Στην Γερμανία, μια ιστορική βιομηχανία πορσελάνης που άντεξε τόσο το ναζιστικό καθεστώς όσο και την κομμουνιστική περίοδο, ετοιμάζεται να κατεβάσει ρολά μετά από 182 χρόνια λειτουργίας. Στη γειτονική Πολωνία, ο κλάδος των λιπασμάτων εκπέμπει σήμα κινδύνου λόγω του δυσβάσταχτου κόστους. Στην Ισπανία, η κυβέρνηση - αντιμέτωπη με τις κάλπες της 29ης Νοεμβρίου - έχει ήδη διοχετεύσει 12 δισεκατομμύρια ευρώ από τον Μάρτιο για να απορροφήσει τους κραδασμούς από τους φουσκωμένους λογαριασμούς ρεύματος.
Σε ολόκληρη την Ευρώπη, κυβερνήσεις, βιομηχανικός ιστός και νοικοκυριά βρίσκονται αντιμέτωποι με μια δεύτερη οξεία ενεργειακή κρίση μέσα σε λιγότερο από μία πενταετία, χωρίς να έχουν συνέλθει ποτέ πλήρως από το πρώτο σοκ του 2022 που πυροδότησε η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία. Η ευρωπαϊκή βιομηχανία βγήκε τότε βαριά τραυματισμένη, τροφοδοτώντας εφιάλτες για κύμα λουκέτων και αποβιομηχάνιση - φόβοι που επιστρέφουν τώρα δριμύτεροι. Καθώς περισσότεροι από τους μισούς Ευρωπαίους πολίτες καλούνται να ψηφίσουν μέσα στους επόμενους 12 μήνες, ο πολιτικός σεισμός απειλεί να είναι εξίσου σαρωτικός.
Οι τιμές του φυσικού αερίου έχουν πραγματοποιήσει άλμα σχεδόν 200% από τον Φεβρουάριο, ξεπερνώντας τα 100 ευρώ ανά μεγαβατώρα στα τέλη Οκτωβρίου - υψηλό τετραετίας. Στα πρατήρια, η τιμή του ντίζελ κινείται σε επίπεδα ρεκόρ, ενώ η κηροζίνη έχει σχεδόν διπλασιαστεί. Παράλληλα, το κόστος του ηλεκτρικού ρεύματος καλπάζει, με τη Γερμανία να καταγράφει ήδη τιμές υψηλότερες από τον μέσο όρο έναρξης του χειμώνα, ακόμη και σε σύγκριση με το εφιαλτικό 2022.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
Από την έναρξη των πολεμικών επιχειρήσεων στο Ιράν, το κόστος εισαγωγής ενέργειας για την Ευρώπη έχει επιβαρυνθεί κατά επιπλέον 127 δισεκατομμύρια ευρώ, σύμφωνα με στοιχεία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, τη στιγμή που οι περισσότερες κυβερνήσεις λυγίζουν υπό το βάρος του δημόσιου χρέους.
Το μεγαλύτερο πλήγμα θα δεχθούν αναπόφευκτα οι ενεργοβόροι τομείς και οι μεταφορές: από τις κατασκευές και τα λιπάσματα, μέχρι τη χημική βιομηχανία, τον πρωτογενή τομέα και τις αερομεταφορές. Με τους καταναλωτές να αδυνατούν να καλύψουν τους λογαριασμούς και το κόστος μετακίνησης, η ενέργεια αναδεικνύεται σε κεντρικό διακύβευμα της επικείμενης εκλογικής αλληλουχίας.
«Έπειτα από μια πενταετία συνεχών κρίσεων, κοντεύουμε να εξαντλήσουμε τα λόγια μας για το πόσο σοβαρή είναι η κατάσταση - όμως πρόκειται για υπαρξιακό ζήτημα», τονίζει ο Nicolai Romanowski, ανώτερο στέλεχος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Χημικής Βιομηχανίας (CEFIC), του ισχυρότερου φορέα του πλέον ενεργοβόρου βιομηχανικού κλάδου της Ευρώπης. «Φοβάμαι πως η αντίδραση σε ευρωπαϊκό επίπεδο δεν αναλογεί στο μέγεθος της απειλής».
Στα θετικά, τα μετεωρολογικά μοντέλα προβλέπουν έναν γενικά ήπιο χειμώνα λόγω του φαινομένου Ελ Νίνιο. Ο κίνδυνος απότομων κυμάτων ψύχους, ωστόσο, παραμένει υπαρκτός. Η βρετανική MetDesk προειδοποιεί ότι η πρόωρη διαταραχή του πολικού στροβίλου - των ανέμων που παγιδεύουν τον αρκτικό αέρα στον Βόρειο Πόλο - ενδέχεται να φέρει πολικό ψύχος στη Βόρεια Ευρώπη τον Δεκέμβριο, με τα προγνωστικά μοντέλα να δείχνουν αυξημένες πιθανότητες για παγετό αργότερα στον χειμώνα.
Ταυτόχρονα, οι ευρωπαϊκές αγορές παραμένουν εκτεθειμένες σε τυχόν κύματα ψύχους στην Ασία, γεγονός που θα πυροδοτούσε οξύ ανταγωνισμό και νέες ανατιμήσεις στα φορτία υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG).
Δημοσιονομικό αδιέξοδο και η «στρατηγική» εξάρτηση
Οι κυβερνήσεις της ΕΕ έχουν υπερτριπλασιάσει τα πακέτα στήριξης από τον Ιούνιο, διαθέτοντας σχεδόν 35 δισεκατομμύρια ευρώ, σύμφωνα με στοιχεία του ινστιτούτου Bruegel. Το μεγαλύτερο μέρος των ενισχύσεων, ωστόσο, κρίνεται ανεπαρκώς στοχευμένο, καθώς επιδοτεί ουσιαστικά την κατανάλωση ορυκτών καυσίμων, επιδεινώνοντας το πρόβλημα. Η Ισπανία απορροφά το ένα τρίτο αυτών των δαπανών, ενώ στο ποσό δεν περιλαμβάνεται ακόμη το δημοσιονομικό κόστος από το πλαφόν που σχεδιάζει η Ιταλία για το 2027.
Η πλήρης απαγόρευση εισαγωγών ρωσικού LNG τίθεται σε ισχύ την 1η Ιανουαρίου - υπογραμμίζοντας πόσο επώδυνος αποδείχθηκε ο απεγκλωβισμός της ΕΕ από τον άλλοτε κύριο προμηθευτή της. Παρά τη στροφή στις ΑΠΕ, η δομική ευαλωτότητα της Ευρώπης στις διεθνείς αγορές αποκαλύφθηκε με τον πιο σκληρό τρόπο μετά τις εξελίξεις στο Ιράν και τον αποκλεισμό των Στενών του Ορμούζ, από όπου διέρχεται ένας από τους σημαντικότερους διαύλους του παγκόσμιου ενεργειακού εφοδιασμού.
Ακόμη και αν η κρίση ΗΠΑ-Ιράν εκτονωθεί γρήγορα στον απόηχο των αμερικανικών ενδιάμεσων εκλογών, η ροή των φορτίων είναι αδύνατον να αποκατασταθεί άμεσα.
Άδειες δεξαμενές και υβριδικές απειλές
Οι ευρωπαϊκοί θεσμοί τρέχουν τώρα να συντάξουν σενάρια διαχείρισης κρίσης. Τα αποθέματα στις αποθήκες αερίου βρίσκονται σε ιστορικά χαμηλά επίπεδα, 15 ποσοστιαίες μονάδες κάτω από τον μέσο όρο και πολύ μακριά από τον κοινοτικό στόχο του 90%. Σενάριο του ENTSOG (του ευρωπαϊκού δικτύου διαχειριστών αερίου) δείχνει ότι σε περίπτωση βαρυχειμωνιάς και παρατεταμένης στενότητας στο LNG, η Ευρώπη θα ολοκληρώσει τον χειμώνα με πληρότητα μόλις στο 10%. Κι αυτό, υπολογίζοντας μια επώδυνη οριζόντια μείωση της ζήτησης κατά 15%. Στη Γερμανία, τη μεγαλύτερη οικονομία της γηραιάς ηπείρου, οι αποθήκες κινδυνεύουν να στερέψουν εντελώς μέχρι τον Μάρτιο.
Αν επαληθευτεί αυτό το σενάριο, ο αγώνας δρόμου για την αναπλήρωση των αποθεμάτων το ερχόμενο καλοκαίρι θα διατηρήσει τις τιμές στα ύψη καθ' όλη τη διάρκεια του επόμενου έτους, προειδοποίησε ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας (IEA).
«Είναι σαφές ότι εισερχόμαστε σε μια εξαιρετικά επικίνδυνη ζώνη», δήλωσε ο διευθύνων σύμβουλος της TotalEnergies, Patrick Pouyanné. «Ζούμε σε έναν κόσμο διαρκών κρίσεων».
Επιπλέον, εκφράζονται σοβαρές ανησυχίες για τη φυσική ασφάλεια των υποδομών. Η Anne-Sophie Corbeau, ερευνήτρια στο Κέντρο Παγκόσμιας Ενεργειακής Πολιτικής στο Παρίσι, προειδοποιεί για τον κίνδυνο ρωσικών υβριδικών επιθέσεων στους νορβηγικούς αγωγούς, οι οποίοι καλύπτουν το ένα τρίτο των αναγκών της Ευρώπης. «Αυτό είναι το σενάριο που με τρομάζει περισσότερο. Τα πράγματα μπορούν πάντα να γίνουν πολύ χειρότερα», υπογραμμίζει.
Πολιτικές τριγμοί και άνοδος του λαϊκισμού
Το πολιτικό κόστος της ενεργειακής κρίσης είναι ήδη ορατό. Από το Βερολίνο και το Μιλάνο μέχρι το Παρίσι, οι πολίτες διαδηλώνουν για την ακρίβεια.
Στη Γαλλία, το εκρηκτικό κοκτέιλ των τιμών της ενέργειας τροφοδοτεί μια βαθύτερη πολιτική και κοινωνική κρίση ενόψει των προεδρικών εκλογών του Απριλίου. Η κυβέρνηση Μακρόν, έχοντας ήδη δαπανήσει 70 δισεκατομμύρια ευρώ στην προηγούμενη κρίση επιβαρύνοντας το δημοσιονομικό έλλειμμα, αλλάζει τώρα στρατηγική, περιορίζοντας τις επιδοτήσεις μόνο στους πλέον ευάλωτους.
Αυτή η σφιχτή πολιτική προκαλεί έντονες αντιδράσεις και τροφοδοτεί τα πολιτικά άκρα. Η Μαρίν Λεπέν προτείνει γενναία μείωση του ΦΠΑ στα καύσιμα (με ετήσιο κόστος 11 δις ευρώ), ενώ ο Ζαν-Λικ Μελανσόν ζητά επιβολή πλαφόν στα περιθώρια κέρδους των διυλιστηρίων.
Στην Ιταλία, η οποία εισάγει τα 3/4 της ενέργειάς της, το πλήγμα από την αναστολή παραδόσεων φορτίων LNG από το Κατάρ είναι βαρύ. Ο πληθωρισμός σκαρφάλωσε στο 5,6% τον Οκτώβριο, ενώ οι κινητοποιήσεις των μεταφορέων παρέλυσαν τις συγκοινωνίες στη Σικελία και τη Νάπολη, προκαλώντας ζημίες εκατομμυρίων. Η κυβέρνηση Μελόνι αναγκάστηκε να διαθέσει έκτακτα κονδύλια για να κάμψει τις αντιδράσεις, ενώ παράλληλα συγκρούστηκε με το Βερολίνο, κατηγορώντας τη Γερμανία ότι με τις πανικόβλητες αγορές της εκτινάσσει τις τιμές για ολόκληρη την Ευρώπη.
«Αφήνουμε ελεύθερο πεδίο στους λαϊκιστές να κερδίσουν τις εκλογές», προειδοποιεί ο υφυπουργός Ενέργειας της Πολωνίας, Wojciech Wrochna, τονίζοντας ότι η βιομηχανία λιπασμάτων εκπέμπει σήμα κινδύνου για αλυσιδωτές ανατιμήσεις στα τρόφιμα.
«Το τελευταίο καρφί στο φέρετρο»
Η απαγόρευση του ρωσικού LNG από την 1η Ιανουαρίου στερεί από την ΕΕ το 15% των εισαγωγών της - ποσότητα που αντιστοιχεί σε ένα δεξαμενόπλοιο κάθε δύο ημέρες. Η Ευρώπη θα κληθεί να καλύψει το κενό από τη διεθνή αγορά, πληρώνοντας βαρύ τίμημα.
Παράλληλα, η εξάρτηση από τις ΗΠΑ αποδεικνύεται αμφίβολης σταθερότητας, ιδιαίτερα μετά τις απειλές του Ντόναλντ Τραμπ για περιορισμούς στις εξαγωγές ντίζελ.
«Δεν είναι ότι πριν την κρίση στο Ιράν ζούσαμε σε ένα παραδεισένιο περιβάλλον ανταγωνιστικών τιμών», σημειώνει ο Νίκος Κεραμίδας, Γενικός Διευθυντής Ευρωπαϊκών Υποθέσεων της Metlen Energy & Metals (που λειτουργεί τη μόνη καθετοποιημένη μονάδα παραγωγής αλουμινίου στην ΕΕ). Ο ίδιος απευθύνει έκκληση για χαλάρωση των κοινοτικών κανόνων στις κρατικές ενισχύσεις, προειδοποιώντας ότι «σε διαφορετική περίπτωση, είναι βέβαιο ότι θα δούμε νέα λουκέτα στην Ευρώπη».
Για κάποιους, η βοήθεια θα αργήσει πολύ. Στη Θουριγγία της Ανατολικής Γερμανίας, η ιστορική βιομηχανία πορσελάνης Kahla Porzellan, με μηνιαίο κόστος αερίου που άγγιζε το 70% των λειτουργικών της εξόδων, ανακοίνωσε ότι βάζει οριστικό λουκέτο στο τέλος του έτους, απολύοντας 100 εργαζόμενους.
Όπως δήλωσε χαρακτηριστικά ο ειδικός διαχειριστής της εταιρείας: «Η εκτίναξη του ενεργειακού κόστους ήταν απλώς το τελευταίο καρφί στο φέρετρο».
Πηγή: Bloomberg
