτάσεις βοσκοτόπων.
Οι αλλαγές στη στάθμη των υπόγειων υδάτων έδειξαν ότι τα δέντρα είχαν τη δυνατότητα να απομακρύνουν σημαντικές ποσότητες νερού από το έδαφος. Θεωρητικά, αυτό θα μπορούσε να συμβάλει στον περιορισμό των διεργασιών που οδηγούν στην άνοδο των αλάτων.
Ωστόσο, η εικόνα που προέκυψε σε βάθος χρόνου ήταν πιο σύνθετη.
Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι, παρά την αυξημένη κατανάλωση νερού από τα δέντρα, η διαρροή άλατος δεν εξαφανίστηκε. Το αλάτι εξακολουθούσε να φτάνει και να αποβάλλεται στην επιφάνεια, ιδιαίτερα σε χαμηλότερα σημεία της περιοχής.
Αλλαγές και στη χημεία των υπόγειων υδάτων
Η παρουσία των ευκαλύπτων δεν επηρέασε μόνο την ποσότητα του νερού, αλλά και τη χημική του σύσταση.
Στον βαθύ υδροφόρο ορίζοντα, οι συγκεντρώσεις χλωρίου μειώθηκαν περίπου κατά 20% μεταξύ 1977 και 1984. Η μεταβολή ήταν εντονότερη στη μέση της πλαγιάς σε σύγκριση με τα χαμηλότερα σημεία.
Παράλληλα, οι επιστήμονες εντόπισαν μεγαλύτερα αποθέματα αλατιού στην κατωφέρεια της περιοχής, ενώ οι ενδείξεις έδειχναν ότι η αλατούχα διαρροή παρέμενε ενεργή καθ’ όλη τη διάρκεια του πειράματος.
Η φυτεία ουσιαστικά μπορούσε να αλλάξει τις συνθήκες των υπόγειων υδάτων, χωρίς όμως να είναι σε θέση να αντιμετωπίσει την υποκείμενη αιτία της αλατότητας.
Ο καθοριστικός ρόλος της υπόγειας γεωλογίας
Ένα από τα βασικότερα συμπεράσματα της έρευνας ήταν ότι η αποτελεσματικότητα μιας δενδροφύτευσης εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από το τι βρίσκεται κάτω από την επιφάνεια.
Η υπόγεια γεωλογία της συγκεκριμένης περιοχής φαίνεται ότι περιόριζε την ικανότητα των δέντρων να επηρεάσουν το κρίσιμο σύστημα υπόγειων υδάτων. Με άλλα λόγια, όσο νερό κι αν απορροφούσαν οι ευκάλυπτοι, δεν μπορούσαν να παρέμβουν αποτελεσματικά στις βαθύτερες διαδρομές μέσω των οποίων μετακινούνταν το αλάτι.
Το εύρημα αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία για την αντιμετώπιση της αλατότητας σε γεωργικές περιοχές. Η επιλογή ενός είδους με υψηλή κατανάλωση νερού δεν αρκεί από μόνη της. Καθοριστικό ρόλο παίζουν η γεωλογία, η θέση του υδροφόρου ορίζοντα, η κατεύθυνση της υπόγειας ροής και η ακριβής τοποθέτηση της φυτείας μέσα στο τοπίο.
Ποια είδη ευκάλυπτου ξεχώρισαν
Το πείραμα έδωσε παράλληλα στους επιστήμονες τη δυνατότητα να συγκρίνουν διαφορετικά είδη ευκαλύπτου και την προσαρμογή τους στις δύσκολες συνθήκες της περιοχής.
Η ανάπτυξη των δέντρων ήταν ιδιαίτερα γρήγορη κατά τα πρώτα χρόνια, με την ανάπτυξη να συνεχίζεται μέχρι περίπου το 1981. Στη συνέχεια ο ρυθμός ανάπτυξης μειώθηκε.
Μετά από 15 χρόνια, 4 είδη ξεχώρισαν κατά τη διαδικασία των δοκιμών, τα Eucalyptus cladocalyx var. nana, τα Eucalyptus cladocalyx, τα Eucalyptus occidentalis και τα Eucalyptus sargentii.
Η απόδοσή τους όμως δεν σήμαινε ότι κατάφεραν να εξαλείψουν την αλατότητα. Ορισμένα είδη μπορούσαν να επιβιώσουν και να αναπτυχθούν καλύτερα από άλλα σε ένα ιδιαίτερα απαιτητικό περιβάλλον.
Τι δείχνει το πείραμα
Η πολυετής έρευνα ανέδειξε οτι οι ευκάλυπτοι αύξησαν την κατανάλωση νερού και προκάλεσαν μετρήσιμες αλλαγές στο σύστημα των υπόγειων υδάτων, ακόμη και στη συγκέντρωση χλωρίου. Παρ’ όλα αυτά, δεν κατάφεραν να σταματήσουν την αλατούχα διαρροή.
Το συμπέρασμα των ερευνητών είναι ότι η δενδροφύτευση μπορεί να αποτελέσει ένα χρήσιμο εργαλείο διαχείρισης της αλατότητας, αλλά όχι μια αυτόνομη λύση. Για να είναι αποτελεσματική, θα πρέπει να λαμβάνονται υπόψη οι ιδιαίτερες υδρολογικές και γεωλογικές συνθήκες κάθε περιοχής.
Το πείραμα στην Αυστραλία απέδειξε, τελικά, ότι η εικόνα κάτω από την επιφάνεια μπορεί να είναι εξίσου σημαντική με αυτή που βλέπουμε πάνω από αυτήν. Τα δέντρα μπορεί να αλλάζουν τη συμπεριφορά των υπόγειων υδάτων, χωρίς όμως να μπορούν πάντα να ελέγξουν τις βαθύτερες διεργασίες που προκαλούν την αλατότητα.
